Karakoyunlu Devleti'nin asil kurucusu sayilan Kara Yusuf, bu hanedanin en b�y�k h�k�mdariydi. Ayni zamanda T�rk tarihinin de �nemli bir simasi olan Kara Yusuf, uzun boylu ve iri yapili bir kimse olup, son derece y�rekli, kudretli, �aliskan ve irade sahibi bir kimseydi. Ayrica o, tedbirli, dirayetli, mert ve c�mert bir kisilige sahipti. Kara Yusuf'un �l�m�nde alti oglundan besi hayatta idi. Daha �nce veliaht tayin etmis oldugu oglu Pir-Budak 1418 yilinda �lm�st�. Diger ogullari ise sira ile Sah Mehmed, Iskender, Ispend (Isfehan), Cihansah ve Ebu Sa'id idiler. 4- Iskender (1420-1438) Kara Yusuf'un �l�m�nden sonra her biri ayri bir yerde bulunan ogullari Karakoyunlu h�k�mdari olabilmek i�in m�cadelelere basladilar. Ilk olarak, Kara Yusuf'un ogullarindan Ispend (Isfehan), Sa'dlu kabilesi tarafindan h�k�mdar ilan edildi. Kara Yusuf'un �l�m� ile baslayan bu karisiklik d�neminde Sahruh Azerbaycan'a hakim olmustu. �te yandan Erzincan'da bulunan Ebu Sa'id de halk tarafindan buradan �ikarilarak yerine Mutahharten'in torunu Yar Ali ge�irildi. Kardeslerden Cihan-Sah ise Bagdat'ta bulunan kardesi Sah Mehmed'in yanina gitti. Sehzadelerden Iskender ise bu sirada Mardin'e h�cum eden Akkoyunlu ordusuna karsi �ikarak onlari maglup etti (1421). �te taraftan, Iskender Mirza'nin Akkoyunlu beyi Karay�l�k Osman'i yendigini haber alan Sahruh, kalabalik bir ordu ile hareket ederek Aras'i ge�tikten sonra bazi kaleleri ele ge�irdi. Nihayet Eleskird yakinlarindaki Yahsi mevkiinde Iskender ve Ispend'in birlikleriyle karsilasti. Burada iki g�n boyunca b�t�n siddetiyle devam eden savasta Karakoyunlular, kalabalik olan Sahruh'un ordusu karsisinda yenildiler (28-29 Temmuz 1421). Iskender ve Ispend savastan sonra Musul ile Mardin arasindaki eski kislaklarina �ekildiler. Sahruh bu basarisina ragmen, Azerbaycan'i eski sahiplerine birakarak Horasan'a d�nd�. Bunun �zerine Ispend Tebriz'e gelerek buraya hakim oldu. Ancak bu sirada Kerk�k'te bulunan Iskender Mirza s�ratle Tebriz'e hareket etti ve burasini kardesinin elinden alarak, Azerbaycan'da egemenligini kurdu. Erzurum b�lgesindeki Avnik kalesine �ekilen Ispend ise daha sonra agabeyi Sah Mehmed'in h�kim oldugu Bagdad'a gitmis ve bir ka� yil sonra da sehri onun elinden almistir. B�ylece, Karakoyunlu Devleti'nin basina ge�en Iskender Mirza, ilk is olarak Sahruh'un itaati altina girmis olan Bitlis, Van ve Hakk�ri emirlerinin tekrar kendisine tabi olmasini sagladi. Daha sonra Sirvan'a bir sefer yapan Iskender, d�n�s�nde Sultaniye �zerine y�r�yerek Sahruh'un buradaki valisini esir almis ve baskentine d�nm�st�r (1427-1428). Bu gelismeler �zerine Sahruh, bir kez daha Azerbaycan �zerine sefer yapmak zorunda kaldi. �agatay ordusu ile Karakoyunlular bu sefer Selmas ovasinda karsilastilar. 17 Eyl�l 1429 tarihinde baslayan ve iki g�n devam eden savasta yine Karakoyunlular yenildiler. Savastan sonra Karabag'a �ekilen Sahruh, Azerbaycan'i Kara Yusuf'un en k���k oglu Ebu Sa'id'e vererek, baharda �lkesine d�nd�. Iskender, 1431 yili baslarinda Azerbaycan'a gelerek kardesi Ebu Sa'id ile m�c�deleye basladi ve onu yenerek �ld�rtt�. B�ylece Iskender, tahtina tekrar sahip oldu. Bu sirada Akkoyunlu Karay�l�k Osman, Iskender Mirza'ya tabi olan Erzurum'u kusatti ve burasini Pir Ahmed'den olarak kendi ogullarindan Seyh Hasan'a verdi. �te taraftan, Iskender'den ayrildiktan sona agabeyi Sah Mehmed'in yanina giden Ispend, �ok ge�meden ona karsi muhalefete ge�erek Bagdat etrafindaki k���k yerlesim yerlerini almaya baslamisti (1425). Ispend, 1431 yilinda ise Cel�yir hanedaninin son azasi olan Hille hakimi Sultan H�seyin b. Ala�ddevle'yi �ld�rd�kten sonra bir gece baskini ile Bagdat'i ele ge�irdi (9 Nisan 1433). Bagdad'a sahip olmak amaciyla Sah Mehmed faaliyete ge�tiyse de basarili olamadi ve ka�arken Hanik civarinda Emir Baba Haci Hemedan� tarafindan �ld�r�ld�. Karakoyunlular 1435 yilinda Sahruh'un ���nc� kez Azerbaycan seferi ile karsilastilar. Subat 1435'te Rey'e gelen �agatay h�k�mdari bir m�ddet burada kaldi. Bu sirada, Iskender'in amcasi Misir Hoca'nin oglu Gazan Han ile bazi Karakoyunlu emirleri Sahruh'un yanina gelerek itaatlerini bildirdiler. Ayrica Van'da bulunan Cihan Sah ile Bagdat hakimi Ispend Mirza da Iskender'e muhalif olduklari i�in Sahruh'u metbu tanimislardi. Bu durum karsisinda Sahruh'a karsi koymanin imk�nsiz oldugunu g�ren Iskender Mirza, Tebriz'den Erzurum'a �ekildi. Iskender'in geri �ekilecegini daha �nce d�s�nen Sahruh, Karay�l�k Osman'a onu izlemesini emretmisti. Karakoyunlu h�k�mdari Erzurum'a geldigi zaman Akkoyunlu kuvvetleri ile karsilasti. Yapilan savasta Iskender Mirza'nin kuvvetleri galip geldi. Akkoyunlularin agir bir yenilgiye ugradigi bu savasta Karay�l�k Osman Bey de yaralandi ve kisa bir s�re sonra Erzurum'da �ld�. Iskender Bey, bu basarili savastan sonra Erzuruma hakim oldu, ancak kendisini takib etmekte olan Sahruh'un oglu Mirza Muhammed'in kuvvetlerinden �ekinerek Osmanli �lkesine girdi. Tokat'a kadar gelen Iskender Bey, Osmanli padisahi II. Murad'in, kendisi �zerine ordu g�ndermesi sebebiyle Osmanli �lkesini terkederek Harput, Erzincan, Tercan �zerinden Tebriz'e d�nd�. Iskender Mirza Tebriz'e geldikten kisa bir s�re sonra kentin kuzeyindeki Sufiyan mevkiinde Cihan-sah ile karsilasti. Burada kardesiyle yaptigi savasta, emirlerinden bazilarinin ihaneti sebebiyle yenilerek alincak kalesine sigindi. Cihan-sah bu kaleyi kusatma altina aldi. Kusatma devam ederken Iskender Mirza, yaninda bulunan oglu Sah-Kubad tarafindan �ld�r�ld� (21 Nisan 1438). 17 yil kadar Karakoyunlu Devleti'ni idare etmis olan Iskender Mirza, son derece cesur bir kimseydi. Kuvvetli ordulara sahip ve b�y�k bir imparatorlugun basinda bulunan Sahruh'a karsi g�sterdigi basarili m�cadeleler onun �ok g��l� bir h�k�mdar oldugunu g�stermektedir. Ancak, dista �agatay, Akkoyunlu ve Meml�k baskilari ve i�te de kardesleri ile yaptigi m�cadeleler y�z�nden babasindan devraldigi g��l� devleti gelistirememis ve onun sarsilma ve zayiflamasina sebep olmustur. 5- Cihan Sah (1439-1467) Babasi Iskender Mirza'yi �ld�ren Sah Kubad, Alincak kalesinde bulunan emirler tarafindan Iskender'in halefi olarak il�n edildi. Ancak Alincak kalesini muhasara etmis olan Cihan Sah, baba katili Sah Kubad'i kaleden �ikartarak idam ettirdi. B�ylece Cihan Sah Irak disinda kalan b�t�n Karakoyunlu �lkelerinin tek h�kimi oldu. Cihan Sah h�k�mdarliginin ikinci senesinde G�rcistan �zerine b�y�k bir sefer yapti. Tiflis'i ele ge�irdikten sonra Tebriz'e d�nd� (1440). 1444 yilinda G�rcistan'a ikinci bir sefer d�zenleyen Cihan Sah, bu sirada, Bagdad emiri olan kardesi Ispend'in �l�m� �zerine burada �ikan olaylar sebebiyle o tarafa y�neldi. Bagdad ve �evresine 12 yil kadar hakim olan Ispend'in �l�m�nden sonra yerine yegeni Elvend ge�misti. Ancak emirlerin �ogunlugu onun k���k yastaki oglu Fuad'i tercih ettiler. Bu sirada Elvend'in yanindaki beylerden bazilari Cihan Sah'in yanina gelerek onu Bagdat'in zapti i�in tesvik etiler. Bunun �zerine Cihan Sah Bagdad'a bir sefer yapmaya karar verdi. Nihayet 7 aylik bir kusatmadan sonra Bagdat ele ge�irildi (9 Haziran 1446). Cihan Sah Bagdat'ta bir m�ddet kaldiktan sonra sehrin idaresini oglu Mehmed Mirza'ya birakarak Tebriz'e d�nd�. |