พาติน่าสำหรับช่างศิลป์โลหะ

คราบสนิมโลหะ(Patinas) ที่เห็นเป็นสีต่างๆมากมายสามารถสร้างขึ้นได้โดยการนำสารละลาย เคมีไปทาหรือเคลือบผิวโลหะ การเคลือบผิวโลหะทองแดง ทองหลือง และทองสัมฤทธิ์นั้นเคยถูกใช้กับการตกแต่งอาคารที่เป็นงานโลหะ เช่นประตู ตู้จดหมาย หลังคาโลหะและรางน้ำฝน เราได้ทำการรวบรวมสูตรพาติน่ามาเป็นเวลาหลายปี และก็ได้มาเปิดเผยที่นี้สำหรับช่างศิลป์โลหะ กรุณาบอกข่าวคราวเราด้วยถึงการทดลองสูตรต่างๆเหล่านี้ และผลลัพธ์ที่ได้ เรายินดีที่จะรับฟังจากพวกคุณ โทรศัพท์ 0-2807-4075 e-mail: [email protected]

แนะนำพาติน่าสำหรับ ทองเหลือง ทองสัมฤทธิ์ และทองแดง (Introduction to Patinas. On Brass, Bronze and Copper)

พาติน่าเป็นฟิล์มที่เกาะติดอยู่บนโลหะทองแดง ทองเหลือง หรือโลหะชนิดอื่นๆ โดยทั่วไปเกิดจากสภาพอากาศในธรรมชาติ หรือโดยการใช้สารเคมีสังเคราะห์ ความได้เปรียบของพาทิน่าจากสารเคมีคือมันสามารถทำให้เกิดขึ้นได้ในระยะเวลาอันสั้นและเป็นที่ยอมรับ ในการที่จะทำให้ได้ผลลัพธ์ที่สม่ำเสมอ ช่างศิลป์โลหะได้คิดค้นวิธีการและหนทางที่จะทำให้เป็นไปได้

ต่อไปนี้คืออุปกรณ์ทั่วไปและวิธีดำเนินการที่จะช่วยนำไปสู่การทำพาติน่าให้ประสบความสำเร็จ

อุปกรณ์พื้นฐานที่ใช้สำหรับงานพาติน่า

• สารเคมีขึ้นอยู่กัยสูตรที่จะใช้
• น้ำ หรือน้ำกลั้นถ้าเป็นไปได้เพราะให้ผลลัพธ์ที่แน่นอน
• ภาชนะในการผสมและบรรจุ
• เครื่องมือวัดน้ำหนัก กระบอกตวงหรือถ้วยตวงสำหรับวัดปริมาตร ช้อนตวงสำหรับวัดของแห้ง
• แหล่งกำเนิดความร้อน เช่น หัวพ่นแก็สของช่างเชื่อม และปืนพ่นไอร้อน อุณหภูมิที่ได้ควรมากกว่า 100 องศาเซลเซียส
• ขวดสเปย์ และแปรงสำหรับทาสารเคมี
• อุปกรณ์เพื่อความปลอดภัย เช่น ถุงมือยางแว่นตา หน้ากากปิดจมูก ระบบระบายอากาษที่ดี เช่น ทำงานที่โล่งหรือมีพัดลมดูดอากาศ
• กระดานทนไฟเพื่อที่จะใช้วางงานที่ร้อน
• อุปกรณ์ทำความสะอาดและถู เช่น ผงซักฟอก สารละลาย แผ่นใยขัด ฝอยเหล็ก กระดาษ และผ้าขนหนูที่ทำจากผ้าฝ้าย
• แว็กซ์ ทั้งชนิดน้ำและครีม

การเตรียมโลหะ

ทำความสะอาดผิวของโลหะ คราบน้ำมันและออกไซด์จะต้องถูกเอาออกทั้งหมดก่อนที่จะลงสารเคมีพาติน่า น้ำมันทั่วๆไปที่พบคือน้ำมันจากมือของคน สวมถุงมือยางระหว่างทำความสะอาดและจับต้องทุกครั้ง ผิวสามารถทำความสะอาดได้ด้วยการพ่นทรายก่อนที่จะลงพาทิน่า การจุ่มไปในกรดซัลฟุริก 10% เป็นเวลา 5 ถึง 6 ชั่วโมงก็ล้างผิวที่สกปรกและติดคราบน้ำมันออกได้ วิธีการอื่นๆก็มีเช่นการ ใช้ผงซักฟอกอย่างดีล้างและออกด้วยน้ำ แล้วเช็ดด้วยตัวทำละลายเช่น เมทิลแอลกอฮอล การขัดด้วยแผ่นใยขัดหรือฝอยเหล็กระหว่างที่ล้างก็ช่วยลอกออกไซด์ออกแล้วผิวก็พร้อมที่จะทำพาติน่ายิ่งขึ้น ทำให้แห้งโดยใช้ลมจากปั๊มอัดอากาศ ผ้าเช็ดตัวที่สะอาด หรือ เครื่องเป่าผม เมื่อแห้งสนิทให้ทำพาติน่าโลหะนั้นภายในเวลาครึ่งชั่วโมง

ตัวแปรที่มีผลต่อการเกิดพาติน่า

• ส่วนประกอบของโลหะ
• สูตรของสารเคมีพาติน่าที่ใช้
• ความบริสุทธ์ของสารเคมีและน้ำที่ใช้
• การเตรีนมผิว รวมถึงการล้างน้ำมันและออกไซด์ออกว่าทั่วถึงเพียงใด
• วิธีการลงพาติน่า
  1. วิธีร้อน (สารละลายร้อน โลหะร้อน ล้างน้ำร้อน
  2. วิธีเย็น (สารละลายเย็น โลหะเย็น ล้างน้ำเย็น

วิธีการบำรุงรักษาผิวที่ทำพาติน่า

ครั้นเมื่อพาติน่าถูกสร้างบนผิวโลหะมันสามารถปล่อยให้อยู่ในบรรยากาศธรรมชาติได้โดยตรง เราสามารถหยุดปฎิกิริยาที่เกิดจากภูมิอากาศได้ด้วยการทาน้ำมันชนิดที่เหมาะสม เช่น น้ำมันดิบจากเมล็ดฝ้าย (Raw Linseed Oil) และ น้ำมันมะนาว (Lemon Oil) สีผิวสุดท้ายจะถูกปกป้องด้วยการเคลือบแล็กเคอชนิดเยื้อไม่พรุน (Nonporous Lacquer) หรือ แว็กซ์ เพื่อเพิ่มการต้านทานต่อการกระทบกระแทก การลอก และ ความหม่นหมองลง ทาแวกซ์ตอนที่ชิ้นงานยังอุ่นอยู่เพื่อเคลือบาติน่า และลงแวกซ์อีกครั้งเมื่องานเย็นแล้วและถูกขัดมันแล้ว

สูตรเคมีพาติน่า สำหรับโลหะทองเหลือง ทองสัมฤทธิ์ และทองแดง (Patina Formulas for Brass, Bronze and Copper)

ทางบริษัทได้ทำการรวบรวมตำหรับเหล่านี้จากหลากหลายแหล่งมาเป็นเวลาหลายปี สูตรเคมีเหล่านี้ไม่ได้ถูกทดลองจากทางเรา จึงไม่การันตีว่าพวกมันจะใช้ได้ผล เราแนะนำให้ทำการทดลองก่อนโดยผู้ใช้เพื่อดูว่ามันมีประสิทธิภาพเพียงพอที่จะนำไปใช้งาน

1. สีน้ำตาลอ่อนถึงเข้ม

ส่วนประกอบ

• เฟอร์ริก ไนเตรด (Ferric Nitrate) ? ช้อนชา
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 500 cc

วิธีทำ

ทำสารละลายโดยนำเฟอร์ริก ไนเตรดผสมกับน้ำกลั่นแล้วคนให้ทั่ว ให้ความร้อนโลหะและทาสารละลายลงไป สีที่ได้เป็นสีแดง หรือน้ำตาลแดงก็เคยได้รับรายงานจากการใช้ตำหรับนี้

2. สีน้ำตาลถึงดำ

ส่วนประกอบ

• ซัลฟูเรทิด โพแทส (Sulfurated Potash) ปริมาณเท่าลูกองุ่น
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 500 cc

วิธีทำ

ทำสารละลายโดยนำซัลฟูเรทิด โพแทสผสมกับน้ำกลั่นแล้วคนให้ทั่ว ใช้วิธีทำแบบร้อนหรือเย็นก็ได้ ควรใช้สารละลายที่ผสมเสร็จใหม่ทุกครั้ง

3. สีน้ำตาลค่อนข้างดำ

ส่วนประกอบ

• เฟอร์ริก ไนเตรด (Ferric Nitrate) 56 กรัม
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 500 cc
• ซัลฟูเรทิด โพแทส (Sulfurated Potash) 7 กรัม

วิธีทำ

ทำด้วยวิธีร้อน ให้ผสมสารละลายที่บอกตามลำดับ

4. สีน้ำตาลด้าน (Florentine Brown)

ส่วนประกอบ

• เฟอร์ริก คลอไรด์ (Ferric Chloride) 1 ช้อนชา
• เฟอร์ริก ไนเตรด (Ferric Nitrate) ? ช้อนชา
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 500 cc

วิธีทำ

นี้เป็นสูตรเก่าแก่ของชาวอิตาลีที่ใช้ทำพาติน่าสีน้ำตาลสด ทาให้สม่ำเสมอด้วยแปรง ฟองน้ำ หรือใช้สเปย์พ่น แล้วปล่อยให้แห้ง เมื่อรอยกัดกร่อยสีน้ำตาลอ่อนปรากฏขึ้นให้ล้างออกให้หมดด้วยน้ำเย็น

เช็ดให้แห้งด้วยกระดาษหนังสือพิมพ์ มันสำคัญมากที่จะใช้กระดาษหนังสือพิมพ์ คุณอาจจะทำให้กระดาษชื้นเล็กน้อยก่อนใช้งาน ขัดมันด้วยฝอยเหล็กหรือแปรงเหล็ก ปล่อยทิ้งไว้ข้ามคืน ทำซ้ำตั้งแต่ต้นจนได้สีที่เข้มขึ้น เมื่อเสร็จเรียบร้อยให้ลงแวกซ์เคลือบพาติน่าให้ทั่ว เพื่อที่จะได้สีที่เข้มขึ้นและคงตัว

5. สีเขียวโบราณ (Antique Green)

ส่วนประกอบ

• แอมโมเนียม คลอไรด์ (Ammonium Chloride) 9 กรัม
• คิวปริก ซัลเฟด (Cupric Sulfate) 85 กรัม
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 1000 cc

วิธีทำ

ทำด้วยวิธีร้อน อุ่นสารละลายให้ร้อนที่อุณหภูมิ 80 ถึง 90 องศาเซลเซียส ทำโลหะให้ร้อนถึง 95 องศาเซลเซียส ปล่อยให้โลหะเย็นลงมาประมาณ 37 องศาเซลเซียส แล้วล้างด้วยน้ำเย็น ทาสารละลายไปบนผิวโลหะ ปล่อยให้แห้ง แล้วล้างออกด้วยน้ำเย็น ทำซ้ำจนได้สีตามที่ต้องการ

6. สีเขียวพื้นฐาน (Basic Green)

ส่วนประกอบ

• คูพิก ไนเตรด (Cupric Nitrate) 1 ช้อนชา
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 500 cc

วิธีทำ

ทำด้วยวิธีร้อนจะได้พาติน่ากึ่งโปร่งแสง ให้ความร้อนแก่โลหะแล้วลงด้วยสารละลายที่เพิ่งผสมเสร็จใหม่ๆ

7. สีเขียวแกมน้ำเงิน (Blue Green)

ส่วนประกอบ

• โซเดียมไทโอซัลเฟต (Sodium Thiosulfate) 7 กรัม
• เฟอริก ไนเตรด 56 กรัม
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 1000 cc

วิธีทำ

ทำด้วยวิธีร้อน อุ่นสารละลายให้ร้อนที่อุณหภูมิ 80 ถึง 90 องศาเซลเซียส ทำโลหะให้ร้อนถึง 95 องศาเซลเซียส ปล่อยให้โลหะเย็นลงมาประมาณ 37 องศาเซลเซียส แล้วล้างด้วยน้ำเย็น ทาสารละลายไปบนผิวโลหะ ปล่อยให้แห้ง แล้วล้างออกด้วยน้ำเย็น ทำซ้ำจนได้สีตามที่ต้องการ สำหรับสีเขียวเหลือง ให้จุ่มลงไปในกรดไนตริกที่เจือจาง แล้วล้างออกปล่อยให้แห้ง

8. สีเขียวที่ทำด้วยวิธีเย็น (Cold Process Green)

ส่วนประกอบ

• คิวพิก ไนเตรด (Cupric Nitrate) 40 กรัม
• แอมโมเนียม คลอไรด์ (Ammonium Chloride) 40 กรัม
• แคลเซียม คลอไรด์ (Calcium Chloride) 40 กรัม
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 1000 cc

วิธีทำ

ทำด้วยวิธีเย็น จะได้พาติน่าสีทึบแสง ผลลัพธ์สีเขียวกบจะเกิดขึ้นหลังจากลงสารละลายหลายครั้ง โดยเว้นระยะห่างแต่ละครั้งครึ่งชั่วโมง ถ้าใช้สีนี้อย่างเดียวจะไม่เป็นที่ถูกใจ ใช้ร่วมได้ดีกับพาติน่าสีน้ำตาลและสีดำจากวิธีทำแบบเย็น

9. เขียวอ่อน (Light Green)

ส่วนประกอบ

• แอมโมเนียม คลอไรด์ (Ammonium Chloride) 16 หน่วย
• โซเดียม คลอไรด์ (Sodium Chloride) 16 หน่วย
• คิวพิก ซัลเฟต (Cupric Sulfate) เป็นทางเลือก 16 หน่วย
• แอมโมเนียม ไฮดอกไซด์ (Ammonium Hydroxide) 16 หน่วย

วิธีทำ

ทำด้วยวิธีเย็น จะได้พาติน่าสีทึบแสงซึ่งควรที่จะทุกๆ 12 ชั่วโมงเป็นเวลาหลายวัน ถ้าต้องการสีเขียวลึก ให้เพิ่มคิวพิก ซัลเฟตเข้าไป 16 หน่วย

10. สีเขียว (Green)

ส่วนประกอบ

• โซเดียม ไทโอซัลเฟต (Sodium Thiosulfate) 226 กรัม
• หลีด อะซิเตรด (Lead Acetate) 28-35 กรัม
• น้ำกลั่น ผสมให้ได้ 3.78 ลิตร หรือ 1 แกลลอน

วิธีทำ

ทำด้วยวิธีเย็น จะได้ผลดีกับโลหะทองเหลือง

11. สีม่วงถึงสีเขียวอ่อน

ส่วนประกอบ

• โซเดียม คลอไรด์ (Sodium Chloride) 5 ส่วน
• แอมโมนัม ไฮดรอกไซด์ (Ammonium Hydroxide) 4 ส่วน

วิธีทำ

แบ่งส่วนตามน้ำหนัก ในขั้นต้นของการทำตามสูตรนี้จะได้สีม่วง การทำซ้ำและปฎิกิริยาเคมีจะทำให้สีโลหะเป็นสีเขียว

ที่อยู่ Address

บริษัท เดเคอเรท โค้ท โปรดักท์ จำกัด 15/18-19 หมู่ึ7 (ใกล้โรงพยาบาล ศรีวิชัย 2) ถ. เพชรเกษม แขวงหนองค้างพลู เขตหนองแขม กรุงเทพฯ 10160 โทรศัพท์: 0-2807-4075 แฟกซ์: 0-2807-4074 e-mail: [email protected]   Decorate Coat Product Co., Ltd. 15/18-19 M7 Phetkakaem Rd. Nongkapoo, Nongkham Bangkok, THAILAND 10160 Tel: +66-2-807-4075 Fax: + 66-2-807-4074 e-mail: [email protected]