List do Rzymian jest natchnioną rozprawą na temat usprawiedliwienia. Tutaj ten problem wyłożony jest w najdokładniejszym i logicznym porządku. W pięciu punktach wykazuje Paweł, że ludzie bywają usprawiedliwieni wówczas, gdy są jeszcze sami w sobie grzesznikami.

Na samym początku Paweł przedstawia prawdę, że wszyscy ludzie są grzesznikami. W rozdziale 3 Listu do Rzymian oświadcza, że wiara jest jedynym warunkiem uzyskania usprawiedliwienia. Następnie w rozdziale 4 powiada:"Gdy zaś kto nie spełnia uczynków, ale wierzy w tego, który usprawiedliwia bezbożnego, wiarę jego poczytuje mu się za sprawiedliwość."(w.5). Słowo "bezbożny" użyte w oryginale jest jednym z najmocniejszych wyrażeń dla określenia grzesznika. Pismo Święte oczywiście przeczy poglądowi, jakoby Bóg usprawiedliwiał tylko odrodzonych świętych.

Aby zilustrować to, ze usprawiedliwienie staje się udziałem bezbożnego, który uwierzy, Paweł posługuje się przykładem Abrahama. Ojciec wierzących usprawiedliwiony został będąc nieobrzezanym."Czy więc to błogosławieństwo odnosi się tylko do obrzezanych,czy też i do nieobrzezanych? Mówimy bowiem: Wiara została poczytana Abrahamowi za sprawiedliwość. W jakich tedy okolicznościach została poczytana? Było to po obrzezaniu, czy przed obrzezaniem? Nie po obrzezaniu, lecz przed obrzezaniem. I otrzymał znak obrzezania jako pieczęć usprawiedliwienia z wiary, którą miał przed obrzezaniem, aby był ojcem wszystkich wierzących nieobrzezanych i aby im to zostało poczytane za sprawiedliwość."(Rzym 4,9-11). W umysłach Żydów nieobrzezanie oznaczało stan nieczysty i niepoświęcony. Obrzezanie było symbolem nowego serca(5 Mojż 30,6; Kol 2,11-13). Tak więc nowe Zycie jest znakiem i świadectwem błogosławieństw wypływających z usprawiedliwienia, a nie przyczyną czy choćby warunkiem tegoż. Ewangelia Pawłowa oświadcza, że Bóg usprawiedliwia bezbożnych, nieobrzezanych i pogan poprzez wiarę i tylko przez wiarę (Rzym 4,5.10; Gal 3,8).

Mądrość ludzka może postawić pytanie:"w jaki sposób może Bóg uznać człowieka za sprawiedliwego, zanim Duch Św. uczyni go sprawiedliwym?" W taki sposób rozumuje katolik.Paweł wyprzedza te objekcje i ponownie przytacza doświadczenie Abrahama, jako ilustracje Bożej drogi usprawiedliwienia: "... Jako napisano: Ustanowiłem cię ojcem wielu narodów, obietnica zapewniona przed Bogiem, któremu zaufał, który ożywia umarłych i który to, czego nie ma powołuje do bytu."( Rzym 4,17). Bóg nie dał najpierw Abrahamowi syna, a potem ogłosił go ojcem. Uznał go za ojca jeszcze wtedy, gdy jego własne ciało oraz żywot Sary były ciągle obumarłe (zob. w.19).Bóg w ten sposób uznaje wierzącego grzesznika za sprawiedliwego, zanim jeszcze widoczne są owoce nowego życia. On "to, czego nie ma, powołuje do bytu".

Trudno byłoby wyobrazić sobie coś jaśniejszego niż 5 rozdział Listu do Rzymian: "Usprawiedliwieni tedy z wiary, pokój mamy z Bogiem przez Pana naszego, Jezusa Chrystusa, dzięki któremu też mamy dostęp przez wiarę do tej łaski, w której stoimy i chlubimy się nadzieją chwały Bożej...A nadzieja nie zawodzi, bo miłość Boża rozlana jest w sercach naszych przez Ducha Św., który nam jest dany."( w.1.2.5). W ten sposób 5 rozdział Listu do Rzymian zaczyna wyliczać owoce usprawiedliwienia przez wiarę. Nic tak nie powoduje odnowy moralnej, jak odczucie przebaczającej miłości Bożej. Jak powiedział Luter:"...kiedy dowiedziałem się, że usprawiedliwienie grzesznika wypływa jedynie z łaski Bożej, za pośrednictwem wiary,to poczułem się jak ożywiony, nowy człowiek i przekroczyłem otwarte drzwi samego raju Bożego."

Paweł mówi o dwojakim darze - darze usprawiedliwienia i darze Ducha ( Rzym 5,5.17). Sprawiedliwość bywa zaliczona aby,obdarzyć wierzącego właściwą postawą wobec Boga: Duch bywa udzielony, aby dokonać w wierzącym odnowy i uświęcenia serca. Jak dowiedzieliśmy się z Listu do Rzymian 5,1.5; daru Ducha dostępują ci, którzy zostali usprawiedliwieni przez wiarę. Dopiero po dokładnym przedstawieniu usprawiedliwienia przez przypisanie sprawiedliwości Bożej, omawia Paweł w r. 8 szczególowo dzieło Ducha. Duch poświadcza, że usprawiedliwieni są dziećmi Bożymi ( Rzym 8,16; por. Ef 1,13.14). W Liście do Galacjan Apostoł oświadcza:"A Pismo, które przewidziało, że Bóg z wiary usprawiedliwia pogan, uprzednio zapowiedziało Abrahamowi: W tobie będą błogosławione wszystkie narody. Tak więc ci, którzy są ludźmi wiary, dostępują błogosławieństwa z wierzącym Abrahamem... Chrystus wykupił nas z przekleństwa zakonu, stawszy się za nas przekleństwem, gdyż napisano: przeklęty każdy, który zawisł na drzewie; aby błogosławieństwo Abrahamowe przeszło na pogan w Jezusie Chrystusie, my zaś abyśmy obiecanego Ducha otrzymali przez wiarę"( Gal 3,8.9.13.14).Podobnie apostoł Piotr potwierdza, że dar Ducha udzielany bywa ludziom usprawiedliwionym, kiedy mówi:"Upamiętajcie się i niechaj się każdy z was da ochrzcić w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie grzechów waszych, a otrzymacie dar Ducha Świętego."( Dz Ap 2,38). Prawdą jest, że dopóki Jezus oręduje za grzesznikami w świątyni niebieskiej, Duch działa w sercach wszystkich ludzi. Tych, którzy odpowiedzą na jego wezwanie, obdarza Duch wiarą i skruchą. W teologii nazywa się to "łaską uprzedzającą" i nie powinno być mieszane z darem napełnienia Duchem, co staje się udziałem usprawiedliwionych.