music8

Sequencer ... το πράμα αρχίζει να έχει πλάκα !

Από τη στιγμή που το MIDI έγινε το μέσο επικοινωνίας όλων των synths, το επόμενο βήμα δεν άργησε να γίνει. Τα (ψηφιακά) μηνύματα MIDI που έστελνε ένα όργανο μπορούσαν να καταγραφούν,να αποθηκευτούν και να αναπαραχθούν με τη βοήθεια των sequencers.Τα sequencers δεν ήταν παρά συσκευές που, λειτουργώντας με τρόπο παρόμοιο με αυτόν του κασετοφώνου, κατέγραφαν όλα τα MIDI συμβάντα (events) που παρήγαγε ένα όργανο συνδεμένο σ'αυτά. Η καταγραφή γινόταν σε μέρη (parts) στα οποία αντιστοιχούσε ένα MIDI κανάλι. Μετά την "ηχογράφηση" , πατώντας το play γινόταν η αναπαραγωγή.Τα μηνύματα επέστρεφαν από το sequencer στο synth κάνοντάς το να παίξει ό,τι είχε παίξει κατά τη διάρκεια της εγγραφής.Επιπλέον ο ευτυχής κάτοχος μπορούσε να εισάγει τα συμβάντα όχι σε πραγματικό χρόνο, παίζοντας δηλαδή στο πληκτρολόγιο τη μουσική που ήθελε να ηχογραφήσει,αλλά σε step mode ,γράφοντας νότα νότα τη μουσική στο sequencer με τα κατάλληλα κουμπιά που όριζαν τις νότες και τη διάρκειά τους (τέταρτο ,δεκατοέκτο κτλ). Αυτό έλυσε τα χέρια σε πολλούς μουσικούς που δεν είχαν ... χέρια ,αφού μπορούσαν πλέον να γράψουν μουσική που δεν μπορούσαν να εκτελέσουν στην πραγματικότητα ! Εκτός αυτού, ένας κιθαρίστας λόγου χάρη μπορούσε να έχει οποιαδήποτε στιγμή τα μέρη μπάσου που επιθυμούσε για το νέο του αριστούργημα,όπως ακριβώς τα φανταζόταν και μάλιστα χωρίς να χρειάζεται να ... φάει στη μάπα τον αντιπαθή και φαντασμένο γνωστό του που έπαιζε μπάσο ! Ο δε μπασίστας έγραφε με την ησυχία του τη μουσική του χωρίς να έχει ανάγκη τον ξερόλα κιθαρίστα ούτε το σπαστικό τον ντράμερ, που έχανε και το τέμπο, αφού τα sequencers παίζουν τα πάντα αλάνθαστα! Τέτοια πράγματα!Μια ολόκληρη ορχήστρα ,μέσα σ' ένα δωμάτιο, υπό τη διεύθυνσή σας !

Βέβαια στην πραγματικότητα ,το ονειρεμένο αυτό σκηνικό,το MIDI στούντιο, ήταν προνόμιο πολύ λίγων.Για να γράψει κάποιος στο sequencer μουσική που είχε μέρη μπάσου,κρουστών,πιάνου και βιολιού χρειαζόταν το ...sequencer,τρια synths (ένα για κάθε ήχο),και ένα ρυθμοκούτι (drum machine) για τα μέρη των κρουστών.Τα τελευταία ήταν συνθεσάιζερ που είχαν μόνο ήχους κρουστών,άντε και μπάσου μερικά.Στα παραπάνω πρέπει να προσθέσουμε και τον απαραίτητο "παραδοσιακό" εξοπλισμό : μίκτη,μικρόφωνα,τετρακάναλο κασετόφωνο ή μαγνητόφωνο πομπίνας κτλ.Το κόστος ήταν κάτι παραπάνω από απαγορευτικό για το μέσο μουσικό.Σε ότι αφορά τον MIDI εξοπλισμό ,το υψηλό κόστος οφειλόταν σε δύο παράγοντες, στους οποίους τα synths της εποχή είχαν αδυναμίες.Στην πολυφωνία και τη δυνατότητα multi timbral.Πολυφωνία είναι ο μέγιστος αριθμός από νότες που μπορεί να παίξει την ίδια στιγμή ένα όργανο.Τα πρώτα synths ήταν μονοφωνικά. Ακόμα κι αν πατιόνταν περισσότερα από ένα πλήκτρα ταυτόχρονα, μόνο μια νότα ακουγόταν. Τα πρώτα πολυφωνικά όργανα είχαν δυνατότητα να παράγουν περισσότερες νότες ,πχ τέσσερις , ωστόσο η πολυφωνία τους παρέμενε περιορισμένη. Σταδιακά όμως αυξήθηκε φτάνοντας τις 16 ,τις 24 ή ακόμα και τις 64 νότες ! Η δυνατότητα multi timbral έχει να κάνει με το αν ένα όργανο μπορεί να αναπαράγει ταυτόχρονα περισσότερους από έναν διαφορετικούς ήχους πχ πιάνου και τρομπέτας.Ένα όργανο με δυνατότητα multi timbral 6 μερών μπορεί να παίξει έξι διαφορετικούς ήχους (πιάνο,κιθάρα,μπάσο, όργανο, τύμπανα και σαντούρι...λέμε τώρα !) με την προϋπόθεση ότι οι νότες που θα παιχτούν δεν υπερβαίνουν το όριο πολυφωνίας. Σήμερα έχει επικρατήσει η multitimbrality 16 μερών (όσα και τα κανάλια MIDI δηλαδή ) ενώ στον τομέα της πολυφωνίας επικρατούν ανοδικές τάσεις!

Παράλληλα είχαμε και βελτίωση των sequencers. Ο αριθμός των events που μπορούσαν να διαχειριστούν αυξήθηκε ,ενώ έγιναν πιο αξιόπιστα από τη στιγμή που μπορούσαν να αποθηκεύουν σε δισκέτες ΗΥ και όχι σε κασέτες.Οι ευκολίες που πρόσφεραν στο μουσικό ήταν πολλές. Μπορούσε κανείς να αντιγράψει ένα μέρος ή ένα ολόκληρο τραγούδι με ακρίβεια και χωρίς απώλειες ,αφού δεν αντέγραφε ήχο αλλά εντολές για την αναπαραγωγή του, να αλλάξει το tempo (την ταχύτητα) του κομματιού , να σβήσει ένα σημείο του και να το ξαναγράψει χωρίς να επηρεάσει το υπόλοιπο περιεχόμενο, να διορθώσει μια λάθος νότα, να της αλλάξει αξία, να την μετακινήσει μπρος ή πισω στο χρόνο, να αλλάξει τον ήχο ενός μέρους αντικαθιστώντας τον με έναν άλλο και πάρα πολλά ακόμα.Τα sequencers ήταν πλέον οι πρωταγωνιστές της μουσικής σκηνής. Στη δεκαετία του 80 υπήρχαν καλλιτέχνες και συγκροτήματα των οποίων η μουσική στηριζόταν αποκλειστικά σε ηλεκτρονικά μουσικά όργανα.Στα οπισθόφυλλα των δίσκων δεν υπήρχαν ονόματα μουσικών,αλλά προγραμματιστών synth , sequencer και drum machine.Φυσικά η υπερβολή αυτή γρήγορα έκανε το κοινό να νοσταλγήσει τον φυσικό ήχο...

Τέλος, μια αναφορά στο Generlal Midi (GM), ένα πρωτόκολλο του οποίου η δημιουργία σχετίζεται με τα sequencers. Ας κάνουμε λοιπόν μια υπόθεση εργασίας για να αποκτήσει το πράμα και λίγο ενδιαφέρον...

Ο Χ είναι ένας φέρελπις μουσικός που μόλις έχει τελειώσει ένα κομμάτι στο πανάκριβο MIDI studio του.Το κομμάτι έχει εφτά μέρη.Το πρώτο μέρος είναι του πιάνου,είναι στο MIDI κανάλι 1 και αντιστοιχεί σ' αυτό το program 14 του synth (grand piano το όνομά του).Το δεύτερο μέρος έχει τις νότες του μπάσου,στο κανάλι 2 και αντιστοιχεί στο πρόγραμμα 29 (super bass ,ας το πούμε).Το τρίτο μέρος έχει τα τύμπανα,κανάλι 3 , πρόγραμμα 4 του drum machine.Το τέταρτο μέρος έχει τα βιολιά , κανάλι 4 , πρόγραμμα 68 (slow strings) κοκ. Σώζει τη δουλειά του στο sequencer και με τη δισκέτα στο χέρι ξεκινά για το σπίτι του Ψ, του άσπονδου φίλου του που πολύ του κολλάει τελευταία ! Βάζουν τη δισκέτα στο sequencer του Ψ, ο οποίος ανυπόμονα περιμένει ν' ακούσει. Πατάν το play και ... αρχίζει ο πανζουρλισμός ! Ένας καταιγισμός από νότες , χωρίς ρυθμό ή μελωδία ξεχύνεται από τα ηχεία , ενώ ένα ειρωνικό χαμόγελο διαγράφεται στα χείλη του Ψ...Τι έχει συμβεί; Ο Χ έντρομος προσπαθεί να ανακαλύψει το λάθος.Όλα φαίνονται εντάξει.Τα καλώδια στη θέση τους.Τι φταίει λοιπόν;Ο ένοχος της αναστάτωσης ,και του ρεζιλέματος, αποκαλύπτεται όταν το μάτι του πέφτει στο synth του Ψ. Πώς δεν το σκέφτηκε νωρίτερα; Το όργανο του "φίλου" του είναι άλλη μάρκα.Και λοιπόν; θα μου πείτε.Δεν είπαμε ότι όλα τα όργανα αναγνωρίζουν με τον ίδιο τρόπο το MIDI; Σωστά. Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια πολύ σημαντική. Το synth του Ψ απλούστατα είχε οργανωμένους τους ήχους στη μνήμη του σε διαφορετικές θέσεις. Όταν λοιπόν πατήθηκε το play , το sequencer έστειλε ένα μήνυμα program change σε κάθε κανάλι ανακαλώντας τον αντίστοιχο ήχο από τη μνήμη του synth. Στο κανάλι λοιπόν 1 μπήκε ο ήχος (το πρόγραμμα) 14, στο 2 το πρόγραμμα 29 κτλ κτλ. Όμως, το πρόγραμμα 14 στο synth του Ψ είναι ο ήχος της ...τούμπας επειδή έτσι άρεσε του... κατασκευαστή, ενώ ο ήχος 29 είναι ο ήχος του ...κλαρίνου. Άσε που στο πρόγραμμα 68 ο Ψ είχε αποθηκεύσει έναν ήχο πριονιού που είχε κάνει ο ίδιος ! Έτσι , τις νότες του πιάνου τις έπαιζε ένα σύνολο από τούμπες, τις νότες του μπάσου ένα κλαρίνο, αυτές των βιολιών ένα ensemble... πριονιών και ο θεός ξέρει τι άλλο ! Ο Χ έκανε τις απαραίτητες ρυθμίσεις και σε λίγα λεπτά η θεία μελωδία που είχε συνθέσει ξεχύθηκε στο χώρο. ΄Εγινε έξαλλος όμως όταν ο κακεντρεχής Ψ σχολίασε :Ε, δεν έχει και πολύ διαφορά με το προηγούμενο ...

Οι κατασκευαστές ,για να διαφυλάξουν την ψυχική υγεία των μουσικών, καθιέρωσαν το GM. Όσα όργανα ακολούθησαν το πρωτόκολλο αυτό έχουν ένα σετ 128 ήχων και κάποια σετ τυμπάνων σε προκαθορισμένες θέσεις της μνήμης τους.Έτσι, στο πρόγραμμα 1 βρίσκεται ο ήχος του πιάνου,στο 2 παραλλαγή του πιάνου,στο 33 το ακουστικό μπάσο,στο 57 η τρομπέτα κοκ.Ένα τραγούδι που γράφτηκε με ένα GM όργανο μπορεί να εκτελεστεί από όλα τα GM όργανα,χωρίς επιπλέον ρυθμίσεις ή παρατράγουδα...

Το νέο πρωτόκολλο ακολούθησαν όλες οι εταιρείες εκτός από τη Roland , η οποία λανσάρησε το GS, μια εμπλουτισμένη παραλλαγή του GM. Αυτό σημαίνει ότι τα όργανα GS είναι και GM ,ενώ δεν ισχύει το αντίθετο. Αργότερα η Yamaha έβγαλε το πρωτόκολλο XG ,με ακόμα περισσότερες δυνατότητες.

πάνω...