Mutasyona uğradıklarında veya anormal derecede fazla miktarda sentezlendiklerinde normal hücrenin kanser hücresine çevrilmesini kolaylaştıran genlere onkogen adı verilmektedir. Bilindiği üzere kanser hücreleri kontrolsüz mitoz bölünmenin yoğun olarak görüldüğü hücrelerdir.

Normal Mitoz bölünme için gerekli sinyaller:

1-     Normal hücreler kültür ortamında asla bölünme göstermezler. Ancak kültür ortamıa bir veya daha fazla büyüme faktörü eklenirse bölünme uyarılır.

a.     Örnek olarak; PDGF(=Platelet Derived Growth Factor) verilebilir ve bu faktör bir onkogen olan SIS tarafından kodlanır.

2-     Büyüme faktörlerinin molekülleri kendi reseptörlerine bağlanırlar. Bu reseptörler hücre zarına gömülü durumda bulunan integral membran proteinleridir. Bu proteinler  hücre yüzeyinde bulunan tutunma alanlarına tutunurlar.

a.     Örnek olarak; c-erb onkogeni tarafından kodlanan protein EGF(=Epidermal Growth Factor)’ün reseptörlerinin bir kısmını oluşturur.

3-     Growth faktörün reseptörüne bağlanması sitoplazmada bulunan sinyal iletim basamaklarını tetikler. Bu etkilenen proteinlerin büyük kısmı kinazlardır. Bu enzimler fosfat gruplarını diğer proteinlerin Tirozin, Serin ve Threonin gruplarına bağlarlar. Bu işleve fosforilasyon adı verilir.

a.     Örnek olarak; KML(=Kronik Myelositik Lösemi)’de ortaya çıkan ve RAS,ABL ve bir füzyon (Kaynaşma) proteini olan BCR/ABL tarafından kodlanan proteinler verilebilir.

4-     Bir çok vakada fosforilasyon proteini aktifleştirerek sinyallerin çekirdek içine geçmesine neden olur.

5-     Çekirdekteki kinazların fosforilasyonu aktif transkripsiyon faktörlerini üreterek DNA içinde bulunan promoter ve enhancer bölgelere tutunmayı sağlayıp ilgili genlere dönüşümü sağlarlar. (promoter=DNA üzerinde bulunan ve transkripsiyon için gerekli olan madde. enhancer=promoterlerla aynı işi yaparlar ama onlardan daha etkin ve hassastırlar)

a.     Örnek olarak; jun ve fos tarafından kodlanan proteinler verilebilir.

6-     Bu transkripsiyon faktörleri tarafından dönüştürülen bu genlerin bazıları da diğer transkripsiyon faktörlerini kodlar.

a.     Örnek olarak; myc proteini verilebilir.

7-     Transkripsiyon faktörleri tarafından kodlanan yeni transkripsiyon faktörleri (6. maddede anlatılan) tarafından dönüştürülen  genlerin bazıları da cyclin adı verilen ve hücreyi mitoza götüren proteinleri kodlar.

Bu basamaklardan herhangi birinde yer alan genler aşağıda yazılı durumlarda onkogenlere dönüşürler:

1-     Ürünlerinin yapısal olarak sürekli aktif kalmaları için mutasyona uğramaları (yani bölünme sinyali olsun olmasın her zaman bölünme için aktif durumda olmaları) durumunda

2-     Promoter’lerinde veya enhancer’lerinde gelişen mutasyon sonucu bu genlerin ürettiği ürünlerin kontrol edilemez derecede fazla sentezlenmesi durumunda

a.     Örnek olarak; onkomouse’lar verilebilir. Bu transgenik fareler oldukça güçlü promoterlerin etkisi altında myc genlerinin çift kopyasını üretirler.

Tüm bu onkogenler dominant karakterdedir. Eğer hücre bir normal (bazen bu protoonkogen olarakda adlandırılır) birde mutasyonlu gen (onkogen) taşıyorsa anormal ürünler kontrolü ele alır.

Tek bir onkogen kanser gelişimine yol açmamakla birlikte hücrede mitoz sayısını arttırmak suretiyle kendini çoğaltabilir. Bölünen hücrelerde mutasyon oluşma riski artacağı için aktif olarak bölünen bir hücre grubunun alt klonlarında( 3., 4., 5. ve daha sonrası herhangi bir alt klonunda ) onkogen oluşma riski artacaktır. Ne zamanki klon  kendi mitozu üzerindeki denetleyici etkisini yitirecek olursa kanser oluşması için gerekli  zemin oluşmuş olacaktır.

Kanser Oluşumunu Uyaran genlerin diğer bir sınıfı DNA içinde oluşan ve tamir edilemeyen hatalar sonucunda ortaya çıkan mutasyonlardır. Bu nedenle bu mutasyon durumunda ürünlerinden herhangi biri DNA tamirinde yeralan genler onkogen gibi davranmaya başlarlar. Bu duruma örnek olarak; ATM(=Ataxia Telengiektasia Mutated) verilebilir. Bu gen adını insanlarda görülen aynı isimli hastalıktan (Ataxia Telengiektasia) almaktadır ve hastalarda kanser riski oldukça artmıştır. ATM proteinleri aynı zamanda DNA hasarı tespitinde ve hata bulunduğu anda hücre siklusunun kesilmesinde de etkindirler.

Anti-Onkogen Sayfasına Git

Eğitim Ana Sayfasına Geri Dön