|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| TEMA ISLAME | |||||||||||||||||||||||||||||
| SHARTET E IMANIT | |||||||||||||||||||||||||||||
| MODA LIRI APO ROBERI | |||||||||||||||||||||||||||||
| JETA,VDEKJA,RINIA,PLEQERIA DHE JETA E PERTEJME | |||||||||||||||||||||||||||||
| 1.Islami dhe natyra e njeriut | |||||||||||||||||||||||||||||
| Natyra e njeriut, tiparet themelore te karakterit te njeriut, qe moti kane qene teme e hulumtimeve te shumta. Ajo per shume hulumtues muslimane ka rendesi te ve�ante sepse sipas shume komentuesve te Kur?anit kjo fjale eshte sinonim per Islamin. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Cdo musliman dhe muslimane eshte plotesisht i bindur se Krijuesi i kesaj natyre eshte zbritesi i Kur?anit, pra All-llahu, subhanehu ve teala. Njohja e ketij fakti na bind se kjo fe eshte plotesisht ne pajtim me natyren e paster njerezore, fitren, sepse eshte apsurde qe Krijuesi i kesaj natyre te shpall fe e cila i kundervihet dhe perplaset me natyren ne te cilen Ai i ka krijuar njerezit. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Cdo musliman dhe muslimane eshte plotesisht i bindur se Krijuesi i kesaj natyre eshte zbritesi i Kur?anit, pra All-llahu, subhanehu ve teala. Njohja e ketij fakti na bind se kjo fe eshte plotesisht ne pajtim me natyren e paster njerezore, fitren, sepse eshte apsurde qe Krijuesi i kesaj natyre te shpall fe e cila i kundervihet dhe perplaset me natyren ne te cilen Ai i ka njerezore. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Buhariu dhe Muslimi ne librat e tyre transmetojne kete hadith: | |||||||||||||||||||||||||||||
| Ebu Hurejreja, radijall-llahu anhu, rrefen: ?Naten e Israse te Derguarit te All-llahut, sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem, i jan� ofruar dy ene, ne njeren pati qumesht ndersa ne tjetren vere, dhe i thane; pi prej ciles deshiron! I Derguari i All-llahut, sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem, mori qumshtin dhe e piu. Mbasi� piu qumshtin i thane: ?Zgjodhe natyren (fitren), po te kishe zgjedh veren do te devijonte ummeti yt?. (Buhariu nr.3394 dhe Muslimi nr.168) | |||||||||||||||||||||||||||||
| Ne nje transmetim tjeter qendron:?Qofte i falenderuar All-llahu i cili te udhezoi drejt natyres se paster dhe po ta kishe zgjedh veren Ummeti yt do te devijonte?. (Buhariu nr.4709) | |||||||||||||||||||||||||||||
| Ndersa ne nje� tjeter qendron:?Drejt veprove, All-llahu i drejtofte njerezit me ty, Ummeti yt do te mbetet ne natyrshmeri? (Muslimi nr.164) | |||||||||||||||||||||||||||||
| Ky hadith eshte thelbi i temes tone dhe nga ky hadith ne perfitojme tre dobi: | |||||||||||||||||||||||||||||
| ? Njeriu si krijese anon kah shume gjera perreth tij dhe kjo eshte natyra me te cilen ka lindur. Kjo natyre eshte pjese e esences se tij dhe eshte ve�ori e njerezise ne pergjithesi. Orvatja per te mohuar natyren njerezore shkakton defekt dhe e nxjerr njeriun nga suazat e njerezise. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Ky pohim gjendet edhe ne fjalet e shum� Imameve si� jane: Iben Kajjimi, Iben Haxheri, Iben Dekik El ?id, Es Sujutiu dhe shume tjere prej dijetareve te hadithit dhe komentuesve te Kur?anit. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Iben Kajjimi thote: Ka dy lloje� ?fitre?. Lloji i pare� ka te bej me zemren dhe lidhshmerine e saj me All-llahun. Kjo natyre kerkon njohjen e Zotit te saj dhe shfaq dashuri ndaj tij duke i dhene perparesi Atij para �do gjeje. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Lloji i dyte quhet natyra praktike ku ben pjese ky hadith. Me llojin e pare arrihet pastrimi i zemres ndersa me te dytin arrihet pastrimi i trupit. (keto fjale te Iben Kajjimit jane komentim i hadithit: ?Pese gjera jane prej natyres se paster (fitres):te berit sunet, rruajtja e qimeve te pjeseve te turpshme, shkulja e qimeve te nensjetulles, shkurtimi i thonjeve dhe shkurtimi i mustaqeve.?sh.p.) | |||||||||||||||||||||||||||||
| ? Gjithe shpalljet hyjnore jane ne pajtim me natyren e� paster, mbeshtesin ate dhe nisen prej saj. Per kete shkak feja Islame eshte fe e natyres. All-llahu, subhanehu ve teala, thote: | |||||||||||||||||||||||||||||
| ?Perqendro vetveten tende sinqerisht ne fene, i larguar prej �do te kote, (e ajo fe), feja e All-llahut ne te cilen i krijoi njerezit, s?ka ndryshim (mos ndryshoni) te asaj natyrshmerie te krijuar nga All-llahu? (Er-Rum,30) | |||||||||||||||||||||||||||||
| Kjo shihet nga hadithi i te Derguarit, s.a.v.s. , ne te cilin ai zgjodhi qumeshtin, veper kjo e cila eshte ne pajtueshmeri me natyren njerezore e cila �do here zgjedh gjerat e dobishme. Ne kete rast qumeshti eshte me i dobishem. Ai eshte ushqim i shendetshem dhe i kendshem dhe per te i Derguari I All-llahut, s.a.v.s., ka thene: | |||||||||||||||||||||||||||||
| ?Asnje gje nuk zevendeson ushqimin dhe pijet, si qumeshti? (Ahmedi ne Musned nr.1978, Tirmidhiu nr.3455, Ebu Davudi nr. 3723 dhe Iben Maxhe nr. 3426. Tirmidhiu e ka vleresuar si hasen ( i mire) dhe me te pajtohet edhe Iben Haxheri.) | |||||||||||||||||||||||||||||
| ? Krahas gjerave te lejuara ka edhe gjera te ndaluara qe jane ne kundershtim me natyren e paster. Shembulli i tyre ne hadithin e permendur eshte vera. Ajo simbolizon kenaqjen e shemtuar dhe ndjekjen e rruges e cila ndeshet me natyren e njeriut. Ajo simbolizon felliqesirat, mendjelehtesine dhe �do gje te prishur. Shkateron mendjen, pasurine, besimin dhe trupin. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Prej natyres njerezore eshte: | |||||||||||||||||||||||||||||
| Dashuria ndaj jetes dhe qendrimit ne kete bote. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Kjo dukuri shihet qarte edhe ne moshen femijerore dhe femia si femi frikesohet prej vdekjes. Kur� atij i kanoset rreziku i hudhjes prej lart apo goditjes nga ndonje makine, qan dhe dridhet prej frikes. Kjo gje eshte krijuar ne njeriun prej lindjes se tij. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Statistikat e shumta qe flasin per rritjen e perqindjes se vetvrasjeve jane argument per devijime ne edukate, gje qe rezulton me veprime te shemtuara ne shoqeri te ndryshme. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Nevoja per adhurim. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Njeriu me natyren eshte i dobet dhe ka nevoje per mbeshtetje prej te adhuruarit te tij. Njeriu per ta plotesuar kete nevoje adhuron gjera te lejuara dhe te ndaluara. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Dashuria ndaj atdheut dhe vendbanimit. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Gjinite anojne njera nga tjetra dhe kjo eshte pjese e natyres se tyre. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Dashuria ndaj femise dhe pasurise. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Prej natyres njerezore eshte mbulimi i pjeseve te turpshme. Edhe femiu ne moshen e vogel turperohet kur zbulohen pjeset e turpshme te trupit t� tij. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Instinkti per pronesi. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Njeriu prej moshes femijerore lidhet me gjerat qe i konsideron te ve�anta per te dhe privimin e tij prej tyre e konsideron si padrejtesi. Si prone e tij i konsideron lojrat, kepucet dhe rrobat e tij dhe ndodh qe ne disa raste perveteson edhe gjera qe jane prone e tjeterkujt. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Prej natyres njerezore eshte edhe jeta ne shoqeri me llojin e tij. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Iben Halduni duke iu referuar Aristotelit thote: ?Njeriu eshte qytetar ne natyren e tij?. (d.m.th. eshte i prire per jete ne shoqeri) | |||||||||||||||||||||||||||||
| Nga gjerat qe permendem kuptuam se njeriu posedon disa tipare qe i perkasin natyres dhe numri i tyre eshte shume i madh. Eshte e vertete se keto tipare ndryshojn� dhe zhvillohen nen ndikimin e edukates, aftesive mendore dhe kushtet shoqerore, por fakt i pamohueshem eshte egzistimi i tyre ne esencen njerezore. Nese keto tipare zhvillohen nen nje mbikqyrje te shendoshe, pa pengesa, atehere ato do te dalin ne shesh ashtu si rritet druri prej fares se vogel. Per kete shkak i Derguari i All-llahut, s.a.v.s., ne hadithin e transmetuar prej Ebu Hurejres, radijall-llahu anhu, thote:?Cdo foshnje lindet ne natyren e paster (ne fene Islame)?. (Buhariu nr.1385 dhe Muslimi nr.2658) | |||||||||||||||||||||||||||||
| 2.Islamizmi n� Shqip�ri | |||||||||||||||||||||||||||||
| Kontaktet e shqiptar�ve me bot�n islame, jan� relativisht m� t� vona se ato t� pjes�s m� t� madhe t� popujve europian�. Islamizmi u shfaq p�r her� t� par� i pranish�m n� kontinentin e vjet�r n� fund t� mij�vje�arit t� par� (shek. 9-10-t�). | |||||||||||||||||||||||||||||
| Nga kontaktet e spanjoll�ve me arab�t dhe kultur�n e tyre lindi eposi i Sidit, n� t� cilin konflikti themelor �sht� ai i kalor�sve hispanik� me maur�t (arab�t). | |||||||||||||||||||||||||||||
| Nga kontakti i frank�ve me arab�t lindi epopeja komb�tare e francez�ve ?K�nga e Rolandit?, n� t� cil�n konflikti zhvillohet midis mor�ve (arab�ve) dhe vend�sve. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Disa shekuj m� von� arab�t do t� ishin t� pranish�m n� tragjedit� e Shekspirit (Othello, ?arapi i zi?, n� tragjedin� me t� nj�jtin em�r). | |||||||||||||||||||||||||||||
| N� k�t� koh� (fundi i periudh�s bizantine dhe pragu i pushtimit otoman) shfaqen p�r her� t� par� arab�t t� fiksuar n� kultur�n tradicionale shqiptare, n� balad�n e v�llait q� ngrihet nga shtrati i vdekjes p�r t� mbrojtur nderin e motr�s nga ?nji bajloz i zi? (a ?nji harap i zi?) q� ka dal� prej detit. Historikisht kontaktet nd�rfetare midis shqiptar�ve t� krishter� dhe pelegrin�ve p�rhap�s t� islamizmit i takojn� shekullit t� 13-14-t�. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Misionar�t e par� t� fes� s� re mb�rrit�n n� hap�sir�n shqiptare n�n emrin e ortodoksis�. Nj� prej k�tyre misionar�ve, q� solli bektazhizmin n� Shqip�ri, njihet me emrin ?Sh�n Spiridoni? dhe i p�rgjigjet figur�s s� Haxhi Bektash Veliut. Fshehja pas ortodoksis� leht�soi pranimin e islamizmit (fillimisht n� form�n e bektashizmit) para se ushtrit� perandorake osmane t� pushtonin vendin. Kjo periudh� e par� p�rfaq�son faz�n e islamizimit t� p�rzgjedhur paq�sor. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Islamizmi n� Shqip�ri paraqitet si ?islamiz�m europian?, joburimor. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Me pushtimin otoman nis faza e islamizimit me masa sht�rnguese p�rmes zbatimit t� sistemit t� privilegjuar t� taksave dhe tatimeve ndaj musliman�ve, p�rkund�r nj� sistemi shfavorizues ndaj josmusliman�ve (p�rjashtim i atyre q� nd�rronin fen� nga detyrimet ekonomike, nga marrja nizam etj.). | |||||||||||||||||||||||||||||
| Prej shekullit t� 15-16-t� e n� vijim n� qytetet kryesore t� Shqip�ris� u ngrit�n institucione t� r�nd�sishme t� kultit islamik (xhami, tyrbe, teqe). | |||||||||||||||||||||||||||||
| Islamizmi u p�rhap m� shum� n� Shqip�rin� e Mesme. N� faz�n e fillimeve pjesa m� e madhe e shqiptar�ve mbanin zyrtarisht fen� islame dhe ushtronin ritet e krishterimit. N� k�t� faz� d�shmohen kisha t� maskuara (n�ntok�sore). Mbajtja e dy feve dhe dy emrave (kriptokrisht�rimi, krisht�rimi i fsheht� ose i mbuluar me muslimaniz�m t� jasht�m) vazhdoi deri n� shekullin e 20-t�. | |||||||||||||||||||||||||||||
| N� shekullin e 18-19-t� islamizmi pati nj� lul�zim fetar dhe kulturor n� Shqip�ri. N� k�t� periudh� u zhvillua let�rsia shqipe me alfabet arab, e njohur si ?let�rsia e bejtexhinjve?, q� studiuesit e krahasojn� me let�rsin� ?alhamiado? q� qe zhvilluar m� par� n� Spanj�. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Islamizmi la gjurm� n� jet�n zakonore t� shqiptar�ve, p�rmes nd�rhyrjes s� disa nomeve t� sherijatit. Por sherijati nuk u b� asnj�her� kod sundues zakonor i shqiptar�ve. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Pranimi i islamit nga shqiptaret spjegohet edhe me rolin qe do te luante kjo fe per diferencimin e shqiptareve prej sllaveve (zona Kosoves) dhe grekeve (zona Camerise) te cilet sidomos pas shekullit XVIII kishin filluar nje politike asimiluese ndaj shqiptareve | |||||||||||||||||||||||||||||
| Feja Islame ne Shqiperi eshte karakterizuar ktryesisht nga prezenca e shumices se muslimaneve sunite dhe pakices te urdherit bektashij | |||||||||||||||||||||||||||||
| Ne kushtet e nje shteti te pavarur shqiptar dhe te pasluftes se pare boterore muslimanet Sunite riorganizohen ne 1921 ne nje Alenace kombetare muslimane Me 1923 bashkesia sunite do te ndahet nga kalifati Stambollit duke zgjedhur si kryetar Myftiun e Tiranes .Ne keto vite ne Islamin shqiptare shfaqet nje dell reformator pasi ndalohet formalish poligamia , dalin perkthme ne shqip te kuranit dhe deputet muslimane kerkojne qe grate te bejne jete shoqerore si burrat gje cila do te filloje te realizohet me ligjine heqjes se perces vetem me 1937 . Me 1923 del edhe revista � Zani I Nalte �me ndjenja te theksuara patriotike dhe reformatore . | |||||||||||||||||||||||||||||
| Me 1929 mbahet nje kongres i muslimaneve sunite ku u vendos perdorja ekskluzive e gjuhes shqipe dhe reduktimi i numrit te xhamive per te mbajtur ato me kryesoret , unifikimi i medreseve etj. Ka vend te besohet se ne kete reforme ka gisht Zogu me qellimet etij per te bashkuar vendin dhe per ta oksidentalizuar Shqiperine duke ia hequr perfundimish imazhin e nje vendi islam.Thuhet se edhe Ataturku, reformatori me i madh i kesaj kohe, behej xheloz nga shpirti reformator i Zogut pasi nuk i pelqente qe ky i fundit tia kalonet atij ne kete drejtim. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Bektashizmi e ka origjinen prej nje doktrine mistike te baballareve turkmene te shekullit XI-XII ne detin Kaspik dhe u themelua nga Haxhi Bektashi nen ndikimin e mistikut persian Ahmet Jasevi per tu fuqizuar si sekt musliman ne Turqi pasi lidhet me korpusin e jenicereve (qe kishin prejardhje kristiane). Bektashizmi adhuron Aliun po aq sa Muhametin. Per aresye te konfliktit me vete muslimanizmin bektashizmi fitoi nje tolerance fetare me kristianizmin duke pasur edhe disa pika takimi ne jeten fetare. Predikonin barazine e burrit me gruan, pinin alkool dhe gjera te tjera qe ishin fare te papelqyeshme per Islamin .Per nga ky pozicion tolerant I bektashizmit dhe per rolin patriotik qe kane luajtur shume Bektashij ka pasur mendime nga studiues dhe politikane vendas dhe te huaj te te gjithe koherave se Bektashizmi do te ishte nje fe e pershtateshme per Shqipetaret .Nder keta eshte edhe poeti i madh kombetar Naim Frasheri | |||||||||||||||||||||||||||||
| N� Shqip�ri bektashizmi �sht� shfaqur n� fund t� shekullit t� 12-t� dhe n� fillim t� shekullit t� 13-t�. N� 1925, kur Ataturku nd�rmori reformat e ashpra laicizuese t� shtetit p�r krijimin e Turqis� moderne, Shqip�ria u b� vendi i Kryegjyshat�s Bot�rore t� Bektashinjve duke mbetur edhe sot e tille Pakkush e di se Shqip�ria, ky vend i vog�l, �sht� seli e nj� kryeqendre bot�rore t� besimeve. Esht� interesant t� vihet re se edhe gjat� periudh�s s� ateizmit nuk pati pretendime nga shtete t� tjera ku ka bashk�si besimtar�sh bektashinj p�r t� marr� rolin e kryeqendr�s. | |||||||||||||||||||||||||||||
| Bashk�sia bektashije e Shqip�ris� u shpall e pavarur n� vitin 1921. | |||||||||||||||||||||||||||||
| .Shume teqe bektashishj u bene qendra rezistence kunder italianeve dhe kunder gjermaneve si baba Fejozo dhe baba Faja duke llogaritur gjate luftes rreth 6000 bektashij te roganizuar. | |||||||||||||||||||||||||||||