|
It-Tieni Ġwerra
Dinjija
Fl-10 ta’ Gunju
1940, l-Italja ddakjarat gwerra kontra l-Ingilterra u Franza. Sa dak
in-nhar, bosta Maltin kienu mħassbin fuq il-ħbiberija, li Benito
Mussolini, il-Prim Ministru ta’ l-Italja faxxista, wera m’Adolf Hitler, il
mexxej tal-Germanja Nażista. Mill-11 ta’ Gunju
1940 ‘il-quddiem iżda, il-poplu Malti daħal fl-itwal żmien
ta’ prova u tbatija li qatt għadda minnhom. Il-gwerra, li għall-Maltin
spiċċat bl-aħħar attakk mill-arju fit-28 t’Awissu 1944,
qatlet kważi 1500 ruħ ċivili, u ġarrfet eluf ta’ djar.
Il-ħajja ċivili tal-pajjiż raqdet għal erba’ snin sħaħ.
Peress li Raħal
Ġdid jinsab qrib it-tarzna u l-port tal-Marsa, kif ukoll mhux bogħod
mill-ajruport ta’ Ħal Luqa, wieħed malajr jobsor li kien se jkun
milqut minn ħbit mill-ajruplani ta’ l-egħdewwa. Saru ħafna
preparamenti għall-emerġenza tal-gwerra. Malta tqassmet f’distretti
biex ħaddiema fl-impieg tal-gvern ikunu jistgħu jagħtu
l-ewwel għajjut u jorganizzaw il-popolazzjoni fi kwalunkwe bżonn.
Raħal Ġdid kien fid-distrett tal-Kottonera, Kalkara, Wied il-Ġħajn,
Ħaż-Żabbar, Ħal Tarxien u Ħal Luqa. It-Tabib Pawlu Boffa kien il-kummissarju Distrettwali. Miegħu ħabirku
ħafna l-“Protection Officers” L. Farruġia, li kien jieħu ħsieb
Raħal Ġdid u l-Kottonera, kif ukoll is-sur Anthony Bilocca,
supretendent ta’ l-“Air Raid Protection” għal Raħal Ġdid u Ħal
Tarxien.
Barra minn hekk
issejħu nies komuni għas-servizz militari li ffurmaw riġmenti
ġodda u mħarrgin biex jagħmlu xogħol pubbliku barra dak
militari, anke f’Raħal Ġdid barra minn f’irħula oħra.
Minħabba
l-biża’ li dawn l-inħawi kienu se jintlaqtu ħażin
bil-gwerra, l-iskola Mater Boni Consilii nbidlet fi sptar ta’ l-emerġenza;
iżda dan ma damx minħabba l-biża’ li jintlaqtu. Fil-kmamar
kbar li hemm, il pazjenti kienu kkurati minn tobba u nfermiera li wrew
dedikazzjoni u qlubija f’xogħolhom, minkejja li kien għad m’hemmx
postijiet għall-kenn mill-attakki mill-ajru (shelters). Ħafna
drabi kienu joperaw u jikkuraw pazjenti waqt li kienu jisimgħu l-ħbit
fuq il-Kottonera. Dan l-isptar kien fih 200 sodda u ħalla isem għax-xogħol
li għamel Dr. E. Agius li xtaq li jkun trasferit għal dan it-taħbit,
mix-xogħol ta’ batterjoloġista li kellu fl-isptar San Luqa.
L-ewwel attakki
mill-ajru saru fil-11 ta’ Ġunju 1940. L-aktar postijiet li ntlaqtu
kienu l-Kottonera, il-Marsa, Ħal Luqa u l-Belt. Dak in-nhar mietu xi
25 ruħ u għalhekk fil-għaxija mijiet ta’ nies mill-lbliet għaddew
mir-Raħal Ġdid fi triqithom lejn l-irħula fejn kien hemm
inqas periklu. Ġara Iżda, li minħabba li t-Taljani ma baqgħux
jattakkaw lil Malta bl-istess ħruxija, ħafna minn dawn ir-rifuġjati
reġgħu lura Raħal Ġdid sa l-aħħar ta’ l-1940.
Ħafna minnhom kienu qed jagħmlu żball li swielhom ħajjithom.
Fis-16 ta’ Jannar
1941, daħal konvoj fil-port. L-aircraft carrier “Illustrious” kienet
trakkat taħt Kordin fi French Creek, It-Taljani u l-Ġermaniżi
ħalfu li jgħarrquha qabel jinħattu l-ħażniet li ġabet.
Fis-16,17,18 u 19 ta’ Jannar id-“dive bombers” Stuka, Ġermaniżi
attakkaw il-portijiet bla waqfien. L-Isla ġġarrfet,
Kordin kien ħuġġieġa nar b’bombi jisplodu u nar itir
mill-kanuni. In-nies ta’ Raħal Ġdid għaddew mill-eqqel jiem
tal-gwerra. Waqgħu bosta djar u mietu ħafna nies . Mijiet oħrajn
telqu lejn l-irħula. Din il-battalja ħalliet
lil Raħal Ġdid post kważi vojt. Kullimkin kien sieket u kien
jirrenja l-baħħ. Fis-16 ta’ Jannar, 21 ruħ kienu niżlu
f’shelter hekk kif beda l-ħbit fuq l-Illustrious. Bomba farrket id-dħul
u radmithom hemm filwaqt li dan il-kenn beda jimtela bl-ilma ġieri. Għal
jumejn sħaħ, grupp ta’ nies svojtaw bir li kien biswit
is-shelter, għamlu ħofra fil-ħajt u salvaw 18 minnhom.
Hekk għaddiet
is-sena 1941, fost attakki mill-ajru u toroq siekta u vojta. In-nies li
baqgħu jgħixu hawn qattgħu sigħat twal, anke ġieli
ġranet u ljieli sħaħ, joqogħdu u jorqdu taħt
l-art. Kienu mijiet il-familji li qattgħu l-blat u taħt djarhom u
b’ħekk bnew shelters privati. Oħrajn kienu jinqdew b’shelters
pubbliċI fit-toroq. L-iskejjel ma fetħux bejn l-1940 u l-1942.
Il-quddisiet baqgħu jsiru regolarment, u s-Sagramenti saħħew
il-moral tal-fidili. Iżda l-kbir kien għadu
ġej. L-egħdewwa kienu ddejqu b’Malta, peress li minn hawn kienu
jkunu attakkati l-vapuri tagħhom, minn u lejn l-Afrika, u qatgħuha
li fil-10 ta’ Lulju 1942 jinvadu lil Malta bi 80,000 u jinnewtralizzawha.
Kontinġent ta’ “parachuters” kellhom jinżlu f’Raħal Ġdid
u minn hemm jattakkaw Kordin, Ħal Luqa u t-Tarzna. Bi thejjija għal
dan, bdew jattakkaw lill-konvojs li kienu jittantaw jiġu Malta u bejn
Diċembru 1941 u Awissu 1942 ma daħal ebda vapur, għajr
submarines. Barra minn hekk bdew jattakkaw b’iżjed qilla l-portijiet u
l-ajruporti kuljum. Bejn Jannar u April
1942, kien hawn 1529 “Air Raids Warning” f’ 181 ġurnata. Fortunatament
għal Malta, l-invażjoni ma seħħetx għax il-Ġeneral
Ġermaniż Rommel kien għoddu wasal f’Lixandra u ħass li
80,000 ruħ kellu bżonnhom hemm, iżda l-qerda u l-moħqrija
li ġabet din it-thejjija kienet tal-biża’. Għalkemm mhux
f’Raħal Ġdid biss, mijiet ta’ nies kienu jagħmlu l-kju biex
jieħdu kwart ħobż kuljum mill-Victory Kitchens. Il-biża
kien kbir u ħafna sfaw rovinati jekk mhux bil-mewt, bil-mard jew bil-għaks.
L-agħar ġranet għal Raħal Ġdid kienu t-12 u t-13
ta’ Frar, meta ġġarrfu 100 dar, l-iżjed fil-pjazza. Hawn min
igħid li minħabba li l-Knisja Parrokkjali li kienet qed tinbena
kellha s-saqaf ta’ l-injam, il-bdoti ġieli tfixkluha ma’ xi maħżen
militari. F’dawk il-ġranet kien hawn ħerba sħIħa f’Raħal
Ġdid, l-iżjed minn batteriji ta’ kanuni ack ack li kien hawn
f’San Ġakbu (nofs triq lejn Ħal-Luqa), Tal-Borġ, Kordin u Ħal
Tarxien.
Fl-aħħar
xhur ta’ I-1942 u fil-bidu ta’1943, il qagħda ta’ Malta tjiebet. Dan għaliex
il-qawwiet ta’ l-Allejati (Ingliżi u Amerikani) irnexxielhom ikaxkru
lill-Ġermaniżi u t-Taljani lura minn El Alamejn sa ġol-Libja
u t-Tuneżija. F’Mejju 1943, l-Assi ċedew f’Tunes. B’hekk
il-konvojs Ingliżi setgħu jidħlu fil-portijiet ta’ Malta
b’inqas xkiel, u ttaffa l-ġuħ. Fis-sajf ta’ l-1943, eluf ta’
suldati kienu kkampjati fl-egħlieqi ta’ madwar Raħal Ġdid,
lesti fil-bidu ta’ Lulju biex jinvadu Sqallija. F’Settembru ta’ wara,
l-Italja ċedit u s’Awissu ta’ l-1944 kollox kien reġa’ lura għan-normal.
Ħafna Pawlisti, li kienu rifuġjati, reġgħu bdew ġejjin
lura lejn Raħal Ġdid.
Ikompli >>
|
