*koeiedag*
Mmmmelkmambo
H� koe, hoe heet je?
Koeienweetjes
Melkweetjes
Rosa's Roddelrubriek
Koe-leurplaten
Contact
Wiskunde oefeningen
|
Melk in al haar vormen
Melk is melk! Dat klopt, maar melk kan ook yoghurt worden,
of boter, of kwark of zelfs kaas ...
Zodra haar kalfje geboren is, begint de koe aan de voorbereidingen voor
de volgende maanden. Ze hoeft geen groot, zacht nest te bouwen of een
hol te graven tegen roofdieren, de boer heeft alles al voorzien. De koe
hoeft alleen maar haar uiers te vullen met heerlijke voedzame melk. En
dan zal het kalfje groeien als kool.
Melk, een volledig voedingsmiddel
Zodra een koe kalft, maakt ze melk aan. Dit volledige voedingsmiddel
bevalt het kleine kalf goed. En niet alleen het kalf. Ook voor de mens
is melk een voedingsmiddel dat een groot deel van de noodzakelijke voedings-
elementen bevat. Room is de vetstof van melk. Wanneer je romige melk schudt,
vormen zich kleine vetdruppeltjes. Zo kun je room scheiden van de melk.
Dit heet karnen. Als je de room vervolgens goed kneedt, krijg je boter.
Om 1 kg boter te maken, heb je room nodig van 22 liter melk! De afgeroomde
melk die overblijft, noemen we karnemelk.
Over melk... en melk
Of melk in flessen of in dozen verpakt is, het is altijd zuiver melk
zonder bewaarmiddel. Een klein verschil: de hoeveelheid room die de melk
bevat en de houdbaarheidsduur.
Wanneer de melk uit de uier van de koe komt, bevat ze natuurlijke melkzuur-
bacteri�n die de melk na enkele uren laat schiften. Hoe moet de melk dan
bewaard worden? Men heeft er niets beters op gevonden dan koude en warmte.
Daar houden bacteri�n helemaal niet van!
Rauwe melk wordt onmiddellijk na het melken gekoeld waardoor de bacteri�n
zich niet kunnen uitbreiden. Je kan ze slechts twee dagen in de koelkast
bewaren en je herkent ze aan de gele flessendopjes. Informeer even of de
melk nog goed is vooraleer je ervan drinkt, anders wordt je ziek.
Gepasteuriseerde melk wordt gedurende 15 of 20 seconden verwarmd tot 75 �C.
Dat volstaat om de meeste bacteri�n te doden. Je kan de melk een week in de
koelkast bewaren, zo verlam je de bacteri�n die overgebleven zijn.
UHT-gesteriliseerde melk wordt 1 tot 4 seconden verwarmt op 140 �C, er blijft
geen enkele bacterie over. Waar je ze ook bewaard, de melk blijft 3 maanden
goed. Maar pas op, wanneer je de melk geopend hebt, dan moet je ze in de
koelkast bewaren. Anders kunnen de microben die in de lucht zitten, zich
ontwikkelen en de melk doen ... stremmen!
Kleuren op de verpakking
De kleur op de melkverpakking geeft aan hoeveel vet er in de melk zit:
rood staat voor volle melk, blauw betekent halfvolle melk en groen is
magere melk.
Van melk tot kaas
Volgens de recepten bestaan er ongeveer 1 000 verschillende soorten kaas.
Om kaas te maken, laat de kaasmaker de melk stremmen. Daarvoor voegt hij
stremsel toe. Stremsel is een enzyme dat in de maag van kalveren zit
(bij kalfjes helpt het bij de vertering van melk). Men stort de gestremde
melk in een vorm met gaatjes zodat ze verder kan uitlekken. Dan wordt het
stremsel uit de vorm gehaald en gezouten. Nadien verdwijnt het naar de kelder
waar het verder rijpt. Zo is de melk kaas geworden.
Hou je niet van melk?
Geen paniek! Al het goede van melk (calcium, prote�nen) kan je ook uit
andere zuivelproducten halen zoals yoghurt en kaas.
Kaas
Elke kaas is anders: soms zacht, soms hard, met heerlijke schimmel, van
geitenmelk, koeienmelk, of schapenmelk. Altijd met een eigen karakter!
Het ferment van yoghurt
De yoghurt-bacterie zet de suiker die in de melk zit om in melkzuur.
Daardoor verdikt de melk en wordt het uiteindelijk yoghurt. Verrukkelijk!
Melk is onmisbaar
In je groeiperiode moet je elke dag minstens een halve liter melk drinken,
in al haar vormen...
Drink je melk op want die zit vol calcium. Cal-wie?
Cal-cium, een stof die je doet groeien.
Een volwassene heeft 1 tot 2 kg calcium in zijn lichaam. Daarvan zit zo'n
98% verborgen in zijn skelet. De beenderen gebruiken die stof om te groeien
en zich te vernieuwen. Je moet tenminste 1 kg calcium per dag binnenkrijgen.
De helft daarvan wordt opgenomen door je ingewanden, doorgestuurd naar je
bloed en dan naar je beenderen. De ander helft wordt ge�limineerd.
Calcium is niet alleen voor je beenderen noodzakelijk... maar ook voor je
tandglazuur. Je tanden zijn de hardste delen van je lichaam! Dus denk eraan
om bij elke maaltijd een zuivelproduct te eten. Zo krijg je voldoende calcium
en kan je een sterk skelet ontwikkelen tijdens je groeiperiode.
Denk ook aan je toekomst! Je beendermassa groeit erg sterk van 0 tot 20 jaar,
daarna nog een beetje tot je 25ste. Na je 45ste neemt ze af: een man kan tot
30% van zijn beendermassa verliezen en een vrouw tot 50%. Geleidelijk aan
worden de beenderen zwakker: dat heet osteoporose. Je wervels beginnen te
verzakken of je breekt een heupgewricht. Zorg dus dat je skelet zo stevig
mogelijk is nu het nog kan!
Een zwangere vrouw moet meer melkproducten eten omdat zij en haar baby
meer calcium nodig hebben dan normaal. Heeft zij dan tekort aan calcium?
De hersenen verwittigen dat er meer calcium moet zijn in de botten, die dan
hun reserves aanspreken.
Vanwaar komt calcium?
Calcium vind je overal in de natuur: kalksteenrotsen, ondergrondse rivieren,
meren... Planten zuigen het uit de grond, koeien voeden zich met die planten
en concentreren het calcium via hun spijsvertering. Zo komt al dat calcium in
de melk terecht.
De melkerij
Melk is een levend en kwetsbaar product. Na het melken wordt ze geanalyseerd
en in koelwagens naar een melkerij gebracht. De melkerij is aan strenge
hygi�neregels onderworpen.
|