music6

Samplers ... κλέφτεεεεεεες !

Τα samplers είναι συσκευές που μπορούν να ηχογραφήσουν ήχους , να τους αποθηκεύσουν σε ψηφιακή μορφή και στη συνέχεια να τους αναπαράγουν στο τονικό ύψος που καθορίζει ένα MIDI keyboard ή ένα sequencer. Η λειτουργία τους είναι παρόμοια με αυτή των synths με τη διαφορά ότι οι κυματομορφές δεν προέρχονται από VCO's ή DCO's αλλά είναι τα ίδια τα ηχογραφημένα δείγματα ήχου (samples). Τα δείγματα αποθηκεύονται σε δισκέτες , σκληρούς δίσκους ή CD και μπορούν να μεταφερθούν εύκολα από το ένα sampler στο άλλο. Για να είναι δυνατή η αναπαραγωγή τους πρέπει να φορτωθούν στην μνήμη του sampler (RAM). Αυτό περιορίζει τον αριθμό και το μέγεθος (άρα και την ποιότητα) των δειγμάτων μιας και η μνήμη δεν είναι ανεξάντλητη λόγω του υψηλού κόστους της. Για να γράψουμε ένα όργανο (πχ ένα φλάουτο) στο sampler μας , δεν έχουμε παρά να ηχοργαφήσουμε όλες τις νότες που αυτό παράγει (όλη του την έκταση δηλαδή) . Στη συνέχεια αναθέτουμε το κάθε δείγμα στο αντίστοιχο πλήκτρο του MIDI keyboard. Έτσι, πατώντας το πλήκτρο G (sol) , αναπαράγεται η ηχογραφημένη νότα σολ του φλάουτου κοκ. Με τον τρόπο αυτό όμως ξοδεύουμε μεγάλη ποσότητα μνήμης επειδή χρησιμοποιούμε πολλά δείγματα. Η εναλλακτική και πιο συνηθισμένη μέθοδος είναι να χρησιμοποιήσουμε λιγότερα δείγματα πχ δυο νότες από κάθε οκτάβα που απέχουν μεταξύ τους ένα διάστημα 5ης. Κάθε δείγμα ανατίθεται σε μερικά πλήκτρα πάνω και κάτω από το πλήκτρο που το αναπαράγει στο "αυθεντικό" τονικό ύψος του. Πατώντας το "αυθεντικό" πλήκτρο αναπαράγεται ο ήχος στο δικό του τονικό ύψος. Πατώντας το επόμενο πλήκτρο η αναπαραγωγή γίνεται με υψηλότερη ταχύτητα και το δείγμα ακούγεται ένα ημιτόνιο ψηλότερα . Αντίστοιχα το προηγούμενο πλήκτρο προκαλεί το παίξιμο του δείγματος ένα ημιτόνιο χαμηλότερα. Αναθέτοντας σε όλα τα δείγματα μια περιοχή του πληκτρολογίου καλύπτουμε όλη την έκταση του οργάνου. Γιατί όμως δεν μπορούμε να καλύψουμε όλη την έκταση με ένα μόνο δείγμα; Η αλήθεια είναι ότι όσο απομακρυνόμαστε από το αυθεντικό τονικό ύψος του δείγματος τόσο η χροιά του αλλοιώνεται. Γι' αυτό κάθε δείγμα "καλύπτει" τις γειτονικές του νότες ενώ για τις υπόλοιπες χρησιμοποιούμε άλλα δείγματα.

Ένα άλλο ζήτημα που έπρεπε να επιλυθεί είναι αυτό της διάρκειας των δειγμάτων. Όσο πιο μεγάλο σε διάρκεια είναι ένα δείγμα τόσο μεγαλύτερο είναι και το μέγεθος της μνήμης που καταλαμβάνει. Από την άλλη , η χρήση μικρών σε διάρκεια δειγμάτων θα περιόριζε και τη διάρκεια της νότας που θα μπορούσαμε να παίξουμε. Το πρόβλημα ξεπεράστηκε με τους βρόγχους (loops). Ο βρόγχος είναι ένα προσεχτικά επιλεγμένο κομμάτι του δείγματος που επαναλαμβάνεται για όση ώρα είναι πατημένο το πλήκτρο. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε ένα δείγμα 2 δευτ. με βρόγχο με αρχή το σημείο Α στο 1 δευτ. και τέλος το Β στο 1,5 δευτ. Κατά την αναπαραγωγή το δείγμα θα παιχτεί μέχρι το Β και μετά θα συνεχίσει να παίζεται από το Α ως το Β για όσο είναι πατημένο το πλήκτρο. Η επιλογή των σημείων έναρξης και λήξης του βρόγχου πρέπει να είναι τέτοια ώστε η μετάβαση από το Β πίσω στο Α να είναι ομαλή και να μην ακούγονται κλικς ή διαφορές στην ένταση του ήχου. Η δημιουργία πετυχημένων βρόγχων είναι αρκετά δύσκολη δουλειά , από πολλούς μάλιστα θεωρείται τέχνη ...

Το μεγάλο κόστος των samplers τα περιόρισε στα studio και στους επαγγελματίες μουσικούς (ή τους ερασιτέχνες που δεν είχαν οικονομικό πρόβλημα ! ) . Αργότερα όμως εμφανίστηκαν τα sample playback synths που ήταν πιο προσιτά από τα πρώτα. Αυτά είχαν αποθηκευμένα σε μόνιμη μνήμη (ROM) έναν αριθμό δειγμάτων χωρίς όμως να έχουν τη δυνατότητα να ηχογραφήσουν από μόνα τους νέους ήχους. Μπορούσαν όμως να φορτώσουν δείγματα από δισκέτες. Συνήθως η αναπαραγωγή δειγμάτων συνυπήρχε και με κάποια από τις "κλασικές" μεθόδους σύνθεσης. Τα sound modules, που ήρθαν στη συνέχεια, έκαναν ακόμα πιο προσιτό τον ψηφιακό ήχο. Αυτά ήταν sample playback synths , χωρίς όμως πληκτρολόγιο και πολλές δυνατότητες παρέμβασης στον ήχο. Ακολουθούσαν το GM, είχαν multitimbrality 16 μερών και προορίζονταν κυρίως για χρήση με υπολογιστές οι οποίοι έκαναν την εμφάνισή τους στο χώρο της μουσικής. Την εξέλιξη των υπολογιστών στο χώρο αυτό θα δούμε στο τελευταίο μέρος της ιστορίας μας.

Για επίλογο αυτού του μέρους , δυο λόγια για την ... αρχή του , την επικεφαλίδα . Τα samplers ,εκτός από μεμονωμένες νότες , μπορούν να γράψουν και ό,τι επιθυμεί αυτός που τα χειρίζεται. Πολλοί καλλιτέχνες , εκμεταλλευόμενοι αυτή την ικανότητά τους, ηχογράφησαν (και ηχογραφούν) μέρη από κομμάτια άλλων και τα προσάρμοσαν αυτούσια στα "δικά τους" κομμάτια εγείροντας έτσι σοβαρά ηθικά και νομικά ζητήματα (σικ!) . Δε σημαίνει φυσικά ότι όποιος χρησιμοποιεί sampler είναι κλέφτης. Ο θόρυβος όμως που προκλήθηκε για το θέμα με έκανε να κολλήσω δίπλα στο όνομα των συμπαθών συσκευών την ατάκα του Ηλιόπουλου : κλέφτεεεεεεες !

πάνω...