Anadolu Sel�uklu'larda K�lt�r ve Teskilat HAKIMIYET AL�METLERI a. Baskent: Sultan, sarayinin, h�k�met ve adliye teskil�tinin bulundugu bir merkeze sahip olmalidir. b. Saray: �ok eski d�nemlerden beri b�t�n T�rk devletlerinde saray hakimiyet al�meti olarak kabul edilmistir. Sel�uklu sultanlarinin Kayseri, Konya, Aksaray, Tokat, Antalya ve Sivas'ta saraylari vardi. c. Taht: Bazan serir kelimesiyle de ifade edilen taht-i saltanat, serir-i saltanat ve taht-i S�leyman� de denilen taht h�k�mdarlik sembollerindendi. Sultan I. Mesud �l�m�nden kisa bir s�re �nce oglu II. Kili� Arslan'i Sultan il�n etti, diger ogullarini da melik unvaniyla baska vilayetlere tayin etti. Sultan Mesud b�t�n devlet erk�ninin da katildigi t�rende tahttan inerek oglunu �ikardi ve basina ta� koydu. d. Sancak ve bayrak: Saltan I. Alaeddin Keykubad'in sari renkte bayragi vardi. e. Nevbet: Resmi bando takiminin saray veya h�k�mdarin �adiri �n�nde g�nde �� veya bes vakit konser vermesidir. Nevbet takimi seferde sultana refakat ederdi. Aksaray� II. S�leyman Sah'in g�nde ��, Ilhanlilar'a tabi Sel�uklu sultanlarinin ise onlar gibi bes nevbet �aldirdiklarini s�yler. IV. Kili� Arslan ile Konya'da sultanligini ilan eden Cimri de beser nevbet �aldirmislardi. f. Unvan ve l�kaplar: Anadolu Sel�uklu Devleti'nin kurucusu I. S�leymansah kaynaklarda "emir" unvaniyla anilirdi. Daha sonraki h�k�mdarlarin �ogu es-Sultan�'l-Muazzam ve es-Sultanu'l-a'zam �nvanini kullanilmislardir. Ayrica II. S�leymansah es-Sultan�'l-Kahir, I. Izzeddin Keyk�vus Inan� Bilge Kutlu ve es-Sultanu'l-Galib unvanini kullanmislardir. g. �etr: H�k�mdarlik al�meti olarak kullanilan bir saltanat semsiyesidir. Anadolu Sel�uklulari Abbasi halifelerine h�rmetlerinden dolayi siyah renk, daha sonra II. Giyaseddin Keyh�srev Sadeddin K�pek'in baskisiyla mavi renkte �etr kullanmislardir. �etr �etrd�r adi verilen g�revliler tarafindan tasinirdi. h. Sikke: Diger devletlerde oldugu gibi para bastirmak da hakimiyet al�metidir. Bilindigi kadariyla g�n�m�ze intikal eden en eski tarihli sikke I. Mesud'a aittir. Altin, g�m�s ve bakir paralar Konya, Kayseri, Aksaray, Sivas, Malatya, Erzincan, Bayburt ve Kastamonu'daki darphanelerde basilmistir. B�y�k Sel�uklular bir T�rk-Isl�m devleti olmak itibariyle diger m�sl�man T�rk devletlerinde de degisik �l��lerde g�rd�g�m�z gibi eski T�rk t�re ve gelenekleriyle Isl�m� unsurlarin kaynasmasindan olusan feodal bir yapiya sahipti. T�rk hakimiyet anlayisinin "devlet h�nedan azalarinin m�sterek mirasidir" ilkesini benimseyen Anadolu Sel�uklu Devleti'nde tahta tev�r�s i�in kesin bir kaide yoktu. Bunun sonucu olarak da gerek Sultanlarin �l�m�nde ve gerekse sagliklarinda saltanati ele ge�irmek �zere girisilen taht kavgalari hi� eksik olmamistir. H�nedan azalarinin herbiri hayatini ortaya koymak suretiyle b�yle bir m�cadeleye her an katilabilirdi. Maglub oldugu takdirde ise hakkinda verilecek cezaya -ki bu genellikle yayinin kirisiyle bogmak seklinde olurdu- riza g�stermek durumundaydi. B�y�k Sel�uklular'in b�t�n tarihleri boyunca devam eden taht m�cadelelerine halk seyirci kalmistir. Halkin taht kavgalarinda b�-taraf kalmasi, muhtemelen "h�k�mdari Tanri tayin eder" seklinde ifadesini bulan eski bir inan�tan kaynaklaniyordu. Emir ve kumandanlar ise �zellikle fetret devri saltanat m�cadelelerinde kendi �ikarlarini esas almis ve ona g�re taraf degistirmislerdir. Sultanlarin sagliklarinda h�nedan azalarindan herhangi birini veliahd tayin etmeleri ve biat almalari da tahta tevar�s i�in bir ��z�m getirmemistir. Gerek sehzadeler ve gerekse hanedanin diger �yeleri, Sultanin, i�lerinden birini veliahd tayin etmesini kendi mesru haklarina bir tecav�z olarak kabul etmisler ve tahtta hak iddia etmekten geri durmamislardir. Anadolu Sel�uklu sultanlarinin se�tigi veliahtler de �ok defa kardesleri tarafindan tahttan uzaklastirilmislardir. Mesel� Sultan Mes'ud (1116-1155) II. Kili� Arslan'i (1155-1192) tahta �ikardi. Fakat kardesi Sahinsah bunu tanimadi. Bu misallerden anlasildigi gibi veliahtlik hatt� bey'at h�k�mdar �ld�kten sonra hukuk� degerini kaybediyordu. Zira h�k�mdarin �l�m� ile birlikte kanunlar ve hukuk� tasarruflar yeni h�k�mdar tasdik edinceye kadar h�k�mden d�smekte, hukuk� mesnedden mahrum sayilmaktadir. Mesel� Osmanlilar'da yalniz memur ve askerin berati degil, her t�rl� vesika tahta �ikan Sultan tarafindan yenilenirdi. Bu sebeple her c�l�sta �lkenin yeni bastan tahriri prensip olarak kabul edilmistir. Anadolu Sel�uklulari'nda II. Kili� Arslan 'a karsi ogullarinin baslattigi isyanda g�rd�g�m�z gibi bazi hallerde kardesler tahtin islerinden birine tahsis edilmesini kabul etmezlerdi. Onlar veliahd tayinini kendi haklarina bir tecav�z saymaktaydilar. Zira her biri "kut"un kendilerine bagislandigina, Allah'in inayetiyle tahta ge�meye namzet olduklarina inanirlardi. Netice olarak diyebiliriz ki, T�rk devletlerinde veliahtlik saltanata tevar�ste bir usul olarak yerlesmemistir. Hanedan azalarinin h�kimiyete m�stereken sahip oldugu ve h�k�mdari Allah'in se�tigi seklindeki gelenek �ok kuvvetliydi. T�rklerde h�k�mranlik hakkinin karizmatik vasfi, birden fazla sahsin ayni devlet idaresinde ve ayni kudrette Tanri bagisi (kut) ile donatilmis olmasina imk�n vermez. Karizma (Kut')nin kan vasitasiyla babadan (Hatun'dan dogan) ogullarin hepsine intikal ettigi inanci dolayisiyla h�k�mdarin �l�m�nden sonra evl�tlar arasinda vukua gelen taht m�cadelelerinde i�lerinden biri tam basariya ulasamadigi takdirde (kut'a nail olamadiginin anlasilmasi halinde) devlet par�alanmaktadir. Yani T�rk devletlerinin merkeziyet�i bir karakter tasimasi bizatih� onlarin varliklarini, kudret ve ihtisamlarini s�rd�rmeleriyle yakindan al�kalidir .B�y�k Sel�uklular'da bilfiil isyana girismeyen bir hanedan mensubunun saltanatta hak iddia edebilir diye idam edildigine rastlamiyoruz. Buna karsilik Anadolu Sel�uklulari'nda ve Osmanlilar'da kardes katline rastlamaktayiz. II. Kili� Arslan, 1155'de tahta �iktigi zaman kendine rakip g�rd�g� ortanca kardesini bogdurtmustu. II. Giyaseddin Keyh�srev (1237-1246) de bir oglu olunca hapisteki kardesini idam ettirmisti. Bunlar B�y�k Sel�uklular'da ve diger T�rk devletlerinde de g�rd�g�m�z gibi T�rkler'deki eski bir gelenege dayanarak yay kirisi ile idam edilmistir. Hanedandan olanlarin kani d�k�lmeden yayinin kirisi ile bogulmasi h�k�mdarin kuts� bir mense'den geldigi tel�kkisi ile ilgilidir. Bu gelenek �ok eski zamanlardan beri mevcuttur. Mezk�r tel�kk� onlarda esasen var olan kan taassubu inanci ile de birleserek h�k�mdar ailesine mensup olanlarin kanlarinin d�k�lmemesi �detini dogurmustur. |