�ehrin ilk kuruldu�u yer olan Pasinler Kalesi, il�enin kuzeydo�usunda yer alan Hasan Dede Da��n�n g�ney k�sm�n�n ovaya en fazla ta��nt� yapan ve y�ksekli�iyle ovay� kontrol eden bir tepe noktas�nda bulunmaktad�r.

Erzurum'un 38 km. do�usunda kurulmu� olan bu Kale, bir yan�n� da�lara dayam��, bir yan� ile ovaya hakim konumuyla tarih �ncesi �a�lardan beri ge�i� yolunu kontrol eden stratejik bir �neme sahiptir.

Hasankale ad�yla tan�nan Pasinler kalesi, ge�mi�te �ehri do�udan s�n�rlamakta iken i�inde bulundu�umuz y�zy�lda giderek geni�leyen mahallelerin ortas�nda kalm��, yine y�ksek, �evreye hakim bir g�zetleme kulesi gibi stratejik �nemini kaybetmeden dimdik ayakta durmaktad�r.

Tarihi s�re� i�inde Kale tek kelime olarak, bir �ehri, bir yerle�im merkezini d��man istilas�ndan korumak amac�yla yapt�r�lm�� kal�n ve y�ksek sur duvarlar�ndan ibaret m�stahkem yerler anlam�na gelir. bu bak�ma kaleler halk�n ikamet etti�i mahalleleri �evreleyen surlardan ibaret D�� Kale ile, �ehrin a�a�� kesimlerinin d��man eline ge�ti�i zamanlarda korunakl�, m�stahkem bir mevkii olan sur duvarlar�yla �evrili �� Kale, (=Ehmedek)'den ibarettir.

Pasinler Kale'sinin de b�yle bir ama�la yapt�r�ld��� ve b�yle bir d�zenlemeye sahip oldu�u anla��lmaktad�r.

Evliya �elebi'nin verdi�i bilgilerden, kalenin bat�ya bakan U�run Kap�s� ile kuzeybat�da Erzurum Kap�s� ve do�uda Il�ca Kap�s� adlar�yla bahsetti�i �� kap�dan U�run Kap�'n�n ehmedik duvarlar� �zerinde yer ald���, di�er ikisinin de d�� surlar�n ge�it verdi�i kap�lar oldu�u anla��l�r.

Pasinler kalesinin ilkin ne zaman ve kimler taraf�ndan kuruldu�u konusunda elimizde somut kan�tlar bulunmamaktad�r. �ok �nemli bir ge�it �zerinde yer alan Hasankale'nin, tarih �ncesi �a�lardan beri iskan edilmi� olabilece�i kabul edilmekle birlikte bir yerle�im yeri olarak Pasinler'in kurulu�u ve kalenin in�as�n�n �ok ge� tarihlerde yapt�r�lmas�yla ilgili olarak �e�itli g�r�� ve d���nceler ileri s�r�lmektedir.

�ehrin as�l yerle�im yerini �evreleyen d�� kale surlar�ndan g�n�m�ze hi�bir iz kalmam��t�r. Pasinler Kalesi'nden g�n�m�ze kalabilen k�s�m, sadece �� kaledir. Takriben k�sa kenar� 80 m. uzun kenar� 280 m. olan ikizkenar bir ��geni and�ran plan d�zenine sahip, kuzeyde olduk�a sert ve y�ksek kayal�klardan olu�an noktaya, bir mimar pergelinin kollar� gibi saplanan iki kol, g�neye do�ru geni�leyerek g�neydo�u ve g�neybat� k��elerde en y�ksek iki bur�la sonu�lanarak b�t�n �evreyi kontrol alt�na al�r. G�neydo�u k��edeki bur� �zerinde bayrak g�nderi yer al�r. Buradan, a�a��da ak�p giden Hasankale �ay�na inilen gizli bir yol bulunmaktad�r.

�� kalenin ortas�, d�zg�nce tesviye edilerek orta alan bo� bir avlu haline getirilmi�tir. Bu alan� �evreleyen bur�lar ve sur duvarlar�, mazgallar�, se�irdim yerleri, �ok harap vaziyette iken 20 25 y�ld�r peyderpey onar�larak, harap olan yerler d�zg�n kesme ta�larla yenilenerek i� kale duvarlar�na yeni bir g�r�n�m kazand�r�lm��t�r. Daha 1959'larda �. H. Konyal�'n�n i� kalede g�rd��� i� yap�lara ait baz� temel izler de bu restorasyonlar s�ras�nda bilin�sizce ortadan kald�r�lm��t�r.