15. Początki rodziny Gulińskich.

Łukasz (1) ur. około 1470 r., syn Mikołaja z Wysokiego w roku 1499 w obecności Piotra Firleja z Dąbrowicy, sędziego i Piotra Pszonki z Babina podsędka ziemskiego lubelskiego na swych dobrach Wysokie zabezpieczał żonie Urszuli Sienickiej córce Jana z Siennicy h. Bończa wiano i przywianek (1A). W roku 1509 r. mieli trzech synów: Stanisława (2), Piotra (2,3,4) i Jana (2,3,4,5). W tym samym roku od króla Zygmunta I uzyskał odnowienie przywileju Kazimierza Jagiellończyka dla swojego miasteczka dziedzicznego Wysokie (1B) spalonego w roku 1503 przez Tatarów. Zmarł prawdopodobnie w 1523 roku, gdyż tego roku w Lublinie nastąpił podział majątku między Stanisława, Piotra i Jana. W tym też roku Urszula, wdowa po Łukaszu zawarła układ ze swym szwagrem (6). Piotr i Jan występowali w dokumentach (7) jako Kaszowscy. w 1523 r. (8).

Stanisława urodzonego około 1510 r., syna Mikołaja, właściciela Kaszowa, Kaszowskiej Woli i Gulina można uważać za osobę, od której rozpoczyna się samodzielna linia Gulińskich. Na wyodrębnienie się tej rodziny miała niewątpliwie wpływ Jadwiga, (2,3,4,9,10,11) siostra stryjeczna Stanisława, Jana i Piotra, a żona Stanisława Dunin Wąsowicza, która odsprzedała swoją część Gulina i Kaszowa Stanisławowi, a Wysokiego braciom Janowi i Piotrowi Kaszowskim.

Stanisław uczestniczył w zjeździe senatorów i rycerstwa woj. krakowskiego, sandomierskiego i lubelskiego w Krakowie 27.XII.1586 r. (12). Wg Ksiąg dochodów biskupstwa krakowskiego w roku 1569 wieś Kaszowska Wola podzielona była na cztery części: dwie, każda po 6,5 łana (14) należały do Stanisława, i po jednej części, każda po pół łanka były własnością St. Wąsowicza i Andrzeja Kroczewskiego (15,16). Pozostawał on w dobrej sytuacji finansowej. W roku 1546 zwracał Piotrowi Kochanowskiemu (ojcu Jana Kochanowskiego) z Czarnolasu wioskę Grzmucin jako zastaw (7).

Okazuje się, że Piotr Kochanowski tylko pośredniczył w tej pożyczce. Grzmucin był własnością Dąbrowskich, którzy zastawioną sumę chcieli zwrócić Piotrowi, ale on nie chciał jej przyjąć i ustąpić z Grzmucina. Sprawa oparła się o sąd, który nakazał Kochanowskiemu przyjąć rzeczone pieniądze i ustąpić ze spornych dóbr. (13) Jak informują nas źródła, Piotr i Jan Kochanowscy jak wielu innych zaciągał i udzielał pożyczek, czy występował w sądach ziemskich w innych sprawach. Zgodnie z interesem swej rodziny sprawy majątkowe miały pierwszorzędne znaczenie. Jak łatwo jednak wyciągnąć tu tendencyjne wnioski można się przekonać z pracy Marii Gorbaczowej o Janie Kochanowskim. Autorka podaje, ze Jan w sprawach spornych występował wyłącznie z braćmi, a także zaciągał i udzielał pożyczek sąsiadom. Stąd wyciąga wniosek, że nie wadził się, był zgodnym i uczynnym sąsiadem.

Piotr i Jan Kaszowscy przenieśli się do Wysokiego. Wpólnie ze swym rodowcem, Stanisławem Pszonką stworzyli tzw. "Rzeczpospolitą Babińską", wesołe szlacheckie towarzystwo, stanowiące żartobliwą parodię państwa i ośmieszało dworactwo i tytułomanię szlachecką. Wokół "Rzeczpospolitej Babińskiej" skupiali się najaktywniejsi przedstawiciele szlachty małopolskiej, poeci i pisarze. Piotr, sędzia ziemski lubelski czynnie włączył się w działalność reformatorską na Lubelszczyźnie, w wyniku czego zamienił kościół w Wysokich fundowany przez Jana z Bidzin na zbór kalwiński.

Dziećmi Stanisława Gulińskiego byli Paweł, Stanisław, Jan, Kasper i Hieronim (2). W 1585 r. toczyli oni proces z Suskim (17), a w 1592 r. pierwsi trzej z kardynałem Radziwiłłem (17A). Po Pawle i Hieronimie nie pozostały inne dokumenty, natomiast Jan Guliński z żoną Małgorzatą Blizińską, córką Marka z Odrowążówny w 1593 r. otrzymali wójtostwo stryjskie (2,18,19). Kasper założył linię Gulińskich herbu Bończa - o czym później. Stanisław u.~1560 r., łowczy przemyski w 1616 r. wziął za żonę Anną Czuryło, córkę Marcina i Anny Jazłowieckiej, wojewodzianki podolskiej. Prawdopodobnie ich synem, był Marcin (7,24), który w 1607 r. ożenił się z Anną. (20) W 1624 r. Stanisław ożenił się powtórnie z Janową Odrzywolską (2)

Maurycy, syn Wawrzyńca urodzony około 1580 roku, właściciel wsi Ostrowie poślubił Barbarę Zofię (7), z którą miał trzech synów: Jana, który zginął w czasie wojen szweckich 1655-1656, Piotra i Mikołaja, oraz Barbarę wydaną za Siekluckiego (21). Prawdopodobnie Jan, syn Marcina był nauczycielem Gimnazjum Akademickiego w Gdańsku, podpisującym się jako Jan z Gulina.

Nietypową transakcją była w roku 1595 sprzedaż Gulina i Woli Gulińskiej przez Maurycego swojej matce Barbarze (22). Niewiadomo, dlaczego nie pozostawił tych posiadłości swoim dzieciom. Możliwe, że wszyscy trzej synowie wydziedziczeni zostali z powodu przejścia na kalwinizm.

O Piotrze dokumenty milczą, natomiast Mikołaj urodzony ok. roku 1599, w roku 1620 poślubił Zofię z Suchorzewskich (7). W tym samym roku występował jako dziedzic wsi Cisie (10 km W od Mińska Mazowieckiego) i Dobra Wola (15 km SE od Płońska) (23) położonych na terenie ziemi czerskiej. W imieniu swoich dzieci jako naturalnych spadkobierców po Zofii, córce swego brata Jana Gulińskiego, występował w 1631 r. w transakcjach z Podlodowskimi i Kochanowskimi (24). W 1624 r. Mikołaj nabył część Wielgolasu (9 km W od Mińska Mazowieckiego), a w 1631 r. zamieszkał w dobrach Cisie i Dobra Wola, z których pierwsze sprzedał Wybranowskiemu (10,25,26) w 1633 r.

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego rodzina Podlodowskich znana była tak dobrze od swych zasług, jak i awanturnictwa oraz procesowania się. W XVI wieku mieli Podlodowscy przywłaszczać sobie ogród wójtowski radomski, trzy wsie podmiejskie Radomia i trzy wsie królewskie (26a).

Małżonkowie Mikołaj i Zofia Gulińscy otrzymali w roku 1637 od Władysława IV wieś Wolę Niemcową (Dobroszową) położoną w powiecie podolsko-kamienieckim (27). Z tego małżeństwa pochodził Jan (28).

Schemat genealogiczny Gulińskich linii radomskiej jest przedstawiony na tej stronie.

Sprawa własności Gulina i Woli Gulińskiej w pierwszej połowie XVII wieku pozostaje niewyjaśniona. Gulin znika z dokumentów na około sto lat i dopiero w roku 1738 czytamy, że Gulin należał do Brzezińskich. Ci za niepłacenie dziesięciny, z rozkazu kardynała i biskupa krakowskiego Jana Lipskiego zostali trzykrotnie wyklęci. Uroczyste wyklęcie odbyło się przy głosie wielkiego dzwonu i rzuceniu na ziemię świecy z kazalnicy radomskiego kościoła p.w. św. Wacława. (29)

Geneza nazwiska Guliński opisana jest na tej stronie.

Uzbrojenie rycerzy z XVI w. przedstawia ilustracja B.

Typowe stroje szlacheckie z XVI w. przedstawia ilustracja C i D.

Literatura i źródła