SARAY TESKIL�TI Anadolu Sel�uklulari saray teskil�ti B�y�k Sel�uklu devleti saray teskil�ti esas alinarak olusturulmustur. Baslica saray g�revlileri sunlardir: a. Hacib�'l-hucc�b: Sultan ile divan �yeleri arasinda irtibati saglayan bas hacib saray g�revlilerinin hizmetlerini kontrol etmekten de sorumlu idi. Hacib�'l-hucc�b'in emrinde hacip ve perdedar denilen g�revliler vardi. b. Em�r-i c�nd�r: Sarayi ve sultani korumakla g�revli olan Candarlarin reisi olan em�r-i c�nd�r hazarda ve seferde buyrugu altindaki muhafizlarla birlikte sultani korumakla m�kelleftir. I. Alaeddin Keykubad sultan olarak Konya'ya gelirken yaninda 120 kisiden olusan muhafiz (cand�r) birligi vardi. Bunlar altin sirmali hamayil ile asili kili� tasirlardi. Candarogullari beyliginin kurucusu Emir Semseddin Yaman'in l�kabina bakilarak onun da Anadolu Sel�uklularinda em�r-i c�nd�r olarak g�rev yaptigi s�ylenebilir. c. �st�d�dd�r: Saray naziri olup saraya ait b�t�n harcamalari ve saray g�revlilerini kontrol eder. d. Em�r-i �asnig�r: Sultanin sofrasinin hazirlanmasina nezaret ve yemekleri kontrol eden g�revlidir. �ok g�venilir emirler arasindan se�ilen �asn�g�rin g�revi sofraya konulan yemekleri sultandan �nce tatmak suretiyle yemege zehir katilma ihtimalini ortadan kaldirmakti. B�y�k Sel�uklularda ve diger bazi Isl�m devletlerinde de g�rd�g�m�z �asnig�r Anadolu Sel�uklu devletinde de �nemli bir g�revli idi. Meshur em�rlerden M�b�riz�ddin �avli ile Semseddin Altunaba da �asnig�r (emir-i zevv�k) olarak hizmet etmislerdi. e. Em�r-i sil�h: Silahlarin bakim ve muhafaza edilmesiyle g�revli olan sil�hdarlarin emiri olup merasimlerde h�k�mdarin silahini tasirdi. f. Em�r-i sik�r: H�k�mdarin av islerini idare eden ve av kuslariyla av hayvanlarinin egitiminden sorumlu olan saray g�rvlisidir. Em�r-i sik�rlar n�fuz ve itibar sahibi kumandanlar arasindan se�ilirdi. Mesel� meshur devlet adami Sadeddin K�pek Sultan I. Alaeddin Keykubad'in, Kilavuzoglu Tumanbay da III. Giyaseddin Keyh�srev'in em�r-i sik�rlari idiler. B�t�n kus�ular em�r-i sik�rlarin emrindeydi. Bunlarin yaninda yine av ile g�revli askerler bulunurdu. Anadolu Sel�uklularinda em�r-i sik�rliga tayinle ilgili bir vesikada bu g�revlilerde aranan vasiflar ve av sirasinda dikkat edilmesi gereken hususlar sayilarak em�r-i sik�rin bu �nemli vazifede b�zd�rlari kulluk ve m�l�zemette bulundurmasi, s�rg�n avinda kus ve hayvanlari halka haline getirme zamaninda cesur ve marifetli avcilari hizmete sokmasi ve kuslarin avlanma mevsiminde avcilari pusuya yatirmasi gerektigi ifade edilmektedir. B�y�k Sel�uklu ve Anadolu Sel�uklu sultanlarinin sofrasinda av eti hi� eksik olmazdi. Nitekim sultan Meliksah ile I. Alaeddin Keykubad bir rivayete g�re yedikleri av etinden zehirlenerek �lm�slerdir. II. Giyaseddin Keyh�srev'in av hayvanlari yaninda vahs� hayvanlari da besledigi, Ermeni kralinin sultan I. Izzeddin Keyk�v�s'a �esitli hediyeler yaninda b�z (dogan) ve sahin de g�ndermesi Sel�uklu sultanlarinin kuslara ne derecede �nem verdiklerini g�stermektedir. Anadolu Sel�uklularinda yilda iki defa um�m� ava �ikilirdi. Bu ava b�t�n devlet erk�ni katilir ve av s�lenle sona ererdi. g. Em�r-i alem: Sultan sancagini tasiyan ve onu korumakla g�revli olan em�rdir. h. Em�r-i �h�r: H�k�mdarin atlarina bakmakla g�revli em�rdir. Buyrugu altindaki hademeler atlarin egitimi ve tavlalarin bakimindan sorumludur. k. C�med�r: H�k�mdarin elbiselerine nezaret etmekle g�revlidir. Elbiselerin muhafaza edildigi c�meh�ne de onun kontrol�ndeydi. C�med�rlar sultanin elbiselerini giymelerine de yardimci olurlardi. l. Tastd�r: H�k�mdar elini yikarken, abdest alirken legen tutup su d�ken saray g�revlisi. m. Em�r-i meclis: Sultanin bezm denilen meclisine girecek olanlari i�eri alan, ziyafet salonlarini d�zenlemekten sorumlu saray g�revlisi olup Anadolu Sel�uklulari'nda �nemli bir memuriyetti. n. Hav�yics�l�r: Hav�yich�ne denilen mutfak islerine bakan ve yemekleri pisiren saray ah�isi. o. Serhenk (�avus): Sultanin �n�nden giderek yol a�ardi. Merasimlerde ve alaylarda ellerinde s�sl� degneklerle g�rev yaparlardi. I. Alaeddin Keykubad sultan il�n edilip tahta �ikmak �zere Konya'ya giderken yaninda 500 serhenk vardi. p. Em�r-i dev�t (dev�td�r): Baslangi�ta sultanin divit takimindan sorumlu olan ve daha sonra �esitli g�revler �stlenen saray memuru. Meshur devlet adami Cel�leddin Karatay da em�r-i dev�t olarak hizmet etmisti. ADL� TESKIL�T Anadolu Sel�uklulari d�neminde �lkede meydana gelen hukuk� meseleler kadilar tarafindan Hanefi mezhebi h�k�mleri esas alinarak ��z�l�rd�. Halkla ilgili b�t�n davalara ve miras islerine kadilar bakardi. Ancak asker� davalar kadilesker tarafindan karara baglanirdi. Kadi'l-kud�t (baskadi) Konya'da oturur ve diger kadilari kontrol ederdi. Kadi'l-kud�t b�t�n ilmiyye sinifinin da reisi idi. Kadilarin baktigi ser'� davalarin disinda basta devlet aleyhine islenen c�r�mler olmak �zere, her �esit baski ve zul�mle ilgili davalara ise �rf� ve ser'� hukuku esas alarak em�r-i d�dlar bakardi. Anadolu Sel�uklularinda em�r-i d�d protokolde atabegden sonra gelirdi ve �ok n�fuzlu bir em�r idi. I. Alaeddin Keyk�bad h�k�mdarliginin ilk yillarinda d�v�n-i mezalime bizzat baskanlik edip sik�yetleri dinlerdi. Ancak daha sonra islerinin yogunlugu y�z�nden bu g�revi em�r-i d�d'a birakti. Fahreddin Ali em�r-i d�dliktan vezirlige y�kseldigi gibi Em�r-i d�d Em�n�ddin D�leyc�n� ayni zamanda �st�d�ddarlik, evkaf hakimligi ve m�stevf�lik g�revlerini de �stlenmisti. Em�r-i d�d hem divan-i mez�lim hem de kadilarin verdigi h�k�mleri infaz etmekle g�revliydi. Kaynaklarda emir-i d�d olarak hizmet eden diger bazi g�revliler arasinda Nusret Yakut ve Niz�meddin'den de bahsedilmektedir. III. Giyaseddin devrinde kadilik g�revinde bulunanlardan bazilari da s�yle siralanabilir: Kadi'l-kud�t Siraceddin Mahmud-i Ermev�, Celaleddin Hab�b, Em�n�ddin Tebr�zi, Izz�ddin, Bedreddin Kazvin�, Taceddin Hoyi ve Sad�ddin. |