| คำศัพท์ทางดาราศาสตร์ |
กระจุกดาวทรงกลม
กระจุกดาวรูปทรงกลมประกอบด้วยดาวแก่สีแดงและอยู่ในบริเวณขอบนอกของดาราจักร |
กระจุกดาวเปิด
กระจุกดาวประเภทนี้ได้อยู่ในกาแลคซี่ของเรากระจายกันอยู่บริเวณระนาบของกาแลคซี่
แต่ที่รู้จักกันดีก็คือกระจุกดาวลูก
ไก่กระจุกดาวประเภทนี้จะมีดาวสีน้ำเงินเป็นส่วนใหญ่
ซึ่งนักดาราศาสตร์เชื่อว่าเป็นกลุ่มดาวใหม่ที่มีอายุน้อย
กระจุดดาวเหล่านี้จะมีอายุได้
ไม่เกิน 2-3
ล้านปีอย่างมากที่สุดไม่เกิน
10 ล้าน
หลังจากนั้นก็จะหมดลงโดยการมอด
หรือดาวแต่ละดวงแยกกันออกไปหรือกลุ่มดาวระ
เบิดออกจากกัน
|
|
กระจุกดาวปิด
เป็นกลุ่มดาวที่มีอายุมาก
มีดวงดาวรวมกันอยู่นับ
1,000-10,000
ดวงดาวที่มีอยู่ในกระจุกดาวประเภทนี้ส่วนมากจะ
มีสีแดง
พบอยู่ในกาแลคซี่ของเราประมาณ
1,000 กระจุก
กระจายอยู่รอบศูนย์กลางของกาแลคซี่
|
กลุ่มดาว
การจัดเรียงตัวของดาวเป็นรูปร่างต่างๆ
บนฟ้า
รูปร่างของกลุ่มดาวขึ้นกับห่างไกลกันมาก
และไม่เกี่ยวข้องกับกันเลย
|
คลื่นวิทยุ
คลื่นวิทยุส่วนใหญ่สามารถทะลุผ่านบรรยากาศลงมาถึงกล้องโทรทรรศน์วิทยุบนพื้นโลกได้
แต่คลื่นวิทยุขนาดยาวมากที่สุดจะ
ถูกสะท้อนกลับออกไปโดยบรรยากาศชั้นสูงสุด
|
รังสีใต้แดง
ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และไอน้ำในบรรยากาศจะดูดกลืนรังสีใต้แดงส่วนใหญ่
ดังนั้น
จะต้องนำกล้องโทรทรรศน์รังสีใต้
แดงขึ้นไปกับเครื่องบิน
บอลลูน
หรือจรวด
|
รังสีแม่เหล็กไฟฟ้า
ธารพลังงานแม่เหล็กและไฟฟ้าซึ่งเดินทางด้วยความเร็วแสงวัตถุทุกชนิดส่งรังสีแม่เหล็กไฟฟ้าชนิดต่างๆ
กัน เช่น แสง
รังสีเอกซ์
และรังสีแกมมา
โดยขึ้นกับกระบวนการต่างๆ
ที่เกิดขึ้นในวัตถุนั้น
|
แรงหนีศูนย์กลาง
แรงเทียมที่พยายามดึงวัตถุที่เคลื่อนที่เป็นวงกลมออกไปจากจุดศูนย์กลาง
แรงนี้เกิดจากความเฉี่อยของวัตถุที่พยายามจะ
เคลื่อนที่เป็นเส้นตรง
และต่อต้านกับการถูกบังคับให้เคลื่อนที่โค้งเป็นวงกลม
|
รังสีเหนือม่วง
รังสีเหนือม่วงส่วนใหญ่จะถูกกั้นโดยชั้นโอโซนในบรรยากาศที่อยู่สูงประมาณ
50 กม. (31 ไมล์)
จะต้องนำกล้อง
โทรทรรศน์รังสีเหนือม่วงขึ้นไปเหนือชั้นนี้โดยจรวด
หรือดาวเทียม
|
รังสีแกมมา
รังสีแกมมามีขนาดคลื่นสั้นที่สุด
และทะลุผ่านบรรยากาศไม่ได้
แต่อาจมีรังสีบางส่วนผ่านลงมาในชั้นที่สามารถศึกษาได้จาก
บอลลูน
|
รังสีเอกซ์
เรามักจะคิดว่ารังสีเอกซ์สามารถทะลุทะลวงได้ดี
เช่น
ทะลุผ่านเนื้อของเราได้
แต่รังสีเอกซ์ไม่สามารถทะลุผ่านบรรยากาศได้
จึงต้องศึกษารังสีนี้จากดาวเทียมหรือจรวด
|
|
รังสีของดวงอาทิตย์
แสงสว่างทำให้เราเห็นสิ่งต่างๆ
รังสีเหนือม่วงทำให้ผิวดำคล้ำและรังสีใต้แดงทำความอบอุ่นแก่โลก
|
แรงโน้มถ่วง
แรงดึดดูดระหว่างวัตถุ
แรงดึงดูดจะมีค่ามากเมื่อวัตถุมีมวลมากและระยะทางระหว่างกันมีค่าน้อย
|
ดาวแคระขาว
ดาวที่ปราศจากเชื้อเพลิงและกำลังจะตาย
ดาวส่วนใหญ่จะกลายเป็นดาวแคระขาวภายหลังจากที่ใช้เวลาช่วงสั้นช่วงหนึ่งใน
ชีวิตเป็นดาวยักษ์สีแดง
|
ดาวยักษ์แดง
ดาวแก่ที่แกนกลางได้ยุบตัวลงและร้อนขึ้น
ส่วนเนื้อดาวชั้นนอกได้ขยายตัวออกและเย็นลง
ดาวยักษ์แดงบางดวงมีขนาดโตถึง
300
เท่าของดวงอาทิตย์
|
|
ดาวยักษ์ใหญ่
ขั้นตอนสุดท้ายในชีวิตของดาวรุ่นใหญ่
ดาวยักษ์ใหญ่อาจมีขนาดถึงกว่า
1,000
เท่าของดวงอาทิตย์
และสว่างกว่าดวงอาทิตย์หลายล้านเท่า
|
เนบิวลา
กลุ่มก๊าซและฝุ่นละอองขนาดใหญ่
ซึ่งเป็นที่เกิดแห่งดาวเนบิวลาดาวเคราะห์
ชั้นทรงกลมของก๊าซที่พ่นออกมาจากดาวแก่ที่กำลังจะจบชีวิตลง
เนบิวลานี้ดูเหมือนดาวเคราะห์เมื่อมองดูด้วยกล้อง
โทรทรรศน์
ทรงกลมท้องฟ้า
ในคืนที่อากาศปลอดโปร่ง
เราจะเห็นดาวเสมือนหนึ่งจุดสีที่แต้มบนเพดานโดมขนาดใหญ่
ความจริงดาวแต่ละดวงอยู่ห่าง
กันมาก
แต่เราสามารถใช้ทรงกลมท้องฟ้าในการแสดงตำแหน่งของดาวตามที่ปรากฎได้
ทรงกลมท้องฟ้ามีลักษณะคล้ายกับลูกโลก
คือ
มีขั้วเหนือ
และใต้
และเส้นศูนย์สูตรซึ่งคล้องจองกับโลก
เราอาจทำแผนที่ดาวได้โดยใช้ทรงกลมท้องฟ้า
เช่นเดียวกับการทำแผนที่โลก
|
ปีแสง
หน่วยวัดระยะทางที่นักดาราศาสตร์ใช้
เป็นระยะทางที่แสงเดินทางในหนึ่งปีหรือ
9.46 ล้านล้านกิโลเมตร
|
มหานวดารา
การระเบิดของดาวรุ่นใหญ่ขณะจบชีวิตลง
มหานวดารามีความสว่างกว่าดาวธรรมดาถึงหลายพันล้านเท่าภายในช่วงเวลาสั้นมาก
|
พลังงานของดาว
พลังงานที่ได้จากปฏิกิริยาการหลอมตัวในระเบิดไฮโดรเจน
เทียบได้กับพลังงานของดาวในเวลาเพียงเสี้ยววินานีเท่านั้น
พลังงานที่เกิดขึ้นในใจกลางดาวโดยปฏิกิริยาการหลอมตัวเช่นกัน
เริ่มแรกจะอยู่ในรูปของรังสีที่มีอำนาจทะลุทะลวงสูง
(รังสีเอกซ์และรังสีแกม
มา)
ซึ่งเดินทางผ่านเนื้อดาวออกมา
จนในที่สุดกลายเป็นแสงสว่างและความร้อนหนีหลุดจากโฟโตสเฟียร์ของดาวออกไปในอวกาศ
|
วัตถุกึ่งดาว
วัตถุกึ่งดาวเป็นวัตถุที่มีพลังงานมากที่สุดเท่าที่รู้จัก
วัตถุเหล่านี้อาจเป็นดาราจักรอายุน้อยที่กำลังยุบตัวลงจากกลุ่มก๊าซมหึมาที่มี
หลุมดำขนาดใหญ่อยู่ที่ใจกลาง
ความโน้มถ่วงของหลุมดำจะหมุนปั่นให้ก๊าซวนรอบด้วยความเร็วใกล้แสง
ทำให้ก๊าซคายพลังงาน
และส่งสสาร
เป็นไอพ่นออกมาแกนกลางของดาราจักรกันมันต์ที่มีอายุน้อย
วัตถุกึ่งดาวเป็นวัตถุที่อยู่ไกลที่สุด
และมีพลังงานมากที่สุดในเอกภาพ
|
หลุมดำ
วัตถุที่มีความโน้มถ่วงแรงมากจนทุกสิ่งทุกอย่างรวมทั้งแสงไม่สามารถหนีหลุดออกมาได้
|
อะตอม
ส่วนที่เล็กที่สุดของธาตุที่ยังคงความเป็นธาตุอยู่ได้
ธาตุแต่ละชนิด
เช่น
ไฮโดรเจน
ฮีเลียม
และคาร์บอน
จะมีโครงสร้างอะตอมไม่
เหมือนกัน
|