 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Zelfverwonding |
|
| bron: Psycho Praxis, door Herwig Claeys |
|
|
|
|
| Deze tekst is bedoeld voor mensen die zichzelf pijnigen of verwonden als manier om met hun gevoelens en problemen om te gaan. |
|
|
| Zelfverwonding kan vele vormen aan nemen: van krassen en ergens tegenslaan, tot zichzelf snijden en branden. Gewoonlijk heeft iemand die tot zelfverwonding overgaat niet de bedoeling zelfmoord te plegen. Eerder wil men zelfdoding vermijden, er niet langer aan denken, of het leven in het algemeen wat draaglijker te maken. Soms kan iemand zichzelf verwonden, zo ontredderd raken dat zelfdoding overwogen wordt. Anderen weten niet van waaruit de aandrang om zichzelf te verwonden voortkomt. Er is dan meestal een gevoel van radeloosheid en het idee dat men 'iets' met zichzelf moet doen. |
|
|
| Veel mensen die tot zelfverwonding overgaan hebben ooit zeer pijnlijke of schokkende ervaringen meegemaakt die sterke gevoelens van angst, pijn, schuld, woede of hulpeloosheid hebben opgewekt. Tegelijkertijd hadden ze het gevoel nergens terecht te kunnen of niet begrepen worden. |
|
|
| Deze ervaringen kunnen te maken hebben geweld, misbruik, verwaarlozing, verwerping of vernedering, en het verlies van belangrijke personen. Daardoor voelt iemand zich niet langer goed, waardoor het moeilijker wordt gevoelens te uiten en wordt men onzeker in contacten met anderen. Men raakt dan een beetje opgesloten in zichzelf en voelt zich eenzaam (ondanks het feit dat er misschien een uitgebreide kennissenkring aanwezig is). Dikwijls blijven onverwerkte gevoelens van pijn, verdriet of woede verborgen achter een vrolijk en schijnbaar probleemloos uiterlijk. De pijnlijke gebeurtenissen zijn dan misschien al wel voorbij, maar men heeft het gevoel om op een soort tijdbom te leven, die elk moment kan ontploffen. Als dit laatste ondraaglijker wordt, kan het uitmonden in zelfverwonding. |
|
|
| verder kunnen moeilijke of pijnlijke ervaringen in het huidige leven de persoon in kwestie helemaal uit evenwicht brengen. Soms gaat het over eerder 'banale' gebeurtenissen die toch een heftige emotionele reactie teweegbrengen. Deze reactie lijkt dan niet in verhouding tot de eigenlijke gebeurtenis. De nieuwe pijnlijke gevoelens komen er als het ware boven op wat er vanbinnen al zit. Opnieuw kan dit uitmonden in zelfverwonding. Voor anderen (en soms ook voor de persoon zelf) kan het dan lijken of de zelfverwonding werd uitgelokt door de huidige situatie all��n. Maar, de zelfverwonding is eerder een reactie op de huidige problemen + de pijn van vroeger. |
|
|
| De ernst van eerder vermelde ervaringen kan niet altijd op een 'objectieve' manier door anderen ingeschat worden. Zo kan het verlies van een vriend(in) of grootouder bijvoorbeeld, een zeer grote invloed op iemand hebben, terwijl dit niet altijd opgemerkt of erkend wordt door mensen uit de omgeving. |
|
|
| Verschillende betekenissen van zelfverwonding |
|
|
| Er zijn van redenen om tot ZV over te gaan. Bij ��n en dezelfde persoon kunnen soms meerder redenen tegelijkertijd voorkomen. Vaak genoemd worden: |
|
|
| - Zelfverwonding dient om innerlijke spanning te ontladen. Achteraf volgt dan een soort van ontspannend gevoel of een gevoel van opluchting. |
|
|
| - Zelfverwonding is een manier om gevoelens te uiten, dikwijls verzet of woede. Het kan gaan om kwaadheid die gericht is op anderen, maar waarvan men vindt dat deze niet naar buiten mag gebracht mag worden. De kwaadheid kan ook op zichzelf gericht zijn, omdat men bijvoorbeeld ontevreden is over iets wat men van zichzelf vindt verkeerd gedaan te hebben. |
|
|
| - In het verlengde van het vorige ligt de neiging tot zelfbestraffing, die samenhangt met een uiterst negatieve kijk op zichzelf en de overtuiging 'slecht' te zijn. Zelfverwonding kan dan een manier zijn om boete te doen . Soms kan men daardoor zelfmoordgedachten opzij schuiven. De bestraffing kan ook alleen gericht zijn op het lichaam omdat dit laatste als een vijand beschouwd wordt. Dit komt vooral voor bij eetstoornissen omdat men bijvoorbeeld kwaad is op zichzelf omdat men is bijgekomen. |
|
|
| - Zelfverwonding kan een manier zijn om met intense psychische of emotionele pijn om te gaan. Als men zich dan lichamelijk pijn doet, wordt de innerlijke pijn minder gevoeld of wordt deze draaglijker. Tegelijkertijd kan er iets naar buiten worden gebracht dat niet onder woorden te brengen valt. |
|
|
| - Zelfverwonding dient om te ontsnappen aan gevoelens van 'vervreemding' en 'afwezigheid', die tegelijkertijd beangstigend kunnen zijn. Het doorbreekt het gevoel geen contact meer te hebben met zichzelf of de omgeving. Wanneer er dan pijn wordt ervaren wordt, lijkt het wel of men ineens wakker wordt. |
|
|
| - Omgekeerd gebeurt het eveneens dat sommigen zichzelf verwonden als een manier om in een soort trance of psychische verdoving te raken, waardoor men tijdelijk ontsnapt aan een bedreigende situatie of ervaring. |
|
|
| - Zelfverwonding kan een manier zijn om hulp of aandacht te vragen en te laten zien dat er iets ernstigs aan de hand is. |
|
|
| - Met zelfverwonding willen sommigen iets bewijzen door pijn te kunnen verdragen en dus naar voelen 'toch iets waard te zijn' wat men daarvoor dacht niet te zijn of te bewijzen dat men zijn eigen lichaam 'toch' onder controle heeft. |
|
|
| - Zelfverwonding kan bedoeld zijn om innerlijke leegte op te vullen of gevoelens van eenzaamheid te verdrijven. |
|
|
| - Wanneer er reeds een lang patroon bestaat van zelfverwonding, kan dit uitgroeien tot een gewoonte, alsof het deel gaat uitmaken van de persoon zelf en behoort tot diens identiteit. |
|
|
| Gevolgen op korte en lange termijn |
|
|
| De gevolgen van ZV op korte termijn, zoals ontspanning, zelfcontrole, pijnstilling en voldoening worden meestal als positief ervaren. In die zin wordt ZV soms ervaren als een soort van vriend waarop men ten allen tijden beroep kan doen als men zich in moeilijkheden bevindt. Desondanks weet men meestal ook wel dat er iets niet klopt aan de manier van omgaan met zichzelf. Het gaat immers om gedrag, dat men bijvoorbeeld niet zal aanraden als een vriend of vriendin zich in dezelfde moeilijkheden bevindt. |
|
|
| Op de lange termijn nemen gevoelens van waardeloosheid, zwakheid, schuld en zelfhaat alleen maar toe. Er ontstaat een vicieuze cirkel, waarbij men zich pijn doet omdat men zich pijn gedaan heeft... Andere, meer gezonde manieren om de gewenste effecten te verkrijgen worden steeds minder toegepast. ZV wordt dan een soort van tiran, waar men niet buiten kan, ook als men het anders wil aanpakken. M.a.w: wat eerst als een oplossing werd ervaren voor een bepaald probleem, wordt op den duur zelf een probleem. |
|
|
| Verder kunnen mensen uit de omgeving angstig , maar ook afwijzend of agressief reageren. Dit kan voor nieuwe spanningen of problemen zorgen zodat mensen van wie eventueel steun wordt verwacht zich gaan afkeren en de kringloop alleen maar versterkt wordt. Tenslotte kunnen wonden blijvende littekens worden waardoor er soms later plastische chirurgie noodzakelijk is om de schade min of meer te kunnen herstellen. |
|
|
| Als je niet weet waarom... |
|
|
| Ondanks het voorafgaande leert de praktijk dat mensen dikwijls niet weten waarom zij tot ZV overgaan. Er wordt enkel een overweldigende drang gevoeld om zichzelf te kwetsen of pijn te doen. Hoe kun je hierop meer zicht krijgen en stilaan andere wegen zoeken? |
|
|
| Probeer jezelf in eerste instantie af te vragen: Als ik mijzelf zou verwonden of pijn doen, wat wil ik daarmee dan zeggen? Schrijf of zeg hardop wat er in je opkomt: woorden, zinnen, beelden... Probeer jezelf niet te censureren. Ga er ook niet vanuit dat er ��n juist antwoord is, er zijn er waarschijnlijk meerdere. Je kunt ook een groot blad papier nemen en in het midden ervan het woord 'zelfverwonding' schrijven en daar omheen andere woorden die spontaan in je opkomen. Het kunnen korte woorden zijn als 'stop' of 'help', maar ook woorden die allerlei gevoelens uitdrukken, of gebeurtenissen en persoenen in je leven beschrijven. Kortom alles wat op de ��n of andere manier te maken heeft met zelfverwonding, ook al zie je momenteel geen enkel logisch verband. Praat er vervolgens over met iemand die je vertrouwt. |
|
|
| Het kan ook helpen om na te gaan welkegebeurtenissen pijnlijk voor je zijn geweest en misschien een aanleiding vormen voor ZV. Probeer daarom je levensverhaal te reconstrueren. Fotoalbums, oude brieven en tekeningen, schoolrapporten en allerlei souvenirs kunnen je hierbij helpen. Begin eventueel met een korte opsomming van feiten die voor jou van belang waren of nog steeds zijn. Het is niet nodig om alles in ��n keer tot in de details uit te werken. Misschien kan je een aantal 'pijnpunten' aangeven, en die dan later op jou tempo verder onderzoeken. Wat je ook verzamelt of opschrijft, gooi niets weg. Berg het eventueel veilig op, om het dan later verder uit te diepen |
|
|
|
Ga na wanneer je je voor het eerst verwondt hebt. In welke omstandigheden was dat? Wat voelde je toen? Hoe heb je jezelf verwondt? Hoe voelde het nadien?
Als je de geschiedenis overloopt, zie je dan veranderingen in de manier waarop je jezelf verwondt? Komt het meer en meer voor?
Onder welke omstandigheden komt zelfverwonding meestal voor en bij welke gemoedstoestand? welke gevoelens zijn er dan? Wat gaat er door je heen? Wat doe je dan precies, hoe doe je het precies? Welk effect heeft het achteraf op jou?
Bekijk eens met behulp van deze vragen, hoe het de laatste keer verliep toen je jezelf verwondt hebt. Schrijf het op.
Welke betekenis heeft ZV voor jou? Heeft het meerdere functies? Welk effect heeft ZV achteraf op jou? Schrijf het op.
Weet je welk effect je wenst te bereiken, ga na welke andere dingen je zou kunnen doen om een gelijkwaardig effect te bereiken. Maak een lijst van de mogelijkheden.
welk effect heeft ZV op mensen in je omgeving? Hoe reageren ze? Zijn er contacten die je had veranderd nadat ze hadden ontdekt dat je jezelf verwondt?
Welke opvattingen heb je over jezelf? Maak een lijst en begin elke regel met 'ik ben iemand die...'
Ga dan na hoelang je deze overtuigingen al hebt. Zijn ze er altijd al geweest?
Welke overtuigingen zou je liever over jezelf willen hebben? |
|
|
| Soms zijn het vroegere pijnlijke ervaringen, in andere gevallen heeft ZV alleen te maken met de huidige levensomstandigheden. Probeer op enige afstand naar je huidige leven te kijken, hoe moeilijk dat ook kan zijn want je zit er immers middenin. |
|
|
| Maak een tekening of gebruik kaartjes waarop je ��n voor ��n de belangrijkste elementen uit je huidig leven noteert, of gebruik kleine voorwerpen die symbool staan voor deze elementen. |
|
|
| Het kan dan gaan om je familie, je vrienden, je school, je belangrijkste zorgen, je partner, dingen die je interesseren, enz. Plaats jezelf in het midden en orden daar alle andere elementen eromheen. Plaats ze verder af of dichter bij naar gelang het belang dat ze voor je hebben op dit ogenblik. Vraag jezelf af: 'hoe voelt het geheel aan?', 'ben ik tevreden met deze gang van zaken?'. Wanneer je hieruit iets hebt kunnen leren, probeer dat een paar elementen te verschuiven, weg te halen of bij te voegen tot het geheel beter aanvoelt. |
|
|
| M.a.w: Hoe zou je willen dat je leven eruit ziet? Dit kan helpen om te zien welke veranderingen je eventueel zou kunnen doorvoeren, of op zijn minst zou kunnen proberen nastreven. |
|
|
| Een ander belangrijk hulpmiddel om meer zicht te krijgen op je huidige leven , is het bijhouden van een dagboek. Het is een manier om meer te staan bij je eigen leven, zoals het nu is. |
|
|
| Wanneer je opzoek bent naar de betekenis van ZV of de neiging ertoe, houdt jezelf het volgende dan best voor ogen: |
|
|
| - De neiging tot ZV duidt erop dat iets binnenin jou om hulp of aandacht vraagt. |
|
|
| - Je gevoelens zijn echt; ook als je ze soms niet begrijpt moet je ze blijven erkennen. |
|
|
| - De betekenis van je ZV zal vaak niet plots duidelijk worden want er is tijd voor nodig om jezelf beter te leren kennen |
|
|
| Ook als je beter krijgt op de betekenis van ZV zal de neiging ertoe niet zomaar verminderen om volgende redenen: |
|
|
|
- Het is vaak een soort gewoonte geworden(en gewoontes leiden soms een eigen leven) |
|
|
|
- Je kan geen pasklare oplossingen vinden voor alle problemen die verband houden met je ZV. |
|
|
|
- Dikwijls is het nodig een nieuwe kijk op je leven aan te leren en nieuwe vaardigheden te ontwikkelen. |
|
|
|
VOLGEND |
|
|
|
 |
|