II- TESKIL�T VE K�LT�R XIV. y�zyil ortalarinda k���k bir kabile iken kisa zamanda b�y�k bir imparatorluk haline gelen Karakoyunlular'in devlet teskil�ti Ilhanli ve �agatay devletlerinin �rg�tleri esas alinarak meydana getirilmistir. Karakoyunlu Devleti'nde h�k�mdar se�iminde Akkoyunlular da oldugu gibi aile ve asiret reisleri etkiliydi. Ulusun y�netimine, ulusu teskil eden aile fertleri arasinda kim uygun g�r�l�rse o ge�erdi. H�k�mdarlik simgesi olarak �etr ve kirmizi renkte sancaklari vardi. Paralarinda sultan �nvanini kullaniyorlardi. Karakoyunlu Devleti'nin saray �rg�t� de Ilhanlilar ve Timurlular'in saray �rg�t� �rnek alinarak olusturulmustu. Derg�h veya devlet-h�ne denilen sarayda Inak, Feyc (Peyk), Rik�bdar, Bukavul, Mirahur, Ayakci vs. gibi �nvanlari tasiyan yoksul memurlar vardi. Diger devletlerde oldugu gibi Kara-koyunlular'da da devlet isleri B�y�k Divan tarafindan y�r�t�l�rd�. Divanin reisine Sahib-Divan denilirdi. Karakoyunlularda vil�yetler, ikta ve y�netim suretiyle h�k�mdar ailesinden olanlara ve emirlere verilirdi. Sehz�deler gen�lik �agina geldikleri zaman bir vil�yetin y�netimine atanir ve atabeyleri ile birlikte kendilerine verilen b�lgeyi idare ederlerdi. Sehz�delerin kalabalik maiyetleri ve d�zenli saray �rg�tleri vardi. Karakoyunlu devletinde h�k�mdarin maiyyetindeki asker, yaya ve atli kuvvetlerden olusmaktaydi. Devletin temelini ordu teskil ediyordu. Ordu asiret kuvvetlerinden meydana geliyordu. Ancak asiret kuvvetleri devlete tamamen bagli olmadiklarindan bir yandan diger yana ge�ebiliyorlardi. Bu sebeple kuvvetli ve g��l� sanilan devlet, asiret beylerinin ordudan ayrilmasi ile bir anda zayif duruma d�s�yordu. Akkoyunlularda oldugu gibi, Karakoyunlularda da �erik kuvveti �ok fazla idi. Eyalet valilerinin emrinde ve topraga bagli olan timarli sipahiler, devletin kurulmasi ve y�kselmesinde b�y�k yararliliklar g�stermislerdir. H�k�mdari korumakla g�revli birliklere "koruci" adi verilirdi. Birliklerin toplanmasi, toplanti yerinin saptanmasi, emirlerin il�n ve duyurulmasi "tavaci" adi verilen memurlarin g�reviydi. Karakoyunlular'da ordunun savas d�zeni de diger T�rk devletlerindeki gibi idi. Ordunun merkez kismina "Ulug kol", sag kanadina "barangar" ve sol kanadina da "Cuvangar" denilirdi. Ordu kosun, tib ve feve gibi kisimlara ayrilirdi. Harp esnasinda �nc� birliklere "tarakol" adi verilirdi. Karakoyunlu h�k�mdarlari, hayatlarinin b�y�k bir kismini savas ve m�cadelelerle ge�irmelerine ragmen bilim ve fikir hayatinin gelismesine ve �lkelerinin bayindirligina da b�y�k �nem vermislerdir. "Hakiki" mahlasiyla siirler yazdigi bilinen Cihan Sah �nl� Abdurrahman C�mi ile mektuplasmis ve sair, yazar ve bilginlerle sohbet etmistir. �nl� bilgin ve sair Cel�leddin Devran�, Akkoyunlu �lkesine gitmeden �nce Cihan Sah'in yaninda bulunmus ve Tebriz'deki medreselerde ders vermistir. Ris�le-i Hur�f adli eserini de sultan Cihan-sah adina kaleme aldigi bilinmektedir. Yine Seyh Sucaeddin b. Kem�leddin Kirman� de, Hadikat�'l-Maarif adli eseri ile 1462 yilinda tamamladigi G�lsen-i r�z serhini Cihan Sah'a ithaf etmistir. Bundan baska Sair Mevl�na Tus� de Cihan Sah ve oglu Sah Budak'in sarayinda bulunuyordu. Karakoyunlular d�neminde imar faaliyetleri de dikkat �ekmektedir. Karakoyunlu h�k�mdarlari basta Tebriz olmak �zere bir �ok yerde cami, medrese, hastane ve k�pr� yaptirmislardir. Bunlardan, Cihan Sah'in Tebriz'de yaptirmis oldugu G�k mescid ve medresesi, onun esi Begim Hatun'un medrese ve imareti, Van'daki Ulu Cami, isfahan'daki Cuma Camisi, Karakoyunlularin dini mimar�sinin en g�zel �rnekleridir. Kaynak: Osmanli tarihi |