Cihan Sah, metbuu oldugu Sahruh'un 1447 yilinda �l�m� �zerine b�lgede tek kaldi ve bu tarihten sonra "Sultan", "Hakan" �nvanlarini kullanmaya basladi. Bu arada, Sahruh'un �l�m� ile baslayan sehz�deler arasi m�cadeleden istifade eden Cihan Sah, emirlerinden Ali S�k�r Bey ile Isfendiyar Bey'i g�ndererek Sultaniye ve Kazvin sehirlerini zaptettirdi. Daha sonra kendisi de b�y�k bir ordu ile Irak-i Acem �zerine y�r�yerek Isfehan'i ele ge�irdi (1447). Cihan Sah bu tarihten sonra, eskiden beri Karakoyunlularin amansiz d�smani olan Akkoyunlular ile m�cadeleye giristi. 1452 yilina kadar devam eden bu m�cadeleler iki tarafin da agir kayiplar vermesine sebep oldu. Sonunda Cihan Sah ile Akkoyunlu h�k�mdari Cihangir arasinda, Cihangir'in Karakoyunlulari metbu tanimasi sarti ile antlasma yapildi (1452). B�ylece iki kardes T�rkmen devleti arasinda y�zyildan fazla devam etmekte olan m�cadeleler kisa bir s�re de olsa son bulmus oldu. B�ylece bati sinirlarinda barisi saglayan Cihan Sah, tekrar doguya d�nerek Fars ve Kirman'i ele ge�irdi. Ancak Cihan Sah doguda ugrasirken batida, Akkoyunlu Devleti'nde g��l� bir h�k�mdar ortaya �ikti. Uzun Hasan, agabeyi Cihangir'i tahttan uzaklastirarak b�t�n Akkoyunlu sehz�de ve emirlerini kendisine tabi kilarak her ge�en g�n biraz daha g��leniyordu. Cihan Sah, kendisine karsi b�y�yen bu Uzun Hasan tehlikesini bertaraf etmek i�in, eski Akkoyunlu h�k�mdari Cihangir'in yardim isteginden de yararlanarak R�stem Tarhan komutasinda kalabalik bir orduyu Uzun Hasan �zerine g�nderdi. Iki taraf arasinda Mardin yakinlarinda meydana gelen savasta Karakoyunlu ordusu agir bir yenilgiye ugradi. Akkoyunlular, basta R�stem Tarhan olmak �zere pek �ok kimseyi esir aldilar (1457). Cihangir ile Piri Bey canlarini g��l�kle kurtardilar. Bu sirada Horasan'da Sultan Babur �lm�s ve saltanat m�cadeleleri tekrar baslamisti. Bu m�cadeleyi firsat bilen Cihan Sah Horasan'i elde etmek d�s�ncesi ile Akkoyunlular isini ihmal etti. Rey'de hazirliklarini tamamlayan Cihan Sah 1458 yili baharinda C�rcan, Harezm, Mangislak, Meshed, Nisabur ve Bati Horasan'i ele ge�irdi. Bundan sonra Timurlularin baskenti Herat �zerine y�r�yen Cihan Sah buraya da kolayca hakim oldu. Karsisinda yalnizca Maverr�nnehr h�k�mdari Ebu Sa'id kaldi. Ancak bu sirada oglu Hasan Ali'nin isyan ederek Tebriz'i ele ge�irdigini duyunca Ebu Sa'id ile anlasarak, Horasan'i Timurlulara terk etmek ve geri d�nmek zorunda kaldi. Cihan Sah, oglu Hasan Ali'nin isyanini bastirdiktan sonra bu kez diger oglu Pir Budak'in isyani ile karsilasti. Fars ve Irak-i Arab'i y�netimi altina alan Pir Budak babasina karsi isyan edince, Cihan Sah, uzun m�cadelelerden sonra onu yakalayarak idam ettirdi (1466). Cihan Sah Irak-i Arab �lkesini, Irak-i Acem ve Fars �lkelerine ilaveten oglu Muhammed Mirza'ya verdi. Pir Budak ile ittifak halinde bulunmus olan Hasan Ali'yi ise Maku kalesine hapsettirdi. Karakoyunlu h�k�mdari Cihan Sah, Akkoyunlulara b�y�k bir darbe vurmak �zere 16 Mayis 1466 tarihinde kalabalik bir ordu ile Tebriz'den hareket ederek Van g�l� havzasina geldi. Burada Uzun Hasan Bey'in de 12.000 atli ile Karakoyunlu topraklarina akina �iktigini �grendi ve buna �ok hiddetlendi. �te taraftan Uzun Hasan, Cihan Sah'in bir sefer yapmak niyetinde oldugunu daha �nceden anlayarak daglardaki ge�it ve yollari kesmisti. Bunun �zerine iki taraf arasinda karsilikli el�iler gidip gelmeye basladi. Ancak Cihan Sah'in agir sartlar ileriye s�rmesi nedeniyle bir sonuca varilamadi. Mus ovasinda kararg�h kurmus olan Cihan Sah, mevsimin ilerlemesine ragmen bir t�rl� kesin h�cuma karar veremiyordu. Onun gayesinin, Hasan Bey'e metbulugunu kabul ettirmek oldugu anlasiliyor. Cihan Sah, sonunda ordusunun istegi �zerine kislaga �ekilmeye karar verdi. Birlikleri Adilcevaz, Ercis, Van ve Aras kislagina dagildilar. Kendisi de Pasinler'e gitmek �zere hareket etti. Ancak yolda konakladigi bir sirada, Uzun Hasan birlikleri ani bir baskin yaparak Cihan Sah ve maiyetinin ka�masina sebep oldular. Bu sirada Cihan Sah �ld�r�ld� (11 Kasim 1467). Cihan Sah zamaninda Karakoyunlu Devleti en genis sinirlarina ulasmisti. Azerbaycan, Arran, Irak-i Arab, Irak-i Acem, Fars, Kirman ve Dogu Anadolu egemenlik altina alinmis ve �evredeki devletler de tabi hale getirilmisti. Zamaninin en b�y�k h�k�mdarlarindan biri olan Cihan Sah, sert ve cesur bir kimseydi. Onun �l�m�nden sonra, Karakoyunlu Devleti'nin y�kselme d�nemi sona ermis ve devlet yavas yavas yikilmaya baslamistir. 6- Hasan Ali (1467-1468) Cihan Sah'in �ld�r�lmesinden sona bir kisim Karakoyunlu emirleri Maku kalesine giderek burada hapiste bulunan Hasan Ali'yi h�k�mdar il�n ettiler. Ancak onun h�k�mdarligina karsi �ikan Iskender Bey'in oglu H�seyin Ali Tebriz'de h�k�mdarligini il�n etti. Fakat Cihansah'in esi Can Begim, kardesi Kasim Bey emrindeki bir orduyu Tebriz �zerine g�nderdi. S�ratle Tebriz'e gelen Kasim Bey, H�seyin Ali'yi yenerek �ld�rtt�. Bu arada Hasan Ali de Tebriz'e yaklasmisti. Kasim Bey, sehirle beraber H�seyin Ali'nin hazinelerini de Hasan Ali'ye teslim etti. Hasan Ali, tahta ge�er ge�mez Akkoyunlu h�k�mdari Uzun Hasan'a karsi savas hazirliklarina basladi. Olduk�a kalabalik bir ordu toplayan Hasan Ali, devlet idaresinde bazi yanlis davranislarda bulundu. Babasinin emirlerini hafife alarak, kendisinin �uli adini verdigi ayak takimi ile g�r�smeye basladi. Diger yandan, tahta ge�mesinde �nemli yardimi olan Cihan-sah'in karisi Can Begim'i ve kardeslerini �ld�rtmesi gibi sert davranislarindan dolayi ordu �zerinde iyi bir otorite saglayamadi. Bu otorite eksikligi ile Akkoyunlu Uzun Hasan'in karsisina �ikan Hasan Ali'nin kuvvetleri yenilerek darmadagin oldu. Hasan Ali Berda'a civarindaki Karamanli boyunun yanina ka�ti ve bu sirada Azerbaycan sinirina yaklasmis olan Horasan ve Mavera�nnehr h�k�mdari Ebu Sa'id'e sigindi. Ancak Ebu Sa'id'in de Uzun Hasan tarafindan maglup ve katledilmesinden sonra Hasan Ali, Hemadan y�n�ne ka�maya basladi. Akkoyunlu kuvvetlerinin eline d�secegi bir sirada intihar ederek hayatina son verdi (Nisan 1469). B�ylece Cihan Sah'in �l�m�nden �ok kisa bir s�re sonra Hasan-Ali'nin de �lmesiyle Karakoyunlu Devleti sona erdi. Son Karakoyunlu h�k�mdari olan Hasan Ali haris bir kimseydi. Onun �l�m�nden sonra Cihansah'in Uzun Hasan tarafindan g�zlerine mil �ekilmis olan oglu Ebu Yusuf, Fars'ta tutunmak istediyse de Akkoyunlu sehz�desi Ugurlu Mehmed'in eline d�st�. B�ylece Akkoyunlular, ezeli d�smanlari Karakoyunlular'in hakimiyetlerine son vererek onlarin �lkelerine sahip oldular. |