Sultan Yakub, i� karisikliklari bastirdiktan sonra G�rcistan �zerine bir sefer yaparak Ahiska basta olmak �zere bir�ok kaleyi ele ge�irdi (1482). Bu tarihten sonra daha �ok �lkesinin bayindirligi i�in �aba harcayan Yakub Bey, babasi gibi ilim adamlarini ve sanatk�rlari korumus, hatta kendisi de T�rk�e ve Fars�a siirler yazmistir. Bu sirada, Sah Ismail'in babasi olan Seyh Haydar, etrafina topladigi kalabalik bir m�rid ile siilik mezhebini yaymaya �alisiyor ve etrafa akinlar yapiyordu. Seyh Haydar, 1488 yilinda Sirvan �zerine y�r�yerek buranin sahi olan Ferruh Yesar'i �ok zor durumda birakti. Kalabalik ve iyi techiz edilmis ordusu olmasina ragmen, Seyh Haydar'in m�ridleri karsisinda �ok zor duruma d�sen Sirvan sahi Ferruh Yesar, damadi olan Akkoyunlu Yakub Bey'den yardim istemek zorunda kaldi. Bunun �zerine, kendisi s�nni olan Sultan Yakub, siilik faaliyetlerini yakindan takip ettigi Seyh Haydar �zerine y�r�menin tam zamani oldugunu d�s�nerek derhal harekete ge�ti. S�leyman Bisen emrindeki bir orduyu Safev� Seyhi �zerine g�nderdi. Seyh Haydar bu �arpismada az sayida m�ridi ile b�y�k bir gayret g�stererek Akkoyunlu ordusunu yenmek �zere iken basindan aldigi bir ok isabeti sonucunda �ld�. Ismail disindaki ogullari da bu �arpismada katledildi. Akkoyunlu Devleti'nin Uzun Hasan'dan sonraki bu mesud ve parlak g�nleri fazla devam etmedi. 1490 yilinda Tebriz'de meydana �ikan bir veba salgini �nce Sultanin annesi Sel�uk-Sah Beg�m'�n, sonra ogullarindan Yusuf Mirza'nin ve en sonunda da Sultan Yakub'un �l�m�ne sebep oldu. �ok gen� yasta iken vefat eden Sultan Yakub Bey'in oniki yil s�ren h�k�mdarlik devri Akkoyunlu Devleti'nin parlak bir d�nemini teskil eder. Ancak �ld�g� zaman, �ocuklari �ok k���k oldugu i�in Akkoyunlu devleti bir buhran d�nemine girmistir. 11- Baysungur Bey Sultan Yakub'un �l�m� �zerine yerine, �ocuk yasta olan �� oglundan Baysungur, devlet ileri gelenleri ve bazi boy beyleri tarafindan h�k�mdar il�n edildi. Ancak �lkenin baska taraflarinda da, diger boy beyleri baska sehzadeleri h�k�mdar il�n ettiler. Bu sebeple �lke i�erisinde karisikliklar basladi. Baysungur taraftarlari kisa s�rede bu karisikliklari �nlediler. Bu sirada, gen� h�k�mdarin atabegi olan Suf� Halil, kendisine rakip olan umer�nin bir kismi ile bazi sehz�deleri �ld�rterek devlet idaresine hakim oldu. Ancak bu durum fazla uzun s�rmedi. Onun idaresini istemeyen emirlerin bir �ogu Diy�rbekir valisi S�leyman Bi�en ile anlasarak Sufi Halil'i magl�p ettiler ve onu yakalayarak �ld�rd�ler. Bu olaydan sonra S�leyman Bi�en Bey Baysungur'a atabey oldu. Ancak, emirlerin bir kismi, Alincak kalesinde hapis bulunan Uzun Hasan'in torunu R�stem Mirza etrafinda toplanarak onu h�k�mdar il�n ettiler. S�leyman Bey bu kuvvetler �zerine y�r�d�yse de maglup olarak Diyarbekir'e ka�ti. Bu gelismeler �zerine Sultan Baysungur, annesi tarafindan dedesi olan Sirvan Sahi Ferruh Yesar'in yanina giderek ona sigindi (1492). Diyarbekir'e ka�mis olan S�leman Bi�en ise yakalanarak �ld�r�ld�. 12- R�stem Bey Baysungur'un Sirvan Sahi'na siginmasindan sonra Akkoyunlu Devleti'nin basina R�stem Bey ge�ti. Bes yil kadar devletinin basinda kalan R�stem Bey'in h�k�mdarligi d�nemi karisikliklarla doludur. �ncelikle saltanati tekrar elde edebilmek �midinde olan Baysungur, kardesi Hasan Bey ile birlikte harekete ge�ti ise de yakalanarak �ld�r�ld�. Daha sonra Isfehan valisi ile Gilan h�k�mdari isyan ettiler, ancak bu isyan da kisa s�rede bastirildi. Bu isyanlardan sonra R�stem Bey Safev�ler ile m�cadeleye giristi. Sultan Yakub zamaninda kendilerine b�y�k bir darbe indirilen Safev� m�ridleri, Ali b. Haydar'in etrafinda toplanarak yeniden teskil�tlanmaya baslamislardi. Bir kisim Karakoyunlu boylarini da maiyyetine katan Ali, devlet kurmak i�in harekete ge�ti. Ancak ona bu firsati vermek istemeyen Akkoyunlular, onu agir bir yenilgiye ugratarak �ld�rd�ler(1493). R�stem Bey'in karsisina, Akkoyunlu tahtini ele ge�irmek i�in yeni bir rakip daha �ikti. Ugurlu Mehmed'in oglu ve Fatih Sultan Mehmed'in kizindan torunu olan Ahmed Bey, dayisi Osmanli h�k�mdari II. Bayezid'den aldigi yardimlarla R�stem Bey �zerine harekete ge�ti. R�stem Bey, Ahmed Bey'e karsi �ikti ise de, emirlerinden bir�ogunun kendisine hiyanet etmesi sebebiyle yenilerek �ld�r�ld� (1496). 13- Ahmed Bey Boyunun ve kollarinin kisaligi ve sismanligi sebebiyle G�de l�kabiyla meshur olan Ahmed Bey Akkoyunlu tahtina oturur oturmaz isyanlar bas g�sterdi. Bunun �zerine Ahmed Bey isyancilara sert davranarak onlari �ld�rmeye basladi. Ancak Isfehan tarafinda �ikan bir isyani bastirmak i�in giristigi harek�tta kendisi de �ld�r�ld�. Saltanati bir sene kadar s�rd�. G�de Ahmed Bey'in �ld�r�lmesinden sonra Akkoyunlu Devleti hemen hemen par�alanma noktasina geldi. Emirlerin her biri Akkoyunlu sehz�delerinden birisini ayri ayri yerlerde h�k�mdar il�n ettiler. B�ylece Akkoyunlu Devleti i�erisinde siddetli bir karisiklik basladi. Bu m�cadeleler sirasinda pek �ok emir �ld�g� gibi, Yezid'de h�k�mdar ilan edilmis olan Mehmed Mirza da �ld�r�ld�. b- Akkoyunlular'in Par�alanmasi ve Yikilisi Bu karisiklik i�erisinde par�alanmak �zere olan Akkoyunlu Devleti Yakub Bey'in oglu Murad ile Elvend Bey arasinda taksim edildi (1501). Bu paylasmada Irak-i Arab, Irak-i Acem, Fars ve Kirman �lkeleri Murad'da kalirken, Azerbaycan, Erran ve Diyarbekir b�lgesi de Elvend Mirza'nin idaresine verilmisti. Akkoyunlu Devleti'inin par�alanmaya y�z tuttugu bu d�nemde Safev�ler Azerbaycan'da g��l� bir devlet olarak ortaya �ikiyordu. Erdebil Seyhi'nin oglu olan ve agabeyi Ali'nin Akkoyunlular tarafindan �ld�r�lmesinden sonra Safev�lerin basina ge�en Ismail, babasinin m�ridlerini etrafina toplayarak her ge�en g�n biraz daha g��lenmeye basladi. O, Akkoyunlularin dahili m�cadelelerinden de istifade ederek �lke i�erisinde rahat�a dolasma imkanini buldu ve Erzincan'a gelip burada teskil�tlanmaya basladi. Bu sirada Osmanli padisahi II. Bayezid'in Modon ve Koron'un fethi ile mesgul bulunmasi dolayisiyla Osmanli teb'asindan da binlerce kisi Erzincan'a gelerek m�ridleri Ismail'e katildilar. Akkoyunlu Devleti i�erisindeki Karakoyunlu cemaatleri ile Anadolu'nun muhtelif yerlerindeki Osmanli ve Dulkadirlilara tabi boy ve oymaklarin Erzincan'daki seyhlerinin etrafinda toplanmasi neticesinde Safeviler olduk�a g��lendiler. Ismail, �nce Sirvan Sahi Ferruh Yesar �zerine y�r�yerek onu �ld�rd� (1501). Safevi seyhi Ismail bundan sonra Akkoyunlu topraklarina saldirmaya basladi. Bunun �zerine Elvend Mirza kuvvetleriyle Safev�lerin �zerine y�r�d�. Nahcivan yakinlarindaki S�r�r mevkiinde karsilasan iki ordudan Elvend Mirza'nin kuvvetleri kalabalik olmasina ragmen Akkoyunlular yenildiler. Akkoyunlu ordusunun b�y�k bir kismi ile beylerden bir �ogu savas meydaninda �ld�r�ld�ler. Bu savas neticesinde Azerbaycan Safev�lerin eline ge�ti. Akkoyunlular'i bozguna ugratan Sah Ismail Tebriz'de sahlik makamina oturarak Safev� Devleti'ni resmen kurdu (1501). |