C-HAZARLAR Avrupa'da kurulan ilk T�rk devletleri i�in de en kuvvetli ve uzun �m�rl� olan� Hazar devletidir. Karadeniz'in kuzeyine kadar h�kimiyetini geni�leten Bat� G�kt�rk Devleti'nin bir devam� olarak ortaya ��km��t�r. G�kt�rkler, VII. y�zy�l�n ba��nda, Hazar Denizi ile Karadeniz aras�nda da��n�k bir h�lde ya�ayan, Sabar, Ogur ve Onogur gibi T�rk kavimlerini kuvvetli bir birlik h�linde te�kil�tland�r�rlar. ��te bu birli�e Hazar ad� verilmi�tir. Hazarlar i�in Bizans ve �in kaynaklar�nda T�rk veya T�rk-Hazar ad� da kullan�lm��t�r. Hazar Devleti'nin kurucular�, G�kt�rk h�k�mdar ailesinin mensup oldu�u A��na soyundand�rlar. H�k�mdarlar�na da G�kt�rkler gibi, ka�an diyorlard�. Hazarlar, G�kt�rk Devleti'nin y�k�l��� ile tamamen ba��ms�z bir devlet haline gelmi�lerdir (6 30).Hazarlar, Bizans, �ran, Arap devletleri ile yo�un ili�kiler kurmu�lar, �e�itli Sl�v kavimlerini ve �til Bulgar Devleti'ni h�kimiyetlerine alm��lard�. Bizans-Sasani sava�lar�nda Bizans ile ittifak yapm��lar ve Bizans'�n �st�n gelmesinde �nemli rol oynam��lard�r (628). Hazar-Arap ili�kileri daha �ok sava� �eklinde olmu�tur. G�ney Azerbaycan y�n�ndeki Arap ilerleyi�ini durdurarak, Bizans'� Do�u Avrupa yoluyla g�venceye alm��lard�r. Ancak Arap ordular�, VIII. y�zy�ldan itibaren Hazarlara �st�nl�k sa�lam��lard�r. Bir defas�nda bir Arap seferi kar��s�nda Hazar ka�an� bar�� istemek zorunda kalm��t�r (737). Bu tarihten sonra Hazarlar aras�nda �sl�miyet yay�lmaya ba�lam��t�r. Hazarlar�n ya�ad�klar� b�lge canl� bir ticaret merkez� konumundayd�. H�k�mdarl�k ailesi yan�nda bir k�s�m halk da Yahudili�i se�mi�ti. Bug�n Karaim ad�yla bilinen T�rk k�kenli Yahudiler, Hazarlar�n torunudurlar. �lkelerinde Hristiyan, M�sl�man vb. de�i�ik dinlerden halk bar�� i�inde ya�ayabiliyorlard�. IX. y�zy�l�n ortalar�nda, Pe�enekler'in �til-Harezm ticaret yolunu ele ge�irmeleri �zerine Hazarlar, ba�l�ca gelir kaynaklar� ticaretin aksamas� ile zay�flad�lar. Daha sonra Pe�enek ve kendilerine ba�l� Sl�v (Rus) prensliklerinin sald�r�lar�yla X. y�zy�l�n ikinci yar�s�ndan itibaren h�zla ��kt�ler . Da��lan Hazar topluluklar� ise do�udan gelen T�rk topluluklar� aras�nda erimi�lerdir. Hazarlar�n devlet te�kil�t� ve askerlik alan�nda Sl�v (Rus) kavimleri �zerinde b�y�k etkileri olmu�tur. Bug�nk� Hazar Denizi, ad�n� Hazar T�rklerinden alm��t�r. D-MACARLAR Macarlar, Fin-Ugor kavimlerinin Ugor kolundand�r. Macar ad�, bu kolun di�er ad� olan, Manysi-er'den gelmektedir. �lk yurtlar� �til (Volga) �rma��n�n yukar� k�s�mlar�d�r. VI. y�zy�lda Sabarlar taraf�ndan g�neye itilen Macarlar, Hazar Ka�anl���'na ba�lanm��lard�r. Bu d�nemde ya�ad�klar� b�lge, Don ve �til �rmaklar� aras�d�r. Macar tarihinde ve destanlar�nda �nemli bir yer tutan bu b�lgeye Macarlar, Etel-K�z� ad�n� vermi�lerdir. Bu b�lgede Onogur T�rkleri'nin de kar��mas�yla bug�nk� Macar milletinin �ekirde�i olu�mu�tur. Macarlar�n di�er ad� olan Hungar s�z� de bu Onogur'dan gelmektedir. Macarlar, IX. y�zy�l�n sonlar�na do�ru Pe�enekler taraf�ndan bat�ya itilmi�lerdir. Bu s�rada ba�lar�nda Hazar T�rkleri'nden Kabar oyma��ndan Alm��o�lu Arpad bulunuyordu. Artan Pe�enek bask�s� kar��s�nda daha da bat�ya kayan Macarlar, 896 y�l�nda, kendi adlar� ile an�lan bug�nk� yurtlar�na geldiler. Bu b�lgede Avrupa i�lerine yapt�klar� ak�nlar ve Almanlarla giri�tikleri m�cadelelerle adlar�ndan uzun s�re s�z ettirdiler. 1000 y�l�nda Katolik mezhebini kabul ederek Hristiyanla�m��lard�r. Macarlar, Avrupa'da Sl�vlar�n birlik olu�turmas�n� engellemi�ler ve ayr�ca Almanlar�n Balkanlara sarkmas�n� da �nleyerek denge unsuru olmu�lard�r. 150 y�l kadar Osmanl� idaresinde ya�ayan Macarlar, Avrupa'da �nemli bir g�� olarak, g�n�m�ze kadar gelmi�lerdir. E-PE�ENEKLER Pe�enekler, Uz (O�uz), Kuman gibi T�rk boylar� ile birlikte Orta Asya'dan do�u Avrupa'ya akan b�y�k bir g�� dalgas� i�erisinde yer alm��lard�r. Oymaklar birli�i bi�iminde hareket eden Pe�enekler, siyas� hayatlar� boyunca bir devlet d�zenine ge�ememi�lerdir. Pe�enekler, Bat� G�kt�rklerini olu�turan Onoklardan gelmektedirler. �nceleri Is�k -Balka� g�lleri dolaylar�nda oturuyorlard�. Bat� G�kt�rk Ka�anl���'n�n da��lmas�ndan sonra, Karluk ve O�uz bask�s� ile VIII. y�zy�l�n ikinci yar�s�ndan itibaren Bat� Sibirya'ya �ekilmi�lerdir. Hazar-O�uz ittifak�n�n zorlamas� ile �til �rma��n� ge�erek Don ve Dinyeper nehirleri aras�nda ya�ayan Macarlar� yurtlar�ndan etmi�lerdir. B�ylece Pe�enekler, Azak denizi ile Karadeniz aras�nda kalan sahaya h�kim olurlar. Bu geni� sahada 130 y�l kadar h�kim olan Pe�enekler, bu s�re i�erisinde Ruslar'a a��r darbeler indirmi�ler ve onlar�n Karadeniz'e inmelerine engel olmu�lard�r. Ayr�ca Bizans ile de iyi ili�kiler kurmu�lard�r. Ancak do�uda artan Uz (O�uz) bask�s� kar��s�nda Pe�enekler yerlerini terk edeceklerdir. 1036 y�l�ndan sonra a�a�� Tuna boylar�nda g�rd���m�z Pe�enekler, Uz ilerleyi�inin durmamas� �zerine Balkanlara inmeye ba�lad�lar. Pe�eneklerin bir k�sm� Bizans hizmetine girerek Bizans topraklar�nda yerle�tirilmi�lerdir. Hatta bunlar�n bir k�sm� 1071 Malazgirt Meydan Muharebesinde, Alp Arslan'�n taraf�na ge�mek suretiyle Bizans'�n yenilgisinde rol oynam��lard�r. Sel�uklu T�rklerinin Anadolu'yu yurt edindikleri tarihlerde, Pe�enekler de Balkanlar da Bizans ile �iddetli m�cadelelere girmi�lerdi. Bu s�rada �zmir'i alarak Bat� Anadolu 'da g��l� bir beylik kuran �akan Bey, �stanbul'u zapt etmek istiyordu. Bu ama�la �akan Bey, soyda�lar� Pe�enekler'le ittifak kurdu. �ok zor durumda kalan Bizans'�n yard�m�na yine bir ba�ka T�rk boyu Kumanlar yeti�mi�tir. Pe�enekler, Bizans'�n k��k�rtmas� ile 40 bin Kuman atl�s�n�n bask�n�na u�rayarak ezildiler (1091). Bu olaydan sonra art�k Pe�enekler siyas� bir varl�k olmaktan ��km��lard�r. Da��n�k gruplar h�linde Hristiyanla�t�r�larak yerli halk aras�nda eridiler |