KARAÇAY-MALKAR TÜRKLERİNDE
ALGIŞ GELENEĞİ
Bütün toplumlarda olduğu gibi Karaçay kültüründe de "algış"  -dua- özel bir yer tutar. Gerek toplum ve gerekse fert seviyesinde yapılan her iş,
her davranış için bir algış -dua- yapılır.
Algışın özel bir şekli yoktur. Kişi yaptığı algışla iyi dilek ve temennilerini dile getirir. En yaygın algış şekli düğünlerde görülmektedir.
Gelin getirildiğinde, yeni evine girmezden önce yeni evlenen çift için iyi dileklerin ve kutlamanın yer aldığı algış, aynı zamanda toplumsal değer yargılarının da ortaya konduğu bir duyuru, bir belge gibidir.
Algışı -duayı- yapacak kişi, ki genellikle yaşlı biri olur, eline bir tas (=ayak) şerbet alarak yüksek bir yere çıkar ve algışa başlar.
Yapılan algışın standart bir şekli olmadığından bilinegelen ifadelerin yanısıra değişen zaman ve şartlara uygun ifadelerle, esprili cümleler de yer alabilir.
Mesela "ögüznü tarthanın (öküzün kuvvetlisi, iyi çekeni)" ifadesi bazı algışlarda yerini "motornu tarthanın (traktörün iyi çekenini)" ifadesine bırakabilmektedir. Yeni çift için dilenen iyi dileklerin yanı sıra toplumun iyiliğini dileyen ifadeler de yine değerler sisteminin ortaya konulması yönünden önem taşır.
Aşağıdaki metinlerden de anlaşılacağı üzere günlük hayatın her safhasında algış varlığını korumuştur. Evlilikle yılın her döneminde varlığını korurken, hayatın diğer devrelerinde de kendini göstermektedir.Bebeğin doğumu, tohum ekmek için tarlaya çıkma, hasad sırasında  ava çıkma esnasında, koç katımında...hasılı hayatın her anında algış -dua- ile Tanrı'dan iyi dileklerde bulunma davranışı bugün dahi devam etmektedir...
TOY ALGIŞ
Algış ayak, bal ayak
Kolubuzga alayık,
Tilibiz bile calayık
Allahdan kelgen kıyıllıkladan
Barıbız da keñde kalayık
Köb bitsinle sabanla
Aşamasın amanla
Bu üyge kıyıllık kelmesin
Bu üyden igilik ketmesin
Voy bu kelin bu üyge
Küle kelsin, ışara kelsin
Eter işin bile kelsin
Köb caşasın eri bila
Et bolgança teri bile
Voy bu kelin bu üyge igi bosa
Burtlay urçuk toltursın
İgi wa bolmasa cılay burula oltursın
Voy bu üyge bu kelin nek keldi degenni
Tawga barıga eşegi bolmasın
Bolsa wa sırtı cawur bolsun
Balaları bir da kalmay gâvur bolsun
Koy berse cünlüsün
İynek berse sütlüsün
At berse çabxanın
İşgok berse atxanın
Ögüz berse tartxanın bersin
Bu üynü nasıbdan toltursun
Voy men algış ete bilmeyme
Ullu Allah algış etsin
Sıylı Paygambar amin desin
ÜYDE KUVANÇ BOLSA ETİLGEN ALGIŞ
Cokdan bar etgen Teyri,
Bardan da cok etgen Teyri,
Har zatha küçü cetgen Teyri,
Carathan canına ırıshı bergen Teyri!
Ol buürğan kuvançnı eterle,
Bu üynü kölüne ceterle.
Kart da, caş da kelgenbiz,
Kelirge da kereklibiz.
Kuvançıbız künde da bılay bolsun
Bu kuvançha kelgen nasıpdan tolsun.
Nasıp halkdan ketmesin,
Kıyınlık anga cetmesin,
Kelgenleni caşavları mamur bolsun,
Acalları sabır bolsun.
Carısınla cürekle
Kabul bolsunla ahşı tilekle.
Tüz niet caşasın,
Zarnı küe aşasın.
Ahşıladan ülgü alayık,
Amanladan keng kalayık.




1966 cılda Oğarı Çegemde Gergreeva Baldandan (1867) S.O.Şahmurzaev cazgandı
SABİYNİ BEŞİKGE BİRİNÇİ BÖLEGENDE EM ANI KURMANLIĞINDA AYTILĞAN ALGIŞ
Oğurlu beşikge böleyim,
Beşikden sav çığıp köreyim.
Beşik bavung bek bolsun,
Caşav kününg köp bolsun.
Seni süygen köp bolsun.
Kelinle kelsinle üyübüzge,
Kızla çıksınla üyübüzden
Mingen atıng corğa bolsun,
Çaphandan barında alğa bolsun.
Sermegende alçı bolğun
İşlegende başçı bolğun
Athan oğung acaşmasın,
Kütgen malıng avuşmasın.
Canıng bolsun Allahha amanat,
Kesing bolğung seyir, alamat.
Alamat bolğung, tang bolğun,
Allah süygen can bolğun
Sav kutulğun beşikden,
Kuvana kaythın eşikden.



1969 cıl Karaçayda kurort Teberdi’de Holomlieva Berdavuzdan (1890), A.Z.Holaev cazğandı.
CAZ BAŞINDA SABAN TOYDA
AYTILĞAN ALĞIŞ
Cazibiz cavunlu bolsun,
Küzübüz künlü bolsun,
Kışıbız karlı bolsun,
Acalıbız sabır bolsun.
Istavatla mallı bolsunla,
Batmanla ballı bolsunla,
Egiz-egiz tölü tuvsun,
Segiz-segiz nasıp cavsun,
Kozlamagan tişi kalmasın,
Callı kağanak almasın.
Cavunlu bolsun cazıbız,
Mal bolsun azığıbız.
Elpek bolsunla malla,
Bek bitsinle sabanla.
Başlarına kol cetmezça,
Tübü bla cilyan ötmezça.
Teyri bersin:
Ögüznü - tarthanın,
Atnı - çaphanın,
Şkoknu - athanın,
İynekni - sütlüsün,
Arbanı - cüklüsün.
Cavun kibik alğışla cavsunla
Irıshı, nasıp talay bolsunla!
Teyribiz bersin ahşılık,
Körmeyik barıbız açlık!


1959 cılda Oğarı Cemtalada Nasturev  Sufyandan Ş.O.Şahmurzaev cazğandı.
KOÇHAR KOŞHANDA ALĞIŞ
Egiz - egiz tölü tuvsun,
Segiz - segiz nasıp cavsun,
Kozlamagan tişi kalmasın!
Callı kağanak almasın!
Malla tölü bersinle,
Toturubuz saklasın,
Teyri bizni coklasın.
Halkıbız mallı bolsun,
Har zatıbız barlı bolsun.


1974 cılda Töben Çegemde Etteev Aliden  T.M.Hacieva cazgandı.
CAŞ BİRİNÇİ UVGA BARSA ETİLGEN ALĞIŞ
Ummay biyçe, Totur
Bashan ayağıngı taydırmasınla,
Athan oğungu cazdırmasınla,
Uvçu colungda saklasınla!
Bir atıp, eki öltürgün,
Bir colga eki kiyik keltirgin.
Kölsüz tengleringi köl etgin,
Buvlanı terilerinden koş etgin.
Tıpırıngı Temirkazak culduzça begisin,
Teyring bersin Apsatını malından igisin, köbüsün!

1966 cılda Ogarı Çegemde Gergreeva Baldandan Ş.O.Şahmurzaev cazgandı.
CORA BOZA
Caş tuvsa, kız tuvsa da, adam bir ullu palahdan kutulsa ne da bir ahşı işni başlannganına atap, boza etedile, coralap.
Cora boza tola kelsin,
Kartha, caşha cete kelsin.
İçgenlege savluk bersin
Töre, adet bolup körsün.
Cora boza içilsin da,
Koldan kolğa cürüsün da,
Külkü, oyun tögülsün da,
Kayğı, kavğa bölünsün da,
Bizge hurmet berilsin da,
Bozabız a tarkaymasın,
Tamatabız kartaymasın
Anı beti sarğalmasın,
Eki közü aralmasın,
Aman işge baralmasın.
Coralağan bozabıznı,
Koruvlagan törebizni,
Aiuvlanngan çarhıbıznı
Karıu, küçü köp bolsun da,
Cete kelsin ömürlede.



1970 cıl Oğarı Malkarda  Atabiyev Matigeriyden (1888) D.M.Tavmurzaev cazğandı.
Hosted by www.Geocities.ws
GridHoster Web Hosting
1