Uzun Hasan, Eyyubiler'in elindeki Hisnikeyfa'yi aldiktan (1462) sonra, Cihansah'in rizasi ile Bayburt'u da �lkesine katti. Daha sonra G�rcistan �zerine bir sefer yaparak bu b�lgeleri itaat altina aldi. Bu sirada kendisine siginmis olan Karaman-oglu Ishak Bey'e Karaman-ili h�k�mdarligini kazandirdi (1464). Bu tarihten bir yil sonra Dulkadir topraklarina girerek Harput'u ele ge�iren Uzun Hasan Bey, b�ylece devletini Ispir'den Urfa'ya, Sebin Karahisar'dan Siirt'e kadar genisletti. 1466 yilinda bir kez daha G�rcistan �zerine sefer yapan Uzun Hasan, ertesi sene �zerine y�r�yen ezeli d�smani Karakoyunlu Cihansah'i gafil avlayarak onu ve adamlarini �ld�rd�. B�ylece Karakoyunlu Devleti'ni tamamen ��kerten Uzun Hasan Iran ve Irak topraklarini ele ge�irdi. Cihansah'in halefi ve oglu Hasan Ali, ise d�zensiz kuvvetlerle 1368 yili baharinda Akkoyunlular �zerine y�r�d�yse de basarili olamayinca Timurlulardan Ebu Said'e m�racaat ederek, onu Irak ve Iran'i ele ge�irmeye tesvik etti. Mart 1468'de Herat'tan hareket eden Ebu Said, Serahs ve Nisabur �zerinden Meshed'e gelince, Uzun Hasan el�iler g�ndererek baris teklifinde bulundu. Ancak bu teklifi kabul etmeyen Ebu Said, Karabag'da kislamakta olan Uzun Hasan'in �zerine y�r�d�. Mahmud-abad civarinda yapilan savasta Uzun Hasan Herat kuvvetlerini agir bir yenilgiye ugratti ve Ebu Said'i de ka�tigi sirada yakalayarak �ld�rtt� (Subat 1469). Ebu Said'in �l�m�nden sonra Hemedan'a �ekilen Hasan Ali Bey ise, Nisan 1469'da Uzun Hasan'in oglu Ugurlu Mehmed tarafindan �ld�r�ld�. B�ylece Azerbaycan ve Iran'a hakim olan Uzun Hasan Bey h�k�met merkezini Tebriz'e tasidi. Horasan'dan Sivas'a kadar uzanan Akkoyunlu Devleti, Uzun Hasan Bey zamaninda b�y�k bir imparatorluk halini aldi. Dogu Anadolu, Iran ve Irak'i i�ine alan kuvvetli bir devlet kurmayi basaran Uzun Hasan Misir ve Osmanli �lkelerini almak d�s�ncesiyle Venedik'e Haci Mehmed adinda bir el�i g�ndererek (1472), Osmanlilara karsi bir ittifak kurma �alismalarina basladi. Venedik Cumhuriyeti bunu kabul ederek bazi atesli silahlarla birlikte el�iyi Tebriz'e g�nderdiyse de, bu ittifakdan iki devlet de umduklarini bulamadi. 1472 yilinda ���nc� defa G�rcistan'a sefer yapan Uzun Hasan, Tiflis dahil olmak �zere bir �ok sehirleri almis ve G�rc� pernslerini itaate mecbur etmistir. Ancak ayni yil i�erisinde Suriye'ye yaptigi seferde basarisizliga ugradi. �te taraftan, Osmanli padisahi II. Mehmed, Uzun Hasan'in kendisine karsi y�r�tt�g� d�smanca davranisi karsisinda bir yandan sefer hazirligi ile ugrasirken, diger yandan da bir Venedik saldirisini �nlemek �zere onlara baris teklifinde bulundu. Ancak Venedik Cumhuriyeti, Egriboz adasinin geri verilmesini isteyince g�r�smeler kesildi. 1472 kisini hazirliklarla ge�iren Fatih, Mart 1473'te �sk�dar'dan ordusuyla birlikte doguya dogru hareket etti. Ordu Sivas'a gelinceye kadar Sehz�de Mustafa ve B�yezid'in katilimlariyla y�z bin kisiyi buldu. Uzun Hasan, Fatih'in Erzincan'a geldigini haber alinca, Tebriz'den yetmisbin kisilik kuvvetle hareket etti. �nc� birliklerinin Tercan yakinlarindaki �arpismasinda Akkoyunlular �st�nl�k sagladilar. Hatta Uzun Hasan'in oglu Ugurlu Mehmed Bey, Rumeli Beylerbeyi Has Murad Pasa'yi pusuya d�s�rerek askerlerinin �oguyla beraber kili�tan ge�irdi. Bunun �zerine Bayburt'a dogru �ekilen Osmanli ordusu, Tercan civarinda Otlukbeli (��agizli) mevkinde Uzun Hasan Bey'in ordusu ile karsilasti (11 Agustos 1473). �gleden aksama kadar sekiz saat s�ren savas sonunda Osmanli atesli silahlarina dayanamayan Akkoyunlu ordusu bozguna ugradi. Uzun Hasan'in kuvvetlerinden pek �ogu �ld�r�ld�, bir kismi da esir alindi. Kendisi ise ka�mayi basardi. Uzun Hasan Bey, Otlukbeli'nde aldigi bu yenilgiden sonra bati ile m�nasebetlerini kesti. Onun, Osmanlilar karsisindaki bu yenilgisine kendisi kadar T�rk'� T�rk'e kirdirmak isteyen Papa, Macarlar, Lehler, Sicilya ve Venedik krallari da �ok �z�ld�ler. Otlukbeli maglubiyetinden sonra G�rc�ler Uzun Hasan'i tanimamaya basladilar. Bu sebeple Uzun Hasan, 1476 yilinda d�rd�nc� kez G�rcistan seferine �ikti. Bu sefer sirasinda da onlari maglup ederek ayaklanmalarina mani oldu. Uzun Hasan bu sefer d�n�s�nde hastalandi ve 6 Ocak 1478'de Tebriz'de vefat ederek Nasriye Medresesi'ne g�m�ld�. XV. asrin en b�y�k h�k�mdarlarindan biri olan Uzun Hasan zamaninda Akkoyunlu Devleti Dogu Anadolu'nun yani sira Irak, Iran ve Azerbaycan'a hakim olarak b�y�k bir imparatorluk halini almistir. H�k�met merkezini Diyarbekir'den Tebriz'e tasiyan Uzun Hasan, Anadolu'daki Akkoyunlu T�rkmenlerinin bir �ogunu da Iran'a g�t�rm�s ve bu sebeple Dogu Anadolu'daki T�rk irkinin azalmasina sebep olmustur. Uzun Hasan, siyasi basarisinin yanisira �lkesinin imarina ve k�lt�r hayatinin gelismesine de b�y�k �nem vermistir. Nitekim Tebriz'de muhtesem bir saray teskilati kurarak devrin ileri gelen ulem� ve suar�sini etrafinda toplamistir. Ilim adamlarini himaye etmesi dolayisiyla �lkenin her tarafindan gelen ilim ve sanat adamlarinin sayisi her ge�en g�n artmistir. Bunlardan meshur Cel�l�ddin Devvan�, Ahl�k-i Cel�li adindaki �nl� eserini Uzun Hasan Bey'e ithaf etmistir. Bunun yaninda Akkoyunlular'in tarihi olan Kit�b-i Diy�r-i Bekriyye adli eser de onun zamaninda Ebu Bekr Tihr�n� tarafindan yazilmis ve 1471 yili sonunda tamamlanmistir. Bir �ok din� ve ilm� m�esseseler de v�cuda getirmis olan Uzun Hasan Bey, Osmanli Devleti teskil�tini �rnek alarak devlet islerini tanzime ve teskilatlandirmaya �alismistir. Onun hazirlamis oldugu kanunlar Dogu Anadolu'da "Hasan Padisah Kanunlari" diye meshur olmustur. 9- Halil Bey Uzun Hasan'in �l�m�nden sonra Akkoyunlu Devleti'nin basina, ogullari arasindan Halil Bey ge�ti (1478). Annesi Sel�uk-sah Beg�m'�n �abasi ile saltanati eline ge�iren Halil Sultan, hi�bir kusuru olmadigi halde kardesi Maksud Bey'i �ld�rt�nce aleyhinde isyanlar �ikti. Bu olaydan sonra diger kardeslerinin itimatlari sarsilarak kendisinden y�z �evirmeye basladilar. Halil Sultan her ne kadar amcasi Cihangir'in ogullari Murad ve Ibrahim beylerin isyanlarini bastirdiysa da, Diy�rbekir valisi olan kardesi Yakub Bey tarafindan saltanatinin altinci ayinda �ld�r�ld�. B�ylece Akkoyunlu tahtina Yakub Bey ge�ti. 10- Yakub Bey Sultan Yakub, h�k�mdarliginin ilk yilinda kardesi Sultan Halil'in oglu Elvend Bey ile Karay�l�k'�n ogullarindan Seyh Hasan'in oglu K�se Haci Bey'in Siraz ve Isfahan'da �ikarttigi isyanlari kolaylikla bastirdi. Meml�k sultani Kayitbay 1480 yilinda Emir Yasbey kumandasinda Diy�rbekir �zerine bir kuvvet sevketti. Sultan Yakub'un bu orduya karsi Bayindir Bey, Sufi Halil Bey ve Bi�enoglu S�leyman Bey idaresinde g�nderdigi Akkoyunlu kuvvetleri Urfa'yi ele ge�irmek �zere olan Meml�k ordusunu agir bir yenilgiye ugratti. Bayindir Bey bu zaferden sonra Sultan Yakub'a karsi isyan ettiyse de, Sultan Yakub'un karsi hareketi sonucunda yenilerek �ld�r�ld� (1481). |