Iki kardes arasinda 497 (1104) yilinda yapilan anlasmaya g�re Sepidrud (Kizil�ren) sinir olacak, Azerbaycan, Kafkasya, Diyarbekir, el-Cez�re, Musul ve Suriye �lkeleri Muhammed Tapar'a verilecekti. Bu anlasmaya g�re sinir boylarindaki beyler, bu arada Saltuklu Ali de Sultan Muhammed Tapar'a t�bi olacakti. Sultan Muhammed Tapar, 1105 Subat'inda Meyyafarik�n'e giderken Dogu Anadolu'daki sehirlere h�kim olan Erzenu'r-Rum em�ri Ali, Diyarbekir beyi Ibrahim b. Yinal, Siirt em�ri Kizil Arslan, Artukoglu S�kmen, Erzen-Bitlis beyi H�sameddin Togan Arslan ve Harput em�ri Sahruh da ona refakat ediyordu. B�y�k Sel�uklular, aralarindaki d�hil� �ekismeler ve Ha�li istil�siyla mesgul iken G�rc� krali David T�rkler'e karsi saldiriya hazirlaniyordu. 1115 tarihinde Rostof'u aldiktan sonra �oruh nehri vadisinde ileri harek�ta ge�ti. Ertesi yil Saltuklular'in h�kimiyetindeki topraklara girip Pasinler'e kadar geldi ve �ok sayida T�rk'� �ld�rd�. 1118 yilinda da Azerbaycan taraflarina h�cuma ge�ti. Bunun �zerine Artukoglu Ilgazi, G�rc�ler'le cihada memur edildi ve 1121 yilinda Erzen beyi Togan Arslan ile Erzurum'a geldi. Saltuklu Em�r Ali de burada onlara katildi ve birlikte Tiflis'e hareket ettiler. Fakat G�rc�ler karsisinda maglup oldular, Kral David de Tiflis'i zaptetti. Bu arada Men��ehr'in oglu Ebu'l-Esvar, Ani'yi G�rc�ler'e karsi m�dafaa edemeyecegini anlayarak altmisbin dinar karsiliginda Saltuklular'a satti. Fakat sehirdeki hristiyan ahali daha erken davranip Kral David'i durumdan haberdar ederek sehri ona teslim ettiler. Ani'deki cami, kiliseye �evrildi ve daha �nce Ahlat'tan g�t�r�lerek kubbeye konulmus olan hil�lin yerine ha� dikildi. B�ylece Sultan Alparslan'in 1064'de aldigi Ani, altmis yil sonra hristiyanlarin eline ge�mis oldu (1123-1124). c) Ziyaeddin Gazi: Ali'nin �l�m�nden (muhtemelen 1124) sonra Saltuklu tahtina kardesi Ziyaeddin Gazi ge�ti. Kitabelerden anlasiligina g�re Erzurum'daki Kale Camii ve Tepsi Minare (Saat Kulesi)'yi yaptiran Saltuklu em�ri Ziyaeddin Gazi'dir. Fakat hakkinda fazla bilgi yoktur. I Hakki Konyali tarafindan okunmus olan Tepsi Minare kitabesinde onun �nvan ve l�kaplari s�yle siralanmaktadir: "Mevl�na Ziyaeddin Kutbu'l-Isl�m, Nas�ruddevle, Zah�ru'l-mille, Sems�'l- (M�l�k) ve'l-�mer� Inan� Beygu (Yabgu) Alp Tugrul Bey Ebu'l-Muzaffer Gazi b. Ebi'l-Kas�m". Ziy�eddin Gazi, 1126'da G�rc�ler'e karsi d�zenlenen sefere katildigi gibi 1131 yilinda da Ivani'yi b�y�k bir bozguna ugratti. G�rc�ler onun zamaninda Ispir ve Pasinler'i ge�erek Oltu'ya kadar gelmislerdi. Artuklu Tem�rtas, Ziy�eddin Gazi'nin kiziyla evlendi ve b�ylece iki hanedan arasinda akrabalik kuruldu. Ziy�eddin Gazi, Az�m�'ye g�re 526 (1131-1132) yilinda �lm�st�r. d) II. Izzeddin Saltuk: Gazi'den sonra beyligin basinda yegeni II. Izzeddin Saltuk'u g�r�yoruz (1132-1168). Onun devrinde Ahlatsahlar ve Erzen beyleriyle ittifak yapilmis ve evlilik yoluyla kurulan akrabaliklarla bu ittifaklar takviye edilmistir. Izzeddin Saltuk kizlarindan Sahb�n�'yu Ahlat sahi II. S�kmen ile, diger kizini da Erzen beyi Togan Arslan'in oglu Kurti veya Yakup Arslan ile evlendirmistir. Ani em�ri Fahreddin de onun kizlarindan birine talip olmus, fakat reddedilmisti. Buna i�erleyen Fahreddin, ondan intikam almaya karar verdi ve Saltuk'a el�i g�nderip: "Ben zayifladim; G�rc�ler'e karsi Ani'yi m�dafaa edecek g�c�m yoktur. Bu sehri sana teslim edip hizmetine girmek istiyorum" dedi. Aslinda kizini vermedigi i�in ondan intikam almak istiyordu. Bu sebeple Kral Dimitri'ye gizlice haber g�nderip onu da �lkesine davet etti. Bu komplo sebebiyle Ani'den baskina ugrayan Saltuklular maglup ve perisan oldular. Basta Izzeddin Saltuk olmak �zere �ok sayida T�rk askeri esir d�st�. Ahlat sahi S�kmen ile Artuklu h�k�mdari Necmeddin Alpi krala el�iyle y�zbin dinar fidye g�nderip Saltuk'u kurtardilar. Bu paranin toplanmasinda kizi Sahb�n� da �nemli rol oynadi. �lkesine d�nen Izzeddin Saltuk da diger T�rk esirlerini kurtarmak i�in b�y�k meblaglar �demek zorunda kaldi. Bu basariya ragmen Ani'yi isgal edemeyen G�rc�ler, 550 (1155) yilinda Fahreddin'i yakalayip sehri kardesi Fazl�n'a verdiler. Fakat papazlar, 556 (1161) yilinda Fazl�n'u bozguna ugrattilar. G�rc� krali Giorgi, Seddad�ler'in topraklarini yagmaladiktan sonra Ani'yi ele ge�irdi. Bu sehirde dogup b�y�m�s olan Kadi Burhaneddin Anev� bu olayi s�yle anlatir: "Ben 18 yasinda iken birden bire G�rc� askeri gelip Ani'yi kusatti ve aldi. Bir�ok m�sl�man, kadin-erkek, gen�-ihtiyar kili�tan ge�irildi. O zaman ben ve ailem G�rc� Yuvan'a (Ivani) esir olduk. Ben onlarin dilini ve Incil'ini bildigim i�in kurtuldum ve hemen o memleketten uzaklasarak Anadolu'ya (R�m'a) geldim". G�rc�ler 556 (1161) yilinda Ani'yi isgal edince Ahlat sahi II. S�kmen, Izzeddin Saltuk, Erzen ve Bitlis beyi Devletsah, Mardin ve Artuklu em�ri Necmeddin Alpi ve diger bazi T�rk em�rleri Temmuz ayinda sefere �ikmaya karar verdiler. M�ttefik T�rk kuvvetleri, Agustos 1161 tarihinde Ani'yi kusattilar. G�rc� krali Giorgi, bunu haber alinca s�ratle Ani'ye hareket etti. Savas baslamak �zereyken Izzeddin Saltuk ordug�htan ayrildi. Rivayete g�re Izzeddin Saltuk daha �nce G�rc�ler'e esir d�st�g� zaman bir daha Kral Dimitri ve �ocuklarina saldirmayacagina yemin ettigi i�in ordudan ayrilmistir. Onun diger beylerle istisare etmeden gizlice ayrilmasi y�z�nden m�sl�manlar maglup ve perisan olmustur. Pek �ok m�sl�man �ld�r�ld�g� gibi dokuz bin kisi esir d�sm�s ve Ahlatsah'i S�kmen de ancak d�rt y�z askeriyle geri d�nebilmisti. Bu sirada hen�z Malazgirt'te bulunan Necmeddin Alpi da maglubiyeti haber alinca Meyyafarik�n'e hareket etmistir. Daha sonra o devrin meshur ve n�fuzlu �limlerinden Eb� Cafer Muhammed Cemaleddin'i G�rc� kralina g�nderip S�kmen'in esir d�sen komutan ve askerlerini kurtardi. Kimsesiz fakir esirleri kurtarmak i�in de bes bin dinar fidye �dedi. Kral, Cemaleddin'in hatiri i�in bazi esirleri fidyesiz serbest birakti. G�rc�ler 557 (1162) yilinda da Kars'i alip Duvin'i istil� ettiler. �ok sayida m�sl�mani �ld�r�p cami ve evleri yaktiktan sonra Tiflis'e d�nd�ler. Bir s�re sonra da Gence'yi kusatarak m�sl�manlari kili�tan ge�irdiler. Duvin (Dovin)'deki hil�li indirip bir mollanin sirtinda Tiflis'e g�nderdiler. Otuzbin m�sl�mani esir aldilar. Ibn�'l-Es�r bu olayi s�yle anlatiyor: "G�rc�ler bu yil (557) Saban ayinda (Temmuz-Agustos 1162) sayilari otuzbini bulan b�y�k bir ordu toplayarak Isl�m �lkelerine girdiler. Azerbaycan'a bagli Duvin �zerine y�r�yerek sehri zapt ve yagma ettiler. Duvin ve k�ylerinde onbin kisiyi �ld�rd�ler. Kadin-erkek pek �ok kisiyi esir aldilar. Kadinlari soyup �iril�iplak ve yalin ayak vaziyette g�t�rd�ler. Bu arada cami ve mescitleri de yaktilar. G�rc�ler kendi �lkelerine varinca G�rc� kadinlari bile m�sl�man kadinlara yapilanlari yadirgadilar ve: "M�sl�manlari, sizin onlarin kadinlarina yaptiginiz seylerin aynisini bize yapmaya mecbur ettiniz" dediler ve m�sl�man kadinlari giydirdiler". |