B-SARI UYGURLAR 840 y�l�ndaki K�rg�z bask�n�ndan sonra, d�rt bir yana da��lan Uygurlar�n bir k�sm�, g�ney kesimlere, yani �in ile Do�u T�rkistan aras�ndaki Kansu b�lgesine indiler. �nemli bir ticaret merkez� olan bu b�lge, me�hur �pek yolu �zerinde idi. Bu b�lgede yerle�en Uygurlar, b�y�k bir �ehir olan Kan-Cov'da yeni bir devlet kurmu�lard�r. Sonradan, Sar� Uygurlar ad� ile an�lacak olan bu Uygurlar, bu b�lgenin yerli halk� ile kar��madan kalm��lard�r. T�rk dili ve k�lt�r�n� uzun y�llar ya�atan bu Uygur T�rklerinin torunlar�na bug�n bile rastlamak m�mk�nd�r. Din olarak Budizm'i kabul etmi� olan Sar� Uygurlar, ticaret ve medeniyet bak�m�ndan �ok geli�mi�lerdir. Budislerin en k�ymetli eserlerinin bulundu�u Bin Buda Ma�aralar�, Sar� Uygurlar�n ya�ad��� b�lgede idi. Daha sonraki y�llarda �sl�miyet'i se�en ve Karahanl�lar �a��nda T�rk-�sl�m medeniyetine �nemli katk�lar sa�layan Uygur T�rkleri, bug�n de varl�klar�n� ayn� adla, devam ettirmektedirler. Ancak bug�n say�lar� 20 milyonu a�an bu T�rk topluluklar�, �in Halk Cumhuriyeti, Sincan �zerk Uygur B�lgesi'nde, a��r insan haklar� ihl�lleri alt�nda ya�amaktad�rlar. 3-D��ER DEVLETLER A-AVARLAR Orta Asya'da Juan-juan ad�yla bilinen, Avarlar�n k�kenleri konusunda kesin bilgilere sahip de�iliz. Ancak son ilm� ara�t�rmalar, Avarlar�n iki kavim unsuruna dayand���n� ortaya koymu�tur. ��te bug�n, bunlardan en az birinin T�rk k�kenli oldu�unu s�yleyebilmekteyiz. Ayr�ca Avrupa'da b�y�k etkiler b�rakan Avar topluluklar�n�n da bu T�rk unsurlara dayand��� s�ylenebilir. Avarlar, 552 y�l�nda G�kt�rk devletinin kurulmas� �zerine, �� Asya'daki yurtlar�n� terk ederek bat�ya do�ru ka�m��lard�. �nce Kafkasya'da g�r�nen Avarlar� Bizansl�lar, Uarhunit (Avar-Hun) diye adland�rm��lard�r. Burada Bizans ile vard�klar� bir anla�ma ile 558'de Sabar devletine son verdiler Bu sayede Volga (�til) �rma��ndan Tuna'ya kadar olan sahada h�kimiyet kurmu�lard�r. Ancak G�kt�rklerin bask�s� ile burada fazla tutunamayarak �nlerine ��kan bir k�s�m Sl�v kabilelerini yenerek, Onogur (Bulgar), Otrigur, Kutrigur gibi T�rk as�ll� kavimleri de s�r�kleyerek Karadeniz'in kuzeyinden Tuna nehri boylar�na kadar ilerlediler. Bu s�rada Bizans'a el�iler g�ndererek, Bizans arazisinde yerle�ebilecekleri bir yer istediler. Bizans, G�kt�rk bask�s� y�z�nden, Avarlar�n bu isteklerine �ekingen davranm��t�r. 567 y�l�nda Macar ovas�na gelen Avarlar, bu b�lgede ya�ayan g��l� Germen kavimlerinden Gepidleri da��tm��, Lombardlar'� da �talya'ya g��e mecbur etmi�lerdir. B�ylece Avarlar, Macar ovas�na tek ba�lar�na h�kim oldular. Bu s�rada Avarlar�n ba��nda me�hur Bayan Han bulunuyordu. Avarlar�n bu ba�ar�s�ndan sonra Macaristan'�n tamam�, tarihte ilk defa olarak, tek bir siyas� g�� etraf�nda toplan�yordu. Ayr�ca, Avarlar�n h�kimiyeti alt�nda bulunan Sl�vlar, tarihlerinde ilk defa, tek bir siyas� idare alt�nda bir araya gelmi� oluyorlard�. Bu tarihten sonra Avarlar�n Bizans'a y�neldiklerini g�r�yoruz. Trakya ve Makedonya'da b�y�k ak�nlar yapan Avarlar, iki defa Sel�nik'e kadar ilerlemi�ler ve �ehri ku�atm��lard�. Avar asker� bask�lar� sonunda Bizans, ancak onlarla b�y�k mebla�lar tutan y�ll�k vergiler �demek suretiyle bar��� sa�layabiliyordu. Bir ara Avarlar, �stanbul'u ku�atarak, Bizans'a korkulu anlar ya�atm��lard� (626). Bu tarih Avar h�kimiyetinin zay�flamaya ba�lad��� zamana rastlar. Zira bu esnada Avarlar�n h�kimiyetinde bulunan Sl�v kabileleri ve T�rk as�ll� Bulgarlar ayaklanm��lard�r. 679 y�l�nda Tuna Bulgar devletinin kurulmas� da Avar devletini sarsm��t�r. Buna ra�men Avarlar varl�klar�n� IX. y�zy�l�n ba��na kadar koruyabilmi�lerdir. 776-803 y�llar� aras�nda, bir yandan Frank kral� B�y�k �arl, bir yandan da Bulgar h�k�mdar� Kurum Han'�n Avarlara kar�� giri�tikleri sald�r�lar, Avar devletinin sonu olmu�tur. Avarlar�n Avrupa kavimleri �zerinde, �nemli etkileri olmu�tur. Avrupa kavimleri, �zellikle de Sl�vlar, devlet y�netimi ve askerlik konusunda Avarlardan �ok �ey ��renmi�lerdir. �zengiyi ilk defa Avrupa'ya getirenler de Avarlar olmu�lard�r. |