Dat Dogma 95 de laatste jaren een zekere invloed op de filmwereld heeft gehad leidt geen twijfel. Maar waar is die voelbaar? En in welke mate. Hieronder vind je vijf (mogelijke) gevolgen. Kritisch bekeken.

Deense cinema | Het begrip 'Dogma' | De Filmindustrie

De Dogme Brethren | De techniek van de DVcam

DE DEENSE CINEMA

Dat de Deense cinema de laatste jaren aan populariteit heeft gewonnen leidt geen twijfel. Zowel in eigen land als internationaal scoren Deense producties beter dan
ooit. Is deze evolutie aan Dogma 95 te danken? Hebben Von Trier en de zijnen Denemarken op de cinefiele wereldkaart gezet? Het zit niet zo eenvoudig in elkaar.
Eerst en vooral is zeker de rol van het Deense Filminstituut niet te onderschatten. Het Filminstituut ondersteunt Deense producties in alle stadia. Van productie, over technische bijstand tot distributie. De Deense film wordt sterk gepromoot,
zowel in eigen land als in de rest van de wereld. Dat is al één
verklaring voor het succes.

Een tweede uitleg is dat de Deense films volgens critici nu eenmaal erg goed zijn. Hun thrillers zijn spannend, hun drama's aangrijpend en hun komedies grappig. De huidige generatie Deense cineasten beheerst haar vak. Ook hier zal de begeleiding van het Deense Filminstituut wel meespelen. Daarenboven beschikt Denemarken in Kopenhagen ook over één van de meest gerenommeerde filmscholen ter wereld. Von Trier is er oud-leerling en geeft sporadisch nog eens een gastcollege. Hun filmmakers genieten dus een degelijke opleiding.

Maar heeft Dogma 95 dan niks te maken met de huidige populariteit van Deense cinema? Toch wel, al zit die reden vaak verweven met andere motivaties. Dogma 95 is in vele gevallen een aanzet geweest tot die populariteit. Een opstapje zeg maar. Zo was Festen voor veel mensen een aanzet om ook andere Deense films te gaan bekijken. Ook bij filmfestivals kwam dat gegeven terug. Naar aanleiding van Dogma 95 lanceerden festivals specials rond Denemarken, zo ook het Filmfestival van Vlaanderen, Gent. Dogma 95 zorgde ervoor dat de hoofden van critici en organisatoren van festivals zich geïnteresseerd richting Denemarken draaiden. En wat ze daar zagen zag er goed uit…

HET BEGRIP 'DOGMA'

Als er iets is dat het Deense cineastenkwartet zeker heeft bereikt, dan is het dat Dogma tegenwoordig een filmische term is. In amper een paar jaar tijd evolueerde 'Dogma' naar een wereldwijd verspreid begrip. Hetzelfde geldt ondertussen voor verwante termen als 'dogmatisch', 'dogme-style' en dergelijke meer. Als een film tegenwoordig een 'dogma-achtige' stijl krijgt toegeschreven, dan zal de meerderheid van de filmliefhebbers daarbij niet denken aan één of ander katholiek geïnspireerde zekerheid, maar wel aan een bewegend kader, vage beelden en eventueel wat Scandinavisch gebrabbel. 'Dogma' heeft zijn plaats en critici en publiek gebruiken de term al een tijdje voor meer dan de vierentwintig officiële Dogma-producties.Soms zijn één of twee kenmerken al voldoende om een nieuwe productie als 'Dogmatisch' te omschrijven. The Blair Witch Project kreeg de term opgeplakt omwille van de bewegende, bovendien digitale, camera's. Ook Rosetta van de gebroeders Dardenne kreeg recensies in die zin. Recent nog schreef de filmkritiek ook nog Dogma-kenmerken toe aan de Amerikaanse drugsfilm Traffic.

Helemaal interessant werd het in 2000 met Dancer In The Dark. Lars Von Trier's opvolger voor Idioterne werd door erg veel mensen, en zelfs door sommige recensenten als authentieke Dogmafilm te zien. Het loont de moeite om de film eens nader te bekijken met betrekking tot het Manifest. Dancer In The Dark speelt zich vooreerst al af in de jaren zestig (regel 7) en is een musical (regel 8). Von Trier schoot de film deels met DVcams, maar ook met gewone filmcamera's op statieven. (regel 3). Het projectieformaat was geen Academy 35mm (regel 9). Lars stond overigens netjes als regisseur vermeld op de generiek (regel 10). Hoofdactrice Björk wilde oorspronkelijk de muzikale nummers ter plaatse inzingen, maar dit was technisch niet haalbaar, het geluid werd alsdusdanig los van het beeld opgenomen (regel 2). Verder bevatte Dancer In The Dark een moord (regel 6) en maakte Von Trier naar believen gebruik van decors (regel 1) en speciale belichting (regel 4). Tenslotte gebruikte Von Trier op een bepaald ogenblik ook optische filters om de kijker door de ogen van de halfblinde Selma, Björks personage, te laten zien (regel 5).

Dancer In The Dark zondigt dus expliciet tegen elke regel van het Manifest. Dat toch vele mensen de film als Dogma beschouwen toont aan dat de term niet meer noodzakelijk aan de regels wordt gelinkt. Het is een algemene indruk geworden.

DE FILMINDUSTRIE ALGEMEEN

Wat heeft de internationale filmindustrie nu overgehouden aan Dogma 95? Een eerst vaststelling kan zijn dat nu werkelijk iedereen een film kan gaan maken. Dat was ook al het basisidee van de Franse Nouvelle Vague van Truffaut en Godard in de jaren zestig. Dogma wordt trouwens vaak omschreven als de invloedrijkste filmstroming sinds die Nouvelle Vague. Op die manier is het goed mogelijk dat talent naar boven komt dat anders nooit de mogelijkheden zou gehad hebben. Een Albanese studente kan dankzij Dogma een film maken die misschien beter is dan de nieuwste Von Trier. Een van de grootste hindernissen die zoiets belette was de financiering. Met de 'low budget'-, of zelfs 'no budget' -manier van werken die eigen is aan Dogma kan dit allemaal.

Nochtans is het lage budget geen echt onderdeel van het Manifest. Regisseur Wim Wenders zou een big budget dogmafilm als een interessant experiment zien. Hij is trouwens niet de enige grootheid uit de wereldcinema die over Dogma kan meespreken. Het Deense viertal is na de lancering van hun Manifest naar de grote namen uit de filmindustrie getrokken met de expliciete vraag of de heren zich aan een Dogmafilm wilden wagen. Mike Figgis draaide geen Dogmafilm, maar liet er zijn experiment Timecode 2000 wel door beïnvloeden. Steven Spielberg haalde op een persconferentie een kopie van het Manifest boven en verklaarde meermaals het idee erg interessant te vinden.

Tot op vandaag heeft echter geen enkele grote naam zich daadwerkelijk aan een Dogma gewaagd. Blijft natuurlijk de vraag of we ooit zouden weten indien ze dat wel zouden doen. Regel tien schrijft immers voor dat de regisseur niet op de generiek mag staan.

Wat de reden zou kunnen zijn voor de grootheden om aan zoiets te beginnen? Søren Kragh-Jacobsen omschreef het werken met de regels als een vorm van therapie. Veel collega's traden hem daar in bij, zo ook Vinterberg en Levring. Het draaien van een Dogmafilm zorgt ervoor dat je je als regisseur weer even op de essentie van het filmmaken moet concentreren. Alles is ontdaan van effecten en hulpmiddeltjes, het moet weer allemaal zonder trucs gebeuren. In sommige gevallen moet je zelfs echt op zoek gaan naar nieuwe manieren, nieuwe invalshoeken. De cineasten verklaarden dan ook dat ze zich nadien weer bevrijd voelen. Bij een volgende film weet je de effecten, die voorheen zodanig vanzelfsprekend geworden waren, weer te appreciëren. Het maken van een Dogmafilm is dus in zekere zin een zuiveringsprocedure.

DE DOGME BRETHREN

Vooraf had geen enkele van de Dogme brethren waarschijnlijk durven vermoeden dat hun Manifest zo'n hoge vlucht zou nemen. Ondertussen staan ze alle vier al een paar jaar verder en hebben ze allen Dogma al achter zich gelaten. Alle vier hebben ze besloten het bij één Dogmafilm te houden.

Maar heeft het hen beïnvloed? De één al wat meer dan de ander. Voor Søren Kragh-Jacobsen en Kristian Levring is de grote media-aandacht uitgebleven. Naar aanleiding van Dogma 95 hebben ze wel wat extra bekendheid verworven, en stonden er wat meer interviews op het programma. Maar los daarvan heeft de hele heisa relatief weinig invloed op hun carrière gehad. Beiden beschouwen Dogma als een interessant hoofdstuk in hun carriere, maar daar blijft het ook bij. Zowel Levring als Kragh-Jacobsen zullen nu waarschijnlijk weer films maken, zoals ze dat al deden vòòr 1995.

Lars Von Trier is natuurlijk een ander geval. Veel meer dan Levring en Kragh-Jacobsen was hij het gezicht van Dogma. Vaak verwees men dan ook naar Dogma 95 als zijnde de filmbeweging van Von Trier, en drie andere Denen. Toch blijft Von Trier niet plakken aan Dogma 95. Niet voor zichzelf en niet voor de buitenwereld. Hij is als regisseur nooit erg lang bij een zelfde project blijven stilstaan. Hij staat ervoor bekend altijd nieuwe horizonten te verkennen, en bestaande horizonten vanuit een nieuwe hoek te belichten. Zelfs vòòr Dogma had hij de filmpers al meermaals met verstomming geslagen door telkens met iets nieuws op de proppen gekomen. De artikels en televisieprogramma's die het vandaag de dag over Lars Von Trier hebben, eindigen al niet meer bij Dogma, maar bij Dancer In The Dark, de vernieuwende musical, die ook straks nog terugkomt betreffende de opmars van digitaal filmen.Verder is Von Trier ook betrokken in een productiehuis dat vrouwvriendelijke pornofilms produceert en zou hij momenteel aan een derde reeks van The Kingdom schrijven. Hij werkt ook aan 'Dogville', een nieuwe film met onder andere Nicole Kidman.Von Trier gaat dus zeker de geschiedenisboeken niet in als enkel maar 'die van Dogma 95'.

Misschien is Thomas Vinterberg in die zin nog wel meer het gezicht dan Dogma 95. Voor hem is Festen nog steeds zijn enige hoogtepunt. Het zadelde hem, naast veel interviews over Dogma en hopen publiciteit ook op met haast astronomische verwachtingen. Zijn toekomstplannen zullen vast en zeker door een horde likkebaardende filmcritici onder de loep gehouden worden. Maar wat zijn die plannen? Ze zijn in elk geval internationaal. Vinterberg kan Steven Spielberg al tot zijn vaste vriendenkring rekenen en wil een grote Engelstalige productie gaan draaien. In Denemarken is niet iedereen daar even trots op. Sommige mensen, ook van het Deense Filminstituut, zien er een vorm van 'dumpen' en ondankbaarheid in. Het is dan ook twijfelachtig of Vinterberg nog op Deense subsidies zal moeten rekenen.

De Dogma-deur heeft Vinterberg al achter zich dicht gedaan. Volgens hem is Dogma 95 dood en zijn alle cineasten die er nu nog aan beginnen rijkelijk te laat. Dogma protesteerde tegen de conventionele cinema, maar is volgens Vinterberg tegenwoordig zelf een conventie geworden.

DE TECHNIEK VAN DE DIGITALE VIDEOCAMERA

Dat de Digitale Video Camera aan een spectaculaire opmars bezig is zal niemand verloochenen. Dat Dogma 95 daarvan op zijn eentje aan de basis ligt is al een stuk minder waarschijnlijk. De opmars is het gevolg van een heleboel trends en evoluties. Dogma 95 is slechts één van die trends en eigenlijk meer een voorbeeld van die evolutie, dan een oorzaak ervan.

Het Manifest schrijft trouwens in geen enkele regel het gebruik van digitale camera's voor. Toch heeft men het vaak over Dogma 95 als het onderwerp van de DVcams ter sprake komt. Dat heeft te maken met het feit dat het filmen met DVcams perfect in het concept van Dogma past. De kleine, handige apparaatjes kunnen perfect met de hand bediend worden. Van de zware traditionele filmcamera's, die de cameralui de Gelofte van Kuisheid indachtig op de schouder dienden te dragen kan dat niet gezegd worden. Bovendien is de kwaliteit van DVcams er de laatste jaren zodanig op vooruitgegaan dat het verschil met het traditionele materiaal steeds afneemt. Zelfs in slecht verlichte ruimtes haalt een DVcam nog voldoende licht om aannemelijke beelden te schieten. Allemaal voordelen die de meeste Dogma-regisseurs ervan overtuigde hun film met digitaal materiaal op te nemen. Nadien liet de cineast de film dan overzetten op het gewenste formaat voor bioscoopprojectie.

Dat de DVcam echt wel aan belang wint bewijst het feit dat ook grote regisseurs zich aan experimenten wagen. Vorig jaar schuimde Mike Figgis (Leaving Las Vegas) de filmfestivals af met zijn Timecode 2000. Het was een soort observatiefilm waarbij de beelden van vier verschillende camera's netjes in raamvorm op het witte doek werden geprojecteerd. Alle beelden waren opgenomen met digitale camera's.

En uiteraard werkte ook Lars Von Trier zich weer in de kijker. Voor de muzikale scènes van Dancer In The Dark introduceerde hij zijn '100 Stormtroopers Project'. Alle muziek- en dansscènes werden opgenomen met 100 digitale camera's tegelijk. De camera's vormden als het ware een muur op de set. Het gevolg was dat in de scènes in kwestie geen enkele camerabeweging meer voorkwam. De beweging die er was, ontstond door tijdens de montage de beelden van de verschillende camera's in elkaar te laten overlopen. Opnieuw innovatie van het Deense front dus.