"... ότι εμφανίζεται δημοσίως μπορεί να ιδωθεί και να ακουστεί από τον καθένα και έχει την ευρύτερη δυνατή δημοσιότητα. Για μας, το φαινόμενο - κάτι ορατό και ακουστό τόσο από τους άλλους όσο κι από μας τους ίδιους - αποτελεί πραγματικότητα... Η παρουσία των άλλων που βλέπουν ότι βλέπουμε και ακούνε ότι ακούμε μας βεβαιώνει για την πραγματικότητα του κόσμου και του ίδιου του εαυτού μας. Η δημόσια σφαίρα ενισχύει την βεβαιότητα για τον κόσμο και τους ανθρώπους. Αυτό δείχνει γιατί ο άνθρωπος έχει την ανάγκη να συμμετέχει στη δημόσια ζωή. Στην ιδιωτική του περιοχή συντηρεί εκπληκτικής δύναμης στοιχεία π.χ. τα πάθη της καρδιάς, τις σκέψεις της διάνοιας, τις απολαύσεις των αισθήσεων. Όμως, αυτά έχουν μια "αόριστη" και "σκιώδη ύπαρξη", ακριβώς γιατί τα αισθάνεται μόνος του, δεν τα επιβεβαιώνει κανείς γύρω του. Για να συνεχίσει το άτομο να υπάρχει και να συντηρεί τα στοιχεία της ιδιωτικής του σφαίρας έχει ανάγκη από μια πραγματικότητα επιβεβαιωμένη από τους συνανθρώπους του, κάποια συμφωνημένα στοιχεία κοινά για όλους. Αυτή την πραγματικότητα την συναντά στη δημόσια σφαίρα και γι'αυτό καταφεύγει σε αυτήν. Είναι ο χώρος όπου μπορεί να βρεί τη διάρκεια και την σταθερότητα σε αντίθεση με το εφήμερο της ιδιωτικής του ζωής."
Άρεντ Χάννα: Η ανθρώπινη κατάσταση.
Η πολιτική διάσταση του δημόσιου χώρου - Το μοντέλο της πόλης - κράτος.
Στην πόλη - κράτος εμφανίζεται για πρώτη φορά θεσμοθετημένη η δημόσια σφαίρα. Στην αγορά της πόλης - κράτους, οι οικονομικές, πνευματικές και πολιτικές λειτουργίες συναντούν τις θρησκευτικές. Εκεί διαμορφώνεται η συνείδηση και η προσωπικότητα των πολιτών. Είναι γνωστό ότι στη πόλη - κράτος υπήρχε ένας αυστηρός διαχωρισμός ανάμεσα στην ιδιωτική και στη δημόσια σφαίρα. Η δημόσια σφαίρα ταυτιζόταν με τις δραστηριότητες της αγοράς και της πολιτικής γενικότερα. Πρός χάριν της δημόσιας ζωής (της πολιτικής κυρίως) οι πολίτες έπρεπε να αφήνουν τις ιδιωτικές τους υποθέσεις. Η συμμετοχή στα κοινά ήταν η ουσία και ο αντικειμενικός στόχος.
Γιατί λοιπόν ο άνθρωπος επεδίωκε τη συμμετοχή του στα κοινά; Τί είχε να του
προσφέρει η δημόσια σφαίρα της πόλης - κράτους; Ποιές είναι οι προϋποθέσεις
που πρέπει ο ίδιος να ικανοποιεί;
"Η πόλη εξασφάλιζε στον πολίτη της τη συνέχεια και τη διάρκεια. Μέσα σε αυτήν (στην πολιτική, στον πολιτισμό, στη θρησκεία) έβρισκε τα σταθερά και διαρκή στοιχεία που του επιτρέπουν να κατανοεί το περιβάλλον του και να πράτει μέσα σε αυτό. Η διάρκεια της πόλης του εξασφάλιζε τη δυνατότητα να αποκτήσει υστεροφημία, αν αναδεικνυόταν μέσα από την ομιλία του και την πράξη του, ως άριστος. Στην δημόσια σφαίρα ο πολίτης εμφανιζόταν ως άτομο, προέβαλε την ατομικότητά του και προσπαθούσε να εκφράσει τα κυριότερα στοιχεία που τον χαρακτηρίζουν. Τί είναι αυτό όμως που διαθέτει η πόλη και κατ' επέκταση η πολιτική μέσα στη δημόσια σφαίρα που επιτρέπει τα παραπάνω; Είναι η δύναμη. Η δύναμη που εμφανίζεται μεταξύ των ανθρώπων όταν συμπράττουν και χάνεται όταν διασκορπίζονται."
Άρεντ Χάννα: Η ανθρώπινη κατάσταση.
Η κοινωνική διάσταση του δημόσιου χώρου. - Το μοντέλο της μαζικοδημοκρατικής κοινωνίας του σήμερα.
Στην πόλη - κράτος η έννοια κοινωνία δεν υπήρχε. Το περιεχόμενό της ανήκε αποκλειστικά στον ιδιωτικό τομέα. Ο δημόσιος κυριαρχούταν από την πολιτική. Αρχές και αξίες του ήταν η ομιλία και η πράξη. Υπήρχαν περίοδοι όμως της ιστορίας όπου τα άτομα επεδίωκαν να επιβάλλουν άλλες αρχές και αξίες στην δημόσια σφαίρα, έτσι ώστε μέσω αυτών να αποκτήσουν ισχύ και να προβληθούν. Δηλαδή, αντί να προβληθούν μέσω της συμμετοχής τους στα κοινά, ήθελαν να προβληθούν, για παράδειγμα, μέσω του πλουτισμού, ενασχόληση που ανήκει στην ιδιωτική σφαίρα και είναι μια προσωπική υπόθεση. Τα άτομα που επιδιώκουν κάτι τέτοιο οργανώθηκαν σε ομάδες (σε κοινωνικές τάξεις και γενικότερα στην κοινωνία).
Πώς οργανώνεται η κοινωνία; Τί επιβάλλει στους πολίτες τους, ποιές είναι οι υποχρεώσεις τους και ο τρόπος δραστηριοποίησής τους; Τί τους προσφέρει;
"Η κοινωνία είναι οργάνωση
ιδιωτών, οι οποίοι αντί να διεκδικούν πρόσβαση στο δημόσιο χώρο (ως πολιτικό
χώρο), ζητούν προστασία απ' αυτόν για να ασχοληθούν με τα ιδιωτικά τους θέματα.
Το μόνο κοινό μεταξύ των ανθρώπων στην κοινωνία είναι τα ιδιωτικά τους συμφέροντα...
Έτσι η πολιτική (δηλαδή η ενασχόληση με τα κοινά, η περιοχή της πράξης) έχει
περιοριστεί σε ένα μικρό κομμάτι της δημόσιας σφαίρας και ταυτίζεται με το
κράτος και τη διακυβέρνηση. Το κράτος έχει υποχρέωση να ασχολείται προς όφελος
των ιδιωτικών συμφερόντων των πολιτών και ελέγχεται για αυτό. Σε αυτό ασχολείται
μια μικρή ομάδα ανθρώπων έτσι ώστε οι πολλοί να έχουν το χρόνο για να ασχοληθούν
με τα ενδιαφέροντά τους.
Το ότι η κοινωνία δημιουργείται για να υπερασπιστεί τα κάθε είδους ιδιωτικά
συμφέροντα των μελών της φαίνεται από τον τρόπο από τον οποίο δομείται. Η
κοινωνία αξιώνει από τα μέλη της να ενεργούν σαν να αποτελούσαν μέλη μιας
τεράστιας οικογένειας, η οποία δεν έχει παρά μια γνώμη και ένα συμφέρον. Η
κοινωνία δουλεύει με το μοντέλο του νοικοκυριού, μια και αυτό υπερασπίστηκε.
Η εξουσία τους ενός (αρχηγός του νοικοκυριού) μετατράπηκε στην κοινωνία σε
μια απρόσωπη εξουσία του κανενός. Όμως, αυτός ο κανείς, το υποτιθέμενο κοινό
συμφέρον της κοινωνίας ως συνόλου δεν έπαυσε να κυριαρχεί επειδή έχασε την
προσωπικότητά του. Κυριαρχεί μέσα από κανόνες συμπεριφοράς, μέσα από την μια
γνώμη και το ένα συμφέρον, που η ίδια παράγει.
Όσο πιο πολλά άτομα περιέχει μια κοινωνία, όσο δηλαδή πιο μαζική είναι,τόσο
πιο πολύ υπόκειται στους νόμους και στις στατιστικές του μπιχεβιορισμού. Όλο
και λιγότερο εμφανίζεται το φαινόμενο μιας πράξης και γίνονται πιο ισχυροί
οι κανόνες συμπεριφοράς που την οργανώνουν.
Τα μέλη συμπεριφέρονται σύμμορφα και ανέχονται λιγότερο τη μη σύμμορφη συμπεριφορά.
Οι μεγάλοι πληθυσμοί οδηγούν στον κομφορμισμό και στον αυτοματισμό των ανθρώπινων
υποθέσεων. Με λίγα λόγια, όσο μεγαλύτερος είναι ο πληθυσμός, τόσο πιθανότερο
είναι πως το κοινωνικό στοιχείο και όχο το πολιτικό θα αποτελέσει την δημόσια
σφαίρα."
Άρεντ Χάννα: Η ανθρώπινη κατάσταση.
Συμπερασματικά.
Όταν το πολιτικό μετατρέπεται
σε κοινωνικό, όταν η ατομικότητα γίνεται μαζικότητα, όταν η συνομιλία και
η σύμπραξη (η γέννηση κάτι καινούργιου, δηλαδή κάτι δυναμικό) μετατρέπεται
σε συμπεριφορά και σε απλή συνύπαρξη (κάτι παθητικό), όταν το υποκείμενο μιας
δράσης γίνεται αντικείμενο των κανόνων συμπεριφοράς, τότε ο δήμόσιος χώρος
που το εκφράζει αλλάζει κατεύθυνση και χαρακτηριστικά. Αλλάζει υφή και περιεχόμενο.
Αυτή η ιστορική και φιλοσοφική
ανάλυση δείχνει ότι ο δημόσιος χώρος έχει με την πάροδο του χρόνου μια συγκεκριμένη
τάση και κατεύθυνση, που οφείλεται εν γένη στην ανθρώπινη φύση του πολίτη.
Μοιάζει αυτή η τάση , λόγω των δυνάμεων που υπάρχουν στην δημόσια σφαίρα,
μη αναστρέψιμη.... Η μήπως όχι;...
