Regionalisme heeft verschillende betekenissen (mengvormen ook mogelijk):

• sociaal-politiek project om historische, etnische en/of culturele identiteiten (autonomieën) te herstellen
• uitvinding van nu (niet historisch bepaald), maar huidige aanspraak op specifieke etnische identiteiten

Regionalisme heeft verschillende vormen (mengvormen ook mogelijk):

• institutioneel (proces van regionalisering):

• autonomisch (proces van separatisering):

Het is dus moeilijk regionalisme te definiëren. Toch zijn er enkele fundamentele overeenkomsten tussen dergelijke regionale politieke bewegingen. De drie belangrijkste:

• ideeën over de centrale staat

• de identificatie met een territorium als voedingsbodem voor een politieke identiteit

• de ontwikkeling van een soort groeps-identiteit

Paasi bespreekt het ontstaan van regio’s en territoria als abstracte stadia: ze kunnen ontstaan, blijven bestaan en worden veranderd:

• assumption of territorial awareness and shape

• formation of the conceptual or symbolic shape

• emergence of institutions

• establishment of a region in the spatial structure and social consciousness of society so that it assumes the form of an institutionalised territorial unit

Paasi laat zien dat het ontstaan van regio’s een doorgaand proces, maar hoe ziet dat proces tot een groeps-identiteit eruit? Een van de factoren hierin is economische veranderingen, maar dit kan zijn bijdrage hebben op twee manieren:

• inconsistentie tussen economische sterkte en/of politieke en culturele status
• potentiële regionaal-territoriale uitdaging vanuit regio’s met een economische superioriteit

Maar voor regionalistische, politieke bewegingen is een combinatie van economische, culturele en etnische factoren noodzakelijk. Nog sterker staat een dergelijke beweging wanneer zij op een bepaald niveau institutionele en politieke macht bezit, omdat zij zich door het maken van financiële en bureaucratische keuzes beter kan profileren.

Hoewel er sprake is van een opkomst van regionalisme, bestaat er voor de overheden die ermee geconfronteerd worden nog geen antwoord op, aangezien niet precies bekend is waarom ze opkomen. Om hierin meer inzicht te krijgen wordt ingegaan op de Italiaanse situatie, waarbij de Lega Nord in de jaren 90 steeds belangrijker is geworden.

De Lega Nord’s politieke project betreft het laten ontstaan van "Padania", een autonomische eenheid die grofweg het noorden van Italië beslaat, en zij is gebaseerd op enkele factoren die voor vele regionalistische bewegingen opgaan. Toch zal blijken dat dit project relatief uniek is het een nieuwe regionalistische strategie betreft.

Deze beweging heeft de problemen van de bewoners van Noord-Italië geëxploiteerd door ze te interpreteren en manipuleren om ze in hun politieke voordeel te kunnen gebruiken. Zo was er bij de bewoners de vrees dat de economisch goede jaren voorbij zouden zijn en dat het zuiden van Italië (en met name Rome) de oorzaak van al het maatschappelijk en politieke kwaad zou zijn.

De Liga Nord (LN) komt voort uit de samenvoeging van enkele belangrijke noordelijke provincies in 1991, waarna de bestuurders van deze nieuwe regionale "eenheid" de focus van de interne verschillen wilden verleggen naar het nationale niveau. De term "Noord" maakte het mogelijk zich af te zetten van al het kwaad uit het "Zuiden". De opkomst van de partij werd al duidelijk bij de verkiezingen va 1992, en werd versterkt door enkele grote politieke schandalen die vooral de grote traditionele partijen raakte. De groei van de steun aan de partij stagneerde doordat zij in de regeringscoalitie niet de boventoon voerde; er werd geregeerd met de neo-fascisten, die juist voor een sterke centrale staat stond. Zodoende stapte de LN uit de regering in 1995 om zichzelf te hervinden.

Wat volgde was een harde lijn van de LN, die aan de verkiezingen van 1996 meedeed om te bepalen hoe groot de steun was voor een onafhankelijk Noord-Italië. en deze bleek groot, aangezien de beweging meer stemmen dan ooit haald. Toch bleef de macht beperkt tot de "periferie van Noord-Italië", aangezien de steun beperkt was in de metropolitane centra (zoals Milaan en Turijn). Om toch meer armslag te krijgen in heel Noord-Italië werden grote demonstraties gehouden (o.a. langs de rivier de Po, waar "Padania" van afgeleid is) en een Padaniaanse grondwet gemaakt.

Alhoewel de door de LN gevolgde politiek wel veranderde in de loop der jaren, bleven drie elementen telkens terugkeren:

vijandigheid t.o.v. Zuid-Italianen

vijandigheid t.o.v. de Italiaanse centrale staat

benadrukken bestaan Noord-Italiaanse/Padaniaanse etniciteit en identiteit

* Hierbij werd gebruik gemaakt van onjuiste stereotypes, die de Noord-Italiaanse cultuur als oorzaak zagen van de superieure economie. Hiermee is het de LN toch gelukt om anti-Zuid sentimenten te creëren (was belangrijkste groeifactor van LN), al gaf deze wijze ook aanleiding voor kritiek op de LN ten aanzien van racisme, en ten aanzien van strijd tegen de Italiaanse nationale staat.

* De term "Southernisation of Italy" werd gebruikt om aan te geven dat de Zuid-Italiaanse identiteit steeds meer de gehele Italiaanse identiteit ging bepalen. Daarbij werd ook de term "mafiosità" gebruikt.

* Ook immigratie (en dan vooral van buiten de EU, ofwel: "extracomunitari") werd gezien als ondermijnend van de Noord-Italiaanse economie en cultuur.

* geen vertrouwen of zelfs tolerantie voor de inefficiënte, bureaucratische staatsinstituties en traditionele politieke partijen: deze waren slecht voor met name Noord-Italië. Vooral het economisch beleid was slecht en de belastingen waren oneerlijk t.o.v. het productieve Noorden, die bovendien de economische dynamiek zouden beperken.

De centrale staat van Italië zou ook "Southern biased" zijn: gerund en beïnvloed door Zuid-Italianen. Dus de LN verwierp de centrale staat, die te klein zou zijn voor het oplossen van problemen op economisch en milieu-gebied, en te groot voor de lokale/regionale problematiek en identiteit.

De oplossing voor al deze problemen moest gevonden worden in een fundamentele verandering van de sociaal-economische, institutionele en politieke structuur. De precieze invulling van deze veranderingen heeft wel wat aanpassingen gekend in de loop der tijd:

* 10 tot 15 jaar geleden ontstond het idee van de federale staat, waarin Noord en Zuid ieder voor zich en in hun eigen snelheid konden meegroeien binnen de Europese en globalistische economie.

* Later werd vooral een sterke integratie van de E.U. nagestreefd, daar deze zou leiden tot een afnemende macht voor de Italiaanse centrale staat, en deze volgens het idee van "Europe of the regions/nations" via Brussel zou komen naar de regionale autonomieën.

Ruim 10 jaar geleden was het idee van de federale staat nog het punt van verschil tussen de LN met de traditionele Italiaanse politieke partijen. Doordat de traditionele partijen dit idee langzamerhand overnamen, moest de LN op zoek naar een nieuwe identiteit, een nieuwe reden van bestaan. Het antwoord werd gevonden in het volgen van de harde lijn; Italië moest worden opgesplitst in twee afzonderlijke staten. Noord-Italië (of Padania) was tot dan toe niet duidelijk omschreven, ook bestond het begrip niet voor een gezamenlijke historie of identiteit, al was er wel al eens gesproken over Padania als de dominante sociaal-economische structuur van het Noorden.

de Lega Nord gebruikte vooral culturele en historische symbolen om een groeps-identiteit te creëren. Hoewel bij de meeste regionalistische bewegingen de historie de basis vormt van een territoriale claim, was dit bij de Lega Nord andersom. (vb: "The history and culture of Padania")

Ook richtte de LN Padaniaanse instituten op (zoals een parlement, overheid en zelfs een leger), maar in het programma stond duidelijk beschreven dat het om een geweldloze afscheiding moest gaan.

De basis voor de LN was dus de sociaal-economische mentaliteit, in plaats van de traditionele elementen als historie, cultuur of taal. Daarom wordt er wel gesproken van "neo-etniciteit", of zoals Agnew en Brusa stellen: "The LN may be the first authentic post-modernist territorial political movement in its self-conscious manipulation of territorial imagery to create a sense of cultural/economic difference within an existing state".

Deze nieuw te vormen staat bleef ook voor de LN vaag ten aanzien van haar grenzen, vanwege buren die mogelijk in het harnas gejaagd zouden worden. Daaruit blijkt nog maar eens dat territoriale grenzen voor het project van de LN minder belangrijk zijn geworden dan de culturele waarden en verschillen.

Deze nieuwe politiek gaf de LN weer een eigen identiteit, net als het idee van het federalisme dat deed voordat het een meer algemeen politiek discussiepunt werd.

Toch is het nog maar de vraag in of de afscheiding van Noord-Italië plaats zal vinden, en of deze dan geweldloos zal zijn.

Dit Italiaanse voorbeeld is dus, ondanks dat er ook overeenkomsten zijn, duidelijk anders en relatief uniek ten opzichte van vele andere regionalistische bewegingen, en wel omdat:

* zij niet gebaseerd is op een gezamenlijk historie, cultuur enz.

* veel jonger is dan andere

* het regionalisme vanuit niets op de dagelijkse maatschappelijke agenda heeft geplaatst

* er sprake is van het creëren van een (Padaniaanse) identiteit!

De kracht van het regionalisme in Europa mag niet onderschat worden. Het voorbeeld van Italië laat zien dat het een zeer complex proces is, en dat het meer is dan historisch gevormde naties die meer autonomie willen.

Misschien dat in de toekomst juist veel te verwachten valt van regionalistische bewegingen als deze, vanwege de toenemende Europese integratie/globalisatie en de tegengestelde beweging van naar regionale identiteiten.