A. RAMAYANA
Ramayana asale saka tembuh Rama lan Ayana. Rama tegese Rama (kaendahan, lan Ayana tegese laku/pengembaraan.
Crita Ramayana yaiku salah sawijining epos utama ing sastra Hindu, sing nyritakake babagan petualangan Rama, sawijining pangeran saka kerajaan Ayodhya. Crita iki nggambarake perjuangan Rama kanggo nylametake garwane, Sita, sing diculik dening Rahwana, raja rakshasa saka Alengka. Ramayana digawe dening pujangga Walmiki.
B. PARAGA / TOKOH WAYANG RAMAYANA
RAMA
Rama yaiku tokoh utama ing epos Ramayana. Dheweke minangka pangeran saka kerajaan Ayodhya, lan dianggep minangka inkarnasi saka dewa Wisnu. Rama yaiku puta saka Raja Dasarata kaliyan Dewi Kosalya. Rama dikenal amarga kabecikane, keberanian, lan kebijaksanaan. Dheweke minangka simbol dharma (kebenaran lan kebajikan) lan dicritakake minangka raja sing adil lan bijaksana. Rama uga dikenal kanthi katresnan lan kesetiaane marang garwane, Sinta.
SINTA
Lakon wayang Sinta, utawa Sita, yaiku putri Prabu Janaka raja saka Mantili. Sinta yaiku garwane Rama, lan peran penting dheweke ing epos Ramayana. Sita dianggep minangka simbol kesetiaan, kesucian, lan pengorbanan. Lakon wayang Sinta nyorotake perjuangan lan pengorbanan sing ditindakake wanita sing setya lan luhur, nggawa pesen penting babagan kesetiaan, kebajikan, lan pengorbanan. Crita Sita dadi inspirasi lan panutan kanggo kesetiaan lan kesabaran ing budaya Hindu lan seni pertunjukan wayang.
ANOMAN
Paraga wayang Anoman, utawa Hanuman, yaiku salah sawijining karakter utama ing epos Ramayana lan uga salah siji tokoh penting ing wayang kulit Jawa lan Bali. Hanuman dikenal minangka dewa monyet sing kuat, setya, lan wicaksana. Dheweke dadi simbol pengabdian, keberanian, lan kesetiaan. Hanuman nduweni peran kunci ing pencarian Sinta lan ngirimake pesan saka Rama menyang Sinta liwat gapura laut menyang Alengka.
Hanuman minangka tokoh sing nduweni pangaruh agung ing budaya Hindu, lan kagolongake dadi salah sawijining karakter paling populer ing wayang kulit, kanthi peran sing nyedhiyakake inspirasi lan pelajaran moral babagan kesetiaan, keberanian, lan pengabdian.
LAKSMANA
Lakshmana yaiku sadulure Rama, putra Raja Dasaratha saka Ayodhya, lan dikenal amarga kesetiaan, keberanian, lan pengabdiané marang Rama. Lakshmana digambarake minangka pria gagah kanthi busana perang sing mirip karo Rama. Dheweke ora beda jauh karo Rama ing wujud fisik, nanging biasane nduweni ciri khas tartamtu sing misahake dheweke.
Lakshmana nduweni peran utama minangka pendamping Rama ing pengasingan lan petualangan-petualangan sing ditempuh. Dheweke siap ngetutake Rama menyang alas lan ngganti urip ing pengasingan. Nalika Rama nglawan Rahwana, Lakshmana nyengkuyung Rama lan mbantu nglindhungi Sita, garwane Rama. Lakshmana dikenal minangka simbol kesetiaan lan keberanian, lan dheweke dadi salah sawijining karakter penting ing wayang kulit, nambahake dimensi moral lan emosi ing crita Ramayana.
JATAYU
Jatayu yaiku manuk raksasa (garuda) sing nduweni peran heroik ing crita Ramayana, kanthi simbol keberanian lan pengabdian. Jatayu digambarake minangka burung gedhe, mirip garuda, kanthi sayap agung lan warna-warna sing mencolok. Biasane, Jatayu digambarake kanthi ukuran gedhe, nggambarake kekuatan fisik lan kekendelane.
Jatayu nduweni peran penting nalika Sita diculik dening Rahwana. Jatayu nyoba nyelametake Sita kanthi nyerang Rahwana nalika dheweke mabur karo Sita. Jatayu nglawan Rahwana kanggo nyelametake Sita, sanajan dheweke ora bisa ngalahake Rahwana, dheweke nggawe perjuangan heroik lan kakendelan. Jatayu minangka simbol pengabdian lan keberanian, lan perane ing Ramayana nuduhake nilai-nilai penting babagan perjuangan kanggo kebaikan sanajan kanthi risiko gedhe.
RAHWANA
Paraga wayang Rahwana, utawa Ravana, yaiku antagonis utama ing epos Ramayana. Rahwana yaiku raja rakshasa (saka Alengka lan dikenal amarga kekuatan, kecerdasan, lan sifat jahaté. Dheweke minangka tokoh kunci ing konflik utama crita Ramayana. Rahwana digambarake kanthi rupa raksasa sing medeni, kadang nganggo luwih saka siji sirah (biasane sepuluh sirah) lan akeh tangan. Wujude gedhe lan gagah, asring nganggo busana kerajaan sing megah lan dihiasi ornamen emas.
Rahwana minangka antagonis utama sing nyulik Sita, garwane Rama, lan nggawa dheweke menyang Alengka. Iki dadi pemicu konflik utama ing crita Ramayana.