|
Psikologların uzmanlaşabilecekleri alan sayısı oldukça
fazladır ve bu nedenle kendilerini farklı etiketlerle
tanımlarlar. Aşağıda size genel bir fikir verebilmek
için bazı alanlar tanıtılmıştır.
Psikoloji insan ve
hayvan davranışını anlamamızı sağlayan hem bir araştırma,
hem de insana ait sorunların çözüldüğü bir uygulama
alanıdır. Aşağıda tanıtılan alt alanlarda
psikologlar, araştırmacı, uygulamacı ya da her iki rolde
birden çalışırlar. Psikolojinin en önemli
özelliklerinden biri de bilimin uygulama ile birlikte
yer alması ve ikisinin birlikte ilerlemesidir.

Adli Psikoloji (Adli psikolog):
Yasal konulara ve
sorunlara psikolojinin ilkelerini uygulamak üzere hukuk
ile psikoloji arasında kurulan ilişkiden doğan bir
alandır. Adli psikologlardan bazıları hem psikoloji hem
de hukuk eğitimi almışlardır. Mahkemelerde genellikle
onların uzmanlıklarına gereksinim duyulur. Örneğin,
hüküm giymiş ya da göz altında tutulan kişilerin
davranışlarını ve duygusal strese maruz kalıp
kalmadıklarını değerlendirir ve ebeveynlerden hangisi
çocuğun velayetini almalıdır ya da bir sanığın zihinsel
kapasitesi mahkemede savunma yapmak için yeterli midir
gibi sorunlu durumlarda hakime yardımcı olurlar. Lisans
ya da yüksek lisans derecesine sahip olanlar, ıslahevi,
hapishane ve adli tıp enstitülerinde, hukuk uygulama
birimlerinde çalışırlar. Doktora derecesini almış
olanlar ise psikoloji bölümlerinde ve hukuk
fakültelerinde, araştırma organizasyonlarında ve toplum
sağlığıyla ilgili kuruluşlarda danışmanlık yapmakta ya
da hukuk uygulama birimlerinde, mahkemelerde ve
ıslahevlerinde çalışmaktadırlar.

Deneysel Psikoloji (Deneysel psikolog):
Temel davranışsal süreçlerdeki değişiklikleri araştıran
ve öğreten psikologlardır. Deneysel psikoloji içindeki
önemli alt dallardan biri, bilginin işlenmesi,
belleğimizde depolanması, depodan geri çağrılması ve
problem çözme durumlarına uygulanması gibi bilgi işleme
sürecini çalışan bilişsel psikolojidir. Öğrenme, duyum,
algı, performans, motivasyon, bellek, dil, düşünme,
iletişim ve problem çözme, yeme, okuma gibi
davranışların altında yatan fizyolojik süreçlerin
araştırılmasıyla ilgilenen alt alan ise fizyolojik
psikolojidir. Deneysel psikologlar, hayvan
davranışlarını da inceler ve insan davranışlarıyla
ilişkilendirirler. Deneysel psikologlar, aynı sosyal
psikologlar gibi genellikle akademik alanda ve araştırma
enstitülerinde çalışırlar.

Eğitim Psikolojisi (Eğitim psikoloğu):
Eğitim psikoloğu insanların nasıl öğrendiğini ve etkili
öğrenmenin gerçekleştirilmesi üzerine yoğunlaşırlar. Her
yaştaki insanın eğitimi için gerekli araç, gereç ve
yöntemleri geliştirirler. Becerileri değerlendirir ve
eğitim programlarının düzenlenmesine ve uygulanmasına
yardımcı olurlar. Ayrıca yüksek teknik becerilerin
öğretimi, değerlendirilmesi ve düzenlenmesi konularında
da eğitim psikologlarından yararlanılmaktadır.Yetenek,
güdü, sınıf ortamı gibi pek çok etmeni dikkate alırlar.
Eğitim psikologlarının bazıları bilgisayar
programlarında da kullanılabilecek yeni yönergeler
geliştirirler, öğretmenlere eğitim verirler ve
öğretmenlerde iş verimini, performansını ve doyumunu
etkileyen etmenleri çalışırlar.Doktora eğitimli gelişim
psikologlarının çalışma alanları genellikle öğretim
üyeliği ve çeşitli eğitim ortamlarında danışmanlıktır.

Endüstri/Örgüt Psikolojisi (Endüstri psikoloğu):
İş yaşamını
iyileştirme ve üretimi arttırma amacıyla psikolojik
ilkeleri iş yaşamına uygularlar. Bu psikologların çoğu
insan kaynakları uzmanı olarak görev yaparlar. Plan
yapma, kaliteli yönetim, örgütsel değişim gibi alanlarda
eleman örgütlenmesi ve eğitimi konularında çeşitli
örgütlere yardımcı olurlar. İlgileri arasında, örgütsel
yapı, iş verimi, iş doyumu, tüketici davranışı, personel
seçimi ve personelin geliştirilmesi gibi konular yer
almaktadır. Endüstri psikologlarının sorumlulukları
arasında araştırma yapmak, araştırma sonuçlarını
kullanılır kılmak ve problem çözücü olarak işlev görmek
de vardır. Endüstri/örgüt psikologları, ticarette,
endüstride, kamu kurumlarında ve üniversitelerde
çalışabilirler ve firmalara danışmanlık yapabilirler.

Gelişim Psikolojisi (Gelişim Psikoloğu):
Gelişim psikologları doğum öncesinden başlayarak ölüme
kadar uzanan yaşam süresinde insan gelişiminin evreleri
üzerinde çalışırlar. Gelişim psikologları yaşa bağlı
davranış değişikliklerinin tanımlanması, açıklanması ve
ölçülmesiyle ilgilenirler. Gelişimdeki evrensel
nitelikler, kültürel ve bireysel farklılıklar üzerinde
çalışırlar. Doktora düzeyindeki gelişim psikologları,
arştırma yapma ve öğretim üyeliği gibi faaliyetlerde
bulunabilirler. Lisans ve yüksek lisans mezunu olanlar
kreş ve gündüz bakımevlerinde, okulöncesi eğitim veren
diğer kurumlarda, hastahane ve kliniklerde gelişim
psikoloğu olarak çalışabilirler.Huzurevleri ve diğer
merkezlerdeki yaşlıların belirlenen hedeflere
yönlendirilmeleri, yetiştirme yurdu ve bakımevlerinde
ergen ve gençlere uygulanan programların
değerlendirilmesi türünde faaliyetleri de yürütürler.

Klinik Psikoloji (Klinik psikolog):
Zihinsel
davranışsal ve duygusal bozukluğu olan bireyleri
değerlendirip, tedavi ederler. Klinik psikologların
ilgilendikleri sorunlar, gelişim dönemleriyle ilgili
kısa süreli gelişimsel krizlerden (ergenlikteki
başkaldırı ve orta yaşta kendilik değerindeki düşme
gibi) fobi, depresyon ya da şizofreni gibi daha ağır
sorunların tedavisine kadar değişebilmektedir. Pek çok
klinik psikolog aynı zamanda araştırma da yapmaktadır.
Araştırma konuları arasında başarılı bir klinik
psikoloğun özelliklerini ve bir tedavinin etkililiğinde
rolü olan faktörleri belirleme, başarılı yaşlanmayla
veya çeşitli davranış bozukluklarıyla ilişkili olan
etmenler, fobilerin nasıl geliştiği ya da şizofreninin
nedenlerini belirleme gibi konular sayılabilir. Ayrıca
bireyi değerlendirmek amacıyla test ya da ölçek uygulama
ve yorumlama ile tedavi amaçlı bireysel ya da grup
terapisi yapma da klinik psikoloğun önemli görevleri
arasındadır. Lisans ya da yüksek lisans eğitimi olan
klinik psikologlar kendi muayenehanelerini açamasalar
bile, doktora eğitimli bir başka klinik psikoloğun
gözetiminde çalışabilirler.

Nöropsikoloji ve Psikobiyoloji (Nöropsikolog):
Biyolojik sistemler
ile zihnin işlevi ve davranış arasındaki ilişkiyi
incelerler. Beynin biyokimyasal mekanizmaları, beyin
yapılarının fonksiyonları, kimyasal ve fiziksel
değişikliklerin davranışlara ve duygulara etkisini
araştırırlar. Nöropsikolog, merkezi sinir sistemi
bozukluklarının teşhis ve tedavisi ile ilgilenir ve
davranış bozukluğunun teşhisi ve rehabilitasyonu için
hastayla çalışır. Klinik nöropsikologlar, nöroloji,
pediatri, beyin cerrahisi, psikiyatri kliniklerinde
görev alırlar. Bu alanda yetişmiş akademik personel,
nöropsikolog yetiştirir ve klinik psikolog ile tıp
doktorlarının eğitimini üstlenir. Lisans ya da yüksek
lisans derecesi olanlar nöropsikolojik değerlendirmede
ya da araştırma laboratuvarlarında araştırma yardımcısı
olarak çalışabilirler.

Okul Psikolojisi (Okul psikoloğu):
Okul psikologları
özel ya da devlet okullarında çalışır, öğrencilere
danışmanlık ve değerlendirme yaparlar. Ruh sağlığı ve
öğrenme için gerekli çevresel koşulları düzenleme ile de
ilgilenirler. Sınıf ortamını bozan ya da özel eğitime
gereksinimi olan çocuklar ile ilgilenir, programlar
geliştirir ve değerlendirir; sınıf yönetimi konusunda
öğretmenlere eğitim verirler. Ailelere ve okul
çalışanlarına da psikolojik ve eğitsel konularda
danışmanlık yaparlar. Okul psikologları, anaokullarında,
hastanelerde ve ruh sağlığı kliniklerinde
çalışabilirler.

Psikometri (Psikometrist):
Psikolojik bilginin elde edilmesi ve uygulanması
sırasında kullanılacak teknik ve yöntemler üzerinde
çalışırlar. Zeka, kişilik, yetenek ve diğer alanlardaki
testleri geliştirirler. Bu testler, klinik, danışmanlık,
iş yaşamı, endüstri ve okul gibi alanlarda
kullanılmaktadır. Psikometristler, araştırma desenleri,
veri analizi ve verinin yorumlanması konularında da
faaliyet gösterirler. Bu alanda çalışan psikologlar,
matematik, istatistik, teknoloji, ve bilgisayar
programları bilgileriyle donanmışlardır. Yüksek lisans
derecesi olanlar genellikle endüstride, araştırma
merkezlerinde ve test geliştirme alanında çalışırlar.

Sağlık psikolojisi (Sağlık psikoloğu):
Sağlık
psikologları, hastalıkların önlenmesi ve sağlığın
sürdürülebilmesi için araştırmacı ve uygulamacı olarak
çalışırlar. Sağlığı ve hastalığı etkileyen biyolojik,
psikolojik ve sosyal etmenlerle ilgilenirler. İnsanların
hastalıkla nasıl başedebildikleri, neden bazı insanların
tıbbi önerileri izlemedikleri, acının en etkili bir
biçimde nasıl denetlenebileceği ve kötü alışkanlıkların
nasıl değiştirileceği ile ilgilenirler. Örneğin, sigara
bırakma, kilo verme, stresi kontrol altına alma gibi
konularda programlar ve sağlık kampanyaları düzenlerler.
Duygusal ve fiziksel sağlığı iyileştirici sağlık
stratejileri de geliştirirler.Ayrıca hasta-hekim
ilişkisi ve sağlık personelinin sorunları da ilgi
alanları içindedir. Sağlık örgütleri, kamu sektörü,
hastane ve tıp merkezlerinde ya da polis güvenlik
servislerinde çalışırlar. Henüz bu alanda oluşturulmuş
bir yüksek lisans ya da doktora programı yoktur.
Psikoloji bölümlerinin bazılarında verilen Sağlık
Psikolojisi dersleri ve Türk Psikologlar Derneği
bünyesinde verilen hizmet içi eğitim kurslarıyla
eksiklik giderilmeye çalışılmaktadır. Genellikle
psikologlar, psikolojinin klinik veya sosyal psikoloji
alanlarında bir uzmanlaşmadan sonra bu alana
yönlendirilmektedirler.

Sosyal Psikoloji (Sosyal psikolog):
Sosyal psikologlar
insanların birbirleri ile nasıl etkileşime girdikleri ve
sosyal çevrelerinden nasıl etkilendikleriyle
ilgilenirler. Bireyleri, grupları ve grup davranışını,
tutumları, önyargıları ve bunların oluşumu ile
değişimini incelerler. Arkadaşlık, ikili ilişkiler,
çekicilik ve saldırganlık gibi konular üzerinde
araştırma yaparlar. Dolayısıyla sosyal psikolojide
genellikle doktora derecesi gereklidir ve sosyal
psikologlar çoğunlukla akademik ortamlarda çalışırlar.
Ancak son yıllarda reklam şirketlerinde, hastanelerde,
eğitim kurumlarında, mimarlık ve mühendislik
firmalarında ve çeşitli kamu alanlarında
araştırmacı-danışman olarak çalışmaktadırlar.

Spor Psikolojisi (Spor psikoloğu):
Spor psikolojisi, psikoloji ilkelerinin spor ortamına
uygulanmasını içeren bir alt alandır. Spor psikologları
hem akademisyen hem de uygulamacı olarak çalışırlar.Spor
psikologları, uygulamacı olarak takımın performansını
artırmaya ve takım içinde olumlu bir hava yaratmaya
çalışırlar. Bir yarışma öncesindeki kaygı ve
sonrasındaki başarısızlık duygusu ile nasıl
başedilebileceği konularında sporculara yardımcı
olurlar; ayrıca, sporcuların yarışma amaçlarına
yoğunlaşmalarına ve güdülenmelerine yardım ederler.
Araştırmacı spor psikologları ise sporda davranış ve
performansı etkileyen faktörleri araştırırlar. Ülkemizde
henüz gerçek anlamda spor psikolojisi eğitimi veren bir
birim bulunmamakla birlikte bu alana duyulan ihtiyaç gün
geçtikçe artmaktadır.

Trafik Psikolojisi (Trafik psikoloğu):
Trafik psikolojisi, psikoloji ilkelerinin trafik ve yol
güvenliği alanına uygulanmasıdır. Türkiye de yeni bir
alan olan trafik psikolojisinin etkinlikte bulunduğu
alanlar; sürücü yeteneklerinin psikoteknik
değerlendirilmesi, sürücülük tarzları ve trafikte risk
alma davranışı, sürücü eğitimi ve rehabilitasyonu,
ergonomi, trafik güvenliği için bilinçlendirme, trafik
yasalarını yapan ve uygulayanlara danışmanlık, trafikle
ilgili davranış tutum yetenek ve becerileri ölçme
araçları geliştirme, bu konularla ilgili araştırmalar ve
üniversitelerde trafik psikolojisi dersleri verme olarak
sıralanabilir. Trafik psikolojisi alanında henüz
üniversitelerimizde yüksek lisans programları yoktur.
Ancak, Türk Psikologlar Derneği’nce düzenlenen sürekli
eğitim programlarıyla alanda duyulan gereksinime yanıt
verilmeye çalışılmaktadır
|