Mensen

Van hieruit kan je enkele opmerkelijke figuren leren kennen. Niet in het minst de oprichters van Dogma 95, maar ook een paar andere Denen (ja, het zijn allemaal Denen) die op hun manier hebben bijgedragen aan Dogma 95...

LARS VON TRIER

Von Trier is ongetwijfeld de bekendste van de vier ondertekenaars van het Manifest. Hij is ook de enige die vòòr Dogma 95 al een zekere internationale bekendheid had verworven. Hij zag het levenslicht in 1956 en leerde filmen aan de vermaarde Nationale Deense Filmschool in Kopenhagen. Zijn lectoren hadden sterke twijfels bij de mogelijkheid dat Lars Trier (de 'Von' voegde hij er later aan toe om wat meer cachet aan zijn naam te geven) ooit iets zou betekenen in de filmwereld. Ze hadden het bij het verkeerde eind. Von Trier filmde eerst reclamespotjes en pakte in '84 uit met een succesvol debuut, The Element Of Crime. Het debuut maakte een sterke beurt op het Filmfestival van Cannes en diezelfde eer viel ook zijn tweede film Epidemic te beurt in 1988. Het derde deel van zijn eerste trilogie, Europa won er in '91 zelfs de Speciale Prijs van de Jury. Eens die prijs op zak sloeg Von Trier een andere richting uit. Hij draaide twee reeksen van de morbide en surrealistische ziekenhuissoap The Kingdom. Ook daarmee oogstte de toen 41-jarige Deen veel succes. Een jaar daarna haalde hij zijn tweede Speciale Prijs van de Jury van Cannes binnen met Breaking The Waves. Deze film, waarin trouwens al sporen merkbaar zijn van het Dogma-Manifest dat hij een jaar daarvoor had opgesteld, is het eerste deel van zijn tweede trilogie. Een trilogie waarin vrouwen die zich opofferen centraal staan en die door de critici smalend 'Breaking The Wives' wordt genoemd. Von Trier's eigen dogmafilm, Idioterne, vormde in '98 het tweede luik daarvan. In 2000 vervolledigde het Deense enfant terrible zijn drieluik met Dancer In The Dark, de moderne musical met zangeres Björk in de hoofdrol. Momenteel zou Von Trier bezig zijn met een scenario voor een derde Kingdom-serie.

Hoewel het idee uiteindelijk bij Von Trier is ontsproten staat ook Thomas Vinterberg geboekstaafd als oprichter van het hele concept. De jonge Deense regisseur heeft dat te danken aan het feit dat hij samen met Von Trier de tien Kuisheidsregels heeft opgesteld. Lars Von Trier had hem daartoe uitgenodigd. Op dat moment was Vinterberg nog relatief onbekend. De bij het opstellen van het Manifest amper 26-jarige Vinterberg is trouwens ook een leerling van de Nationale Deense Filmschool.

Nadat hij daar was afgestudeerd bouwde hij een mooie carriere uit als regisseur van kortfilms. Hij haalde er 18 prijzen mee en Last Round en The Boy Who Walked Backwards leverden hem zelfs oscarnominaties op. In 1996 draaide hij een eerste langspeelfilm. The Greatest Heroes was een stevig debuut en won prijzen op festivals in Rouen en Madrid. Bovendien kreeg Heroes, zoals de verkorte titel luidde na de release van Festen een tweede leven op filmfestivals over de hele wereld. In 1998 veroverde Vinterberg met Festen in navolging van leermeester Lars immers de Speciale Prijs van de Jury op het Internationaal Filmfestival van Cannes. Na die voltreffer kende heel de wereld Thomas Vinterberg. Meer nog dan bij Lars Von Trier (die het niet meer nodig had) en dan bij Levring en Kragh-Jacobsen betekende Dogma 95 voor Vinterberg een springplank naar een internationale carriere. Voor hem liggen de kansen momenteel voor het grijpen.

Wat de derde Dogme-brother alvast niet gemeen heeft met de overige drie is zijn opleiding. Søren Kragh-Jacobsen, geboren in 1947, studeerde niet aan de Nationale Deense Filmschool maar leerde het vak aan de filmschool van Praag.
Eens hij die opleiding had vervolmaakt keerde hij terug naar Denemarken. Hij regisseerde er televisieproducties en schreef er scenario's voor. In 1978 maakte hij zijn eerste film, Wanna See My Beautiful Navel?. Daarna draaide hij achtereenvolgens Rubber Tarzan ('81), Thunderbirds ('83), Emma's Shadow ('88), (Dogma 95, internet, 2000)Shower Of Gold ('88), The Boys From St. Petri ('91) en Island on Bird Street ('97). Stuk voor stuk jeugdfilms. Daarnaast maakte Kragh-Jacobsen ook popmuziek. Hij bracht zelfs een paar nummers uit die vandaag de dag als 'klassiekers' worden gezien in Denemarken. Zijn 'tienerplaten' en 'tienerfilms' leverden hem in de jaren '80 zelfs een tijd het imago van 'tieneridool' op. Voor Søren Kragh-Jacobsen betekende Dogma een nieuwe adem. Op het moment dat Von Trier & Vinterberg met hun voorstel op de proppen kwamen zat Kragh-Jacobsen net in een dalletje. Een cinematografische writer's block. Het voorstel van zijn twee collega's leek hem wel interessant en hij stapte mee in de boot. Het werken aan zijn Dogmafilm, Mifunes Sidste Sang, zou hij later omschrijven als een therapie. Een proces dat hem als filmmaker zuiverde en weer op de juiste sporen zette. Zijn Mifune zat zelf schijnbaar ook op het juiste spoor, want hij kreeg er op het Filmfestival van Berlijn een Zilveren Beer voor.

Kragh-Jacobsen, zelf afkomstig uit de muziekwereld, heeft de hele Dogma-stroming altijd vergeleken met de Unplugged-wave begin de jaren negentig. Muzikanten gooiden dan, volgens Kragh-Jacobsen, alle technische snufjes en samplers overboord om te bewijzen dat hun muziek ook nog iets kon losweken zònder alle trucs. Dat hun muziek ook in de basisvorm kwalitatief bleef. Daar gaat het allemaal om in Dogma 95, aldus Søren Kragh-Jacobsen.

Vierde Dogme brother is Kristian Levring, geboren in 1957. Net als Von Trier en Vinterberg is ook hij afgestudeerd aan de gerennommeerde Nationale Deense Filmschool in Kopenhagen. Aanvankelijk gebruikte hij zijn talenten vooral voor het monteren van talloze documentaires en speelfilms van andere cineasten. In de reclamewereld liet Levring ook van zich horen als regisseur. Zijn ervaringen daar leverden hem 23 Deense en internationale prijzen op. Hopelijk heeft hij een brede schouw. Voor hij Dogma # 4, The King Is Alive, maakte had hij al twee langspeelfilms op zijn naam staan. Et Skud Fra Hjertet uit 1986 is er één van.

Voor zijn bijdrage aan de Dogma-reeks had Levring trouwens oorspronkelijk een ander scenario klaarliggen. Bij de voorbereidingen bleek echter dat het verhaal toch niet zo geschikt was, en dus kon hij op zoek naar een ander scenario. Het werd uiteindelijk The King Is Alive. Met die film trok hij gedurende gans 2000 de hele wereld rondt, van filmfestival naar filmfestival. Momenteel woont Levring weer in Londen. Daarvoor vertoefde de Deense regisseur al eens acht jaar in Parijs.

Opmerkelijk is nog dat de Dogme brethren zoals ze zich graag noemen oorspronkelijk een andere naam hadden moeten kiezen. Naast de reeds vermelde cineasten had Von Trier zijn voorstel namelijk ook nog voorgelegd aan een vijfde persoon. Anne Wivel, een Deense cineaste, die al één film gemaakt had (Giselle, uit 1991) was wel geïnteresseerd maar besloot uiteindelijk toch niet mee te doen. Ze was op dat moment druk bezig met het regisseren van Danske piger viser alt, en besloot daar prioriteit aan te geven.

Ongetwijfeld is de Deen Dod Mantle, na de vier oprichters, de man met de meeste invloed op Dogma 95. Hij is immers letterlijk verantwoordelijk voor het beeld dat vele mensen hebben van Dogma. Zowel bij Festen (#1), Mifunes Sidste Sang (#3) als bij Julien Donkey Boy (#6) was Dod Mantle 'director of photography'. Dit betekent dat hij het is die zorgde voor de schokkerige en soms wazige beelden die zo kenmerkend zijn voor Dogma 95.

Anthony Dod Mantle was al jaren vaste cameraman van Von Trier toen hij aan de Dogmareeks begon. In Breaking The Waves krijgt hij zelfs een lugubere vermelding als een zondaar die wordt begraven. Voor hem betekenden de Dogmafilms die hij filmde telkens een nieuwe aanpak. De manier van filmen in de drie exemplaren waar Dod Mantle aan meewerkte verschillen enorm. In Festen was de camera in principe vaak vergelijkbaar met een van de familieleden. De camera beweegt, loopt en draait mee met de actie. Daardoor krijgt de kijker de indruk werkelijk aanwezig te zijn op het familiefeest.

In Mifunes Sidste Sang was de aanpak compleet anders. Regisseur Kragh-Jacobsen wilde dat de dynamiek volledig uit de acteerprestaties kwam. Van de camera verwachtte hij enkel dat die registreerde en observeerde. Bijgevolg zitten in Mifunes Sidste Sang weinig 'bewegende' scènes, hoewel ook bij die film de camera voortdurend 'handheld' was. De filmcamera, want in tegenstelling tot in Festen en Idioterne koos Kragh-Jacobsen niet voor DVcams, verlaat op geen enkel moment de schouder van Anthony Dod Mantle.

Het meeste creativiteit kon kwijt Dod Mantle in Julien Donkey Boy. Om de schizofrene geest van het hoofdpersonage ook in de vorm van de film weer te geven liet cineast Harmony Korine Dod Mantle naar hartelust experimenteren. Door te spelen met licht en tegenlicht, freeze frames en jump cuts dansten regisseur en 'cinematographer' vrolijk op de grenzen van de Gelofte van Kuisheid.

Samen met Lars Von Trier is Peter Aalbæk-Jensen eigenaar van Zentropa-productions. Beiden richtten begin de jaren negentig Zentropa op uit noodzaak. Aalbæk-Jensen's vorige bedrijfjes waren op de fles gegaan en Von Trier vond begin de jaren negentig geen mensen die nog budgetten in zijn films wilden pompen. Zentropa bood voor beiden de oplossing.

Peter Aalbæk-Jensen was bovendien nauw betrokken bij het tot stand komen van verschillende Dogmafilms. Als zaakvoerder van Zentropa produceerde hij al vier Dogmafilms. Idioterne, The King Is Alive, Italiensk For Begyndere en Et Rigtet Menneske. Verder gaf hij ook advies aan de makers van het Zwitserse Joy Ride.

Deze Deense actrice is het gezicht van de beginperiode van Dogma. De 36-jarige Steen, dochter van een actrice en een muzikant, speelde mee in de eerste drie Dogmafilms. Zowel in Festen, Idioterne als in Mifunes Sidste Sang was ze van de partij. Verder was ze ook nog te zien in de debuutfilm van Thomas Vinterberg, The Greatest Heroes, en in Lars Von Triers Dancer In The Dark.

Het werken onder de Dogma-vlag betekende voor de actrice een bijzondere ervaring. Volgens Paprika Steen is de vrijheid grootste voordeel van de Gelofte van Kuisheid voor de acteurs. Een acteur heeft de gewoonte bij de opnames de camera te volgen. Bij Dogma is dat net andersom. De regisseur van een Dogmafilm spoort je aan de camera te vergeten. De camera volgt voortaan de acteur in plaats van omgekeerd.