T�rk ve Mogollar'in Isl�m� devirde bile bu eski Paganizm �detini yasatmalari gayet tabi�dir. Ok ve yayin eski T�rk hayatindaki ehemmiyeti d�s�n�l�rse �ld�rme sekilleri arasinda "yay kirisi ile bogma"nin en eski sekil oldugu s�ylenebilir. T�rkler'in paganizm devrindeki din�-sihr� itikadlarina, onlara bagli hukuk� tel�kkilere istinad eden kan d�kmeme �detine B�y�k Sel�uklular'da da tamamen riayet edildigini g�rmekteyiz. Anadolu Sel�uklulari'nda sultan b�y�k-k���k tefrik etmeden ogullarindan birini veliahd tayin edebilir. Veliahtlik taht �zerinde hak iddia etmeye engel degildir. Izzeddin II. Kili� Arslan, k���k oglu Giyaseddin Keyh�srev'i halef tayin etti. Diger kardesler kiskanip b�y�k kardes Rukneddin S�leyman'in etrafinda toplandilar. O da 1192'de babasi �l�nce Konya'yi kusatip tahta ge�ti. R�kneddin S�leyman �l�nce (1204) oglu III. Kili� Arslan sultan il�n edildi. Fakat Giyaseddin Keyh�srev tahta �ikti. Onun �l�m�nde (1211) b�y�k oglu Izzeddin Keyk�vus (1211-1220) tahta �ikti. Fakat kardesi Al�eddin Keykubad (1220-1237) bunu tanimadi. Izzeddin Keyk�vus �l�nce kimin tahta ge�ecegi tartisiliyordu. Sonra oglu Al�eddin �zerinde karar kilindi. G�r�ld�g� �zere T�rk devletlerinde saltanat verasetini tanzim eden bir esas mevcut degildir. Onlarda tahti hanedanin muayyen azasina intikal ettiren bir gelenek de yerlesmemistir. Zaman zaman veliaht tayini, ekber evl�din ya da k���g�n tercihi gibi temay�ller belirmis ise de taht daima il�h� takdire a�ik tutulmustur. H�kimiyetin il�h� mense'li oldugunu kabul eden bu d�s�nce karsisinda diger �det ve anlayislar h�k�ms�z kalmistir. Hanedandan biri bilfiil saltanati ele ge�irdikten sonra onun mesruiyyeti nazar� ve hukuk� bakimdan mesele teskil etmezdi. Asirlardir s�re gelen bu gelenek, T�rkler'de h�kimiyetin menseini Tanri'ya dayandiran eski din� tel�kk�lerle ilgili g�r�nmekte ve Orta Asya T�rk kavimlerinde daha kuvvetle a�iga �ikmaktadir. B�y�k Sel�uklular'da oldugu gibi Anadolu Sel�uklulari'nda da �lkenin hanedan mensuplari arasinda muayyen hakimiyet sahalarina taksimi vazge�ilmez bir kaide olarak daima tatbik edilmistir. Mikhail'in daha babasinin sagliginda �l�m� �zerine Israil (Arslan) ailenin basi olmustu. Sonra onun ahfadina batidaki en uzak uc b�lgesi Anadolu yurtluk olarak verilmisti. Anadolu Sel�uklu sultani II. Kili� Arslan'in sagliginda memleketi ogullari arasinda taksim etmesi de eski T�rk geleneginin devam ettigini g�stermesi bakimindan zikre deger. Onlardan her biri kendilerine ait mintikalarda bagimsiz bir h�k�mdar gibi hareket etmekteydiler. H�K�MDAR Anadolu Sel�uklu devletinde y�netim diger T�rk devletlerinde g�rd�g�m�z gibi sultanin mutlak kontrol� altindadir. Mogol istil�si sirasinda oldugu gibi "Ilhan'a ubudiyet arzeden, gerektigi zaman Anadolu i�indeki seyahatlerinde ona refakat eden, bazan Mogol noyanlarina mazeret beyan edip af dileyen, belirli yerlerde ikamete mecbur edilen, yargilanip cezalandirilan ve hatta katledilen zavalli birer h�k�mdar durumuna d�s�r�len" son d�nem Sel�uklu sultanlari istisnadan ibarettir. Sultan siyas� iktidari baska bir kuvvetin iznine bagli olmadan kullanir. HAKIMIYET AL�METLERI a. Baskent: Sultan, sarayinin, h�k�met ve adliye teskil�tinin bulundugu bir merkeze sahip olmalidir. b. Saray: �ok eski d�nemlerden beri b�t�n T�rk devletlerinde saray hakimiyet al�meti olarak kabul edilmistir. Sel�uklu sultanlarinin Kayseri, Konya, Aksaray, Tokat, Antalya ve Sivas'ta saraylari vardi. c. Taht: Bazan serir kelimesiyle de ifade edilen taht-i saltanat, serir-i saltanat ve taht-i S�leyman� de denilen taht h�k�mdarlik sembollerindendi. Sultan I. Mesud �l�m�nden kisa bir s�re �nce oglu II. Kili� Arslan'i Sultan il�n etti, diger ogullarini da melik unvaniyla baska vilayetlere tayin etti. Sultan Mesud b�t�n devlet erk�ninin da katildigi t�rende tahttan inerek oglunu �ikardi ve basina ta� koydu. d. Sancak ve bayrak: Saltan I. Alaeddin Keykubad'in sari renkte bayragi vardi. e. Nevbet: Resmi bando takiminin saray veya h�k�mdarin �adiri �n�nde g�nde �� veya bes vakit konser vermesidir. Nevbet takimi seferde sultana refakat ederdi. Aksaray� II. S�leyman Sah'in g�nde ��, Ilhanlilar'a tabi Sel�uklu sultanlarinin ise onlar gibi bes nevbet �aldirdiklarini s�yler. IV. Kili� Arslan ile Konya'da sultanligini ilan eden Cimri de beser nevbet �aldirmislardi. f. Unvan ve l�kaplar: Anadolu Sel�uklu Devleti'nin kurucusu I. S�leymansah kaynaklarda "emir" unvaniyla anilirdi. Daha sonraki h�k�mdarlarin �ogu es-Sultan�'l-Muazzam ve es-Sultanu'l-a'zam �nvanini kullanilmislardir. Ayrica II. S�leymansah es-Sultan�'l-Kahir, I. Izzeddin Keyk�vus Inan� Bilge Kutlu ve es-Sultanu'l-Galib unvanini kullanmislardir. g. �etr: H�k�mdarlik al�meti olarak kullanilan bir saltanat semsiyesidir. Anadolu Sel�uklulari Abbasi halifelerine h�rmetlerinden dolayi siyah renk, daha sonra II. Giyaseddin Keyh�srev Sadeddin K�pek'in baskisiyla mavi renkte �etr kullanmislardir. �etr �etrd�r adi verilen g�revliler tarafindan tasinirdi. h. Sikke: Diger devletlerde oldugu gibi para bastirmak da hakimiyet al�metidir. Bilindigi kadariyla g�n�m�ze intikal eden en eski tarihli sikke I. Mesud'a aittir. Altin, g�m�s ve bakir paralar Konya, Kayseri, Aksaray, Sivas, Malatya, Erzincan, Bayburt ve Kastamonu'daki darphanelerde basilmistir. B�y�k Sel�uklular bir T�rk-Isl�m devleti olmak itibariyle diger m�sl�man T�rk devletlerinde de degisik �l��lerde g�rd�g�m�z gibi eski T�rk t�re ve gelenekleriyle Isl�m� unsurlarin kaynasmasindan olusan feodal bir yapiya sahipti. T�rk hakimiyet anlayisinin "devlet h�nedan azalarinin m�sterek mirasidir" ilkesini benimseyen Anadolu Sel�uklu Devleti'nde tahta tev�r�s i�in kesin bir kaide yoktu. Bunun sonucu olarak da gerek Sultanlarin �l�m�nde ve gerekse sagliklarinda saltanati ele ge�irmek �zere girisilen taht kavgalari hi� eksik olmamistir. H�nedan azalarinin herbiri hayatini ortaya koymak suretiyle b�yle bir m�cadeleye her an katilabilirdi. Maglub oldugu takdirde ise hakkinda verilecek cezaya -ki bu genellikle yayinin kirisiyle bogmak seklinde olurdu- riza g�stermek durumundaydi. B�y�k Sel�uklular'in b�t�n tarihleri boyunca devam eden taht m�cadelelerine halk seyirci kalmistir. Halkin taht kavgalarinda b�-taraf kalmasi, muhtemelen "h�k�mdari Tanri tayin eder" seklinde ifadesini bulan eski bir inan�tan kaynaklaniyordu. Emir ve kumandanlar ise �zellikle fetret devri saltanat m�cadelelerinde kendi �ikarlarini esas almis ve ona g�re taraf degistirmislerdir. |