Η μακέττα ως μέσο αντίληψης και αναπαράστασης του χώρου είναι ευρέως διαδεδομένη στις μέρες μας, όχι μόνο στην αρχιτεκτονική, αλλά και σε άλλες τέχνες που με διάφορες μορφές χρησιμοποιούν τον χώρο. Είναι επίσης γνωστό ότι χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα και σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας για να αναπαρασταθεί ο χώρος. Είναι πασίγνωστη η μακέττα σπιτιού από πυλό που ανακαλύφθηκε σε ανασκαφες που αφορούν την μινωϊκή εποχή στην Κρήτη και τώρα φιλοξενείται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου. Πολύ γνωστές είναι και οι μακέττες κατά την περίοδο του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης κυρίως στην Ιταλία.
Επειδή η μακέττα έχει τρισδιάστατη υπόσταση
βρίσκεται πιο κοντά στις παραμέτρους του πραγματικού (αρχιτεκτονικού) χώρου
και μπορεί να εκφράσει τις περισσότερες συνιστώσες του. Από αυτή τη σκοπιά
έχει ενδιαφέρον να μελετηθεί αυτό το αντικείμενο αρχιτεκτονικής δράσης ως
αναπαραστατικό μέσο. Το πρόπλασμα, λόγω της δομής του, μπορεί να συμπυκνώσει
πολλά στοιχεία που ο λόγος (με τη γραμμική μορφή του) και οι δυσδιάστατες
απεικονήσεις δεν μπορούν τόσο πυκνά να παρουσιάσουν. Οφείλουμε να πούμε σε
αυτό το σημείο ότι η μακέττα (οποιουδήποτε είδους) δεν εκφράζει αποκλειστικά
σχέσεις χωρικές. Εμπεριέχει συμπλέγματα ιδεών, προθέσεις, επιθυμίες, που σε
πολλές περιπτώσεις είναι πιο ισχυρά διατυπωμένες από ότι στον γραπτό λόγο,
που διακρίνεται για μεγαλύτερη σαφήνεια στην καταγραφή των ιδεών.
Πρέπει να παραδεκτούμε ότι ο όρος μακέττα καλύπτει ένα μεγάλο εύρος περιεχομένου.
Υπάρχουν μακέττες που μέσα από το ρεαλισμό τους και την πιστή αναπαράσταση
της πραγματικότητας επιχειρούν να αναδείξουν τον λόγο ύπαρξής τους και άλλες
που μέσα από την αφαίρεση, δηλαδή την απεμβολή "περιττών" στοιχείων
επιθυμούν να εκφράσουν το ουσιώδες και το βασικό. Αν στόχος μας είναι να αναφερθούμε
στην αφαίρεση, πρέπει να μπούμε στον κόπο να "χαρτογραφήσουμε" το
εύρος που καλύπτει ο όρος μακέττα, για να μπορέσουμε να "οριοθετήσουμε"
την ειδική περιοχή που μας ενδιαφέρει. Η περιοχή της αφαιρετικής θεώρησης
της τρισδιάστατης αναπαράστασης οφείλει να οριστεί μέσα από τα αντίθετά της...
Ένα ακραίο παράδειγμα που πρέπει να καταγραφεί
είναι η απόλυτα ρεαλιστική [1] μακέττα.
Η μακέττα που δεν αφήκει περιθώρια αμφιβολιών και που καταστά απολύτως σαφές
[2] οτιδήποτε μπορεί να αφορά το αναπαραστάμενο
αντικείμενο (συνήθως κτήριο). Τέτοιου είδους μακέττες συναντάμε στο Μεσαίωνα
και την Αναγέννηση, κυρίως στον ιταλικό χώρο, για την αναπαράσταση γοτθικών
ή αναγεννησιακών ναών. Όταν αντικρίζουμε αυτές τις μακέττες μένουμε άναυδοι
από την ποσότητα και την ποιότητα της λεπτομέρειας. Σε αυτό δεν οφείλεται
μόνο το γεγονός ότι η συγκεκριμένη εποχή πριμοδοτούσε τον ρεαλισμό στην αναπαράσταση,
άρα επιθυμούσε να κατασκευάζει μακέττες με απόλυτη αναπαραστατική ικανότητα
[3]. Οφείλεται και στη δομή της κοινωνίας
που είχε μια πολύ συγκεκριμένη διαδικασία να παράγει και να "κατασκευάζει"
πολιτιστικά στοιχεία [4].
Λιγότερο ακραία παραδείγματα έχουμε στην εποχή
μας, όπου σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται με σαφήνεια να παρουσιάζεται
η αρχιτεκτονική πρόταση και να αναδεικνύονται, προφανώς για να αξιολογηθούν
ή να προβληθούν, όλα αυτά τα στοιχεία που την χαρακτηρίζουν. Μπορεί να ενυπάρχει
έντονα, σε σχέση με την προηγούμενη περίπτωση, μια δόση αφαίρεσης και ηθελιμένης
ασάφειας, π.χ. στα υλικά και στις σχέσεις συναρμογής, κυρίως για να βελτιωθεί
αισθητικά το τελικό προϊόν, αλλά ο ζητούμενος στόχος είναι η μακέττα να παραμείνει
στην περιοχή του ρεαλισμού και της ανάδειξης μεγάλου αριθμού πληροφοριών.
Αν και υπάρχουν πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις
στην ρεαλιστική απεικόνιση μιας (αρχιτεκτονικής) πρότασης, με μεγάλο ενδιαφέρον,
εκτιμώ ότι θα ήταν καλύτερο να σταματήσω εδώ για λόγους περιορισμένου χώρου
και να μπώ στην περιοχή εκείνη όπου κυριαρχεί ισχυρά η αφαίρεση για προφανείς
κάθε φορά σκοπούς. Θα δούμε διεξοδικά σε ένα επόμενο μέρος της εργασίας, προς
το τέλος της, τί προσφέρει η επιλογή κατασκευής μιας αφαιρετικής μακέττας.
Τί δηλαδή "προσθέτει" [5] ο
κατασκευαστής της αφαιρετικής μακέττας στο προβληματισμό του.
Κάθε αρχιτέκτονας έχει βρεθεί μπροστά στην ανάγκη
να απομονώσει κάποια στοιχεία του σχεδιασμού του, που τα θεωρεί σημαντικά
στη συγκεκριμένη πρόταση, για να τα αναδείξει και κατ' επέκταση να αναδείξει
την ίδια την ιδέα - στόχο του. Συνήθως αυτή η πρόθεση προκύπτει ως αποτέλεσμα
μιας διαδικασίας περισυλλογής και ενδοσκόπησης, για να εξευρεθεί το ουσιαστικό
της πρότασης, το σημαντικό, η ραχοκοκκαλία της. Άρα, η αφαιρετική μακέττα
που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα της θετικής οπτικής ή αλλιώς εκλογής κατά τον
Παναγιώτη Μιχελή, και πολλές φορές αναφέρεται στην κεντρική ιδέα (πρόθεση,
επιθυμία κλπ) της πρότασης. Είναι μια διαδικασία που συχνά συμβαίνει στην
αρχιτεκτονική πράξη και που διακρίνεται από έντονη αφαίρεση.
