Halledilmesi çok zor görünen,

İlahi ve semavi"ilk ve son",

uhrevi ve dini "kesin ve değişmez "

KÖKLÜ VE KALICI

soru ve sorunların cevab ve çözümleri yani (A) ya

dair bilgi ve değerlerimiz kapalı ve karanlık göründüğünden,

onlar; kanıt ve belge isteyen , delil ve hüccet gerektiren

bir dava olarak karşımızdadır.

İradî keyfiyet ve hürriyet ile vicdanî bedeat ve muhtariyet ile kelamıyle eriştiğimiz kitap ve hitabıyla ulaştığımız rasul vasıtasıyla beyan, değer ve inanç dünyasını kurarız. Bu kesim girişi anlam ve amaç ile oluşan hukuk ve din alanıdır. Edebiyat ve sanat bu mana ve gayeyi tamamlayan yardımcı etkinliklerdir.
 
 

(B) =( :KAİNAT:zaman-zemin:İÇRESİ) Kesimi yani Dünyevi ve Hayati:

Karşılanması adım adım gerçekleştirilen,

beşeri “ara-orta”

dünyevi "değişen ve gelişen",

SATHİ ve GEÇİCİ

soru ve sorunların yanıtları ve gerekleri yani (B) ye ilişkin

Mantık ve tecrübe ile edinilen öğrendiklerimiz ve

deneyimlerimizi açık ve aydınlık bildiğimizden

onları kalkılacak kanıtlar ve dayanak yapılabilecek belgeler olarak görüyoruz.

Aklî zaruret ve ihtimal ile tecrübi bedahet ve imkanat bilgiler ve gücün dünyasının ilkeleridir. Zaman ve mekan kadrosunu kuran bilim (fen) ve teknik (zanaat) ile bunları tamamlayan doğru ve gerçeği arayan felsefenin alanı, ayırdına vardığımız bu ikinci kümedir.
 
 

ise, açık olan bir delildir.

Öbür yanda (B) Fennin elindeki kanıttır fakat "tüm" dayanağı yoktur.

(A) din, dava; fakat delil istiyor. (B) fen, delil; davası yok.

Fen ve din, delil ve dava gibi birbirine bağlı olduğu halde Resmi bilim (A) yı afaroz ediyor. Davasını ve devasına sarılmıyor. Sorununu çaresini bularak değil sorunu yok sayarak çözüyor. Sözde felsefe ise (A) davasının iki ucundan birine yani ya hayata; materialist (empirik-realist) ya da şuura; spirütüalist (rasyonel-idealist) yana yaslanmak suretiyle çözüyor. Ama bu sefer öbür ucu hayatı ve maddeyi seçmişse şuuru, şuuru ve manayı seçmişse hayatı psöde fenomen (ikincil gölge olay veya üst yapı) haline getiriyor. Onu sözde sorun sayıyor. Bu çözüm tarzının dini şekli de işi ya sırf uhrevi mistizme döküyor ya sırf dünyevi kalıba (Siyasal İslam). Hepside Mesail ve suali tümüyle halledip cevaplayarak değil bölerek çözüyor.
 
 

Bu hatalı çözümlerde yanlışlık, bütün alana yönelen fakat parçalı yöntem kullanan tek-yanlı yaklaşımdan kaynaklanmaktadır.

Sorunlarımızı çözmede yardımcı olması gereken Epistemik Bilimi doğuran Fen ve Felsefenin (Hikmet) ya da Etik Hukukun kaynağı olan Din ve Sanatın sorun üreten etkinlikler olmasının sebeblerinin başında ve bu iki kesimin birbirinden ayrılığının farkına varılmamasıdır. Ancak bu ayırımı fark etmek yetmez, bu epistemik ve etik alanlar arasındaki ontik bağlantıyı da doğru bir şekilde kurmak suretiyle bu ayrılığı izale etmekte lazımdır. Bu elbette insan ve evren arasında sağlam bir ilişkinin kurulması ve sağlıklı bir ilginin bulunması anlamına da gelecektir.

Bunun için yukarıda belirtilen tek-yanlı görüşlerden başka iki tarafı ayırdığı halde birbiriyle sağlam ve sağlıklı baglantısını kurmayan eklektik görüşler de sorunu çözmekten uzaktır. Bu uzlaşmacı görüşler iki ayrı alanın varlığını belirlemelerine ve bunları telif etmeye çalışmalarına rağmen bunlar arasındaki ontik ilgi ve organik ilişkiyi kuramadık larından işlevsel yapılar kuramamışlardır. Bu uzlaşmacı görüşlerin en meşhuru, en genel ve en yaygını olan "laik" güncel sistemler buna yerinde bir örnek teşkil eder. Bunların soyal yada liberal olanlarının "demokrat"lığını baz olarak alırsak hangisinin toplumsal eşitlik ile bireysel özgürlüğü hangi oranda dengeli uyguladıklarını, devlet düzeni ile insan haklarını hangi bağlamda uyumlu sağladıklarını belirleyecek ölçüt ve göstergeleri saptayacak verileri toplamayı, tartışmayı ve değerlendirmeyi, ayrıntılı bir çalışmaya bırakırsak genel kanaat; mevcut uzlatırmacı düzenlerin, bu söylem altında yetkin bir toplumsal özümlemeyi hala tam anlamıyla hala sağlayamadıkları ve bireyin katkıcı toplumun koruyucu rolünü ideal bir tarzda hala gerçekletiremedikleridir. Elbette ilkel bir kavmiyetcilikten ve ırkçı bir milliyetçilikten gelişmiş bir sosyal cemiyete ve popüler insaniyete doğru gidilmektedir. Fakat büyük bir insanlığı özleten çifte standartlık ve adaletsizliğin ve tümel bir insanbilimi aratan subjektiflik ve yarımlığın bulunmadığını kim iddia edebilir.

Aslında değil sadece kuramsal bilim ve hukuk gibi ulusal sorunları çözen kurumların, kültür ve medeniyet gibi evrensel sorunlara ilişkin kuramların dahi ortak ihtiyacı; din, felsefe, din ve sanat etkinliklerini asıl ve fıtrı bünye ve vazifelerine kavuş

turacak yöntembilimdir. Bu merkezi noktanın tam ve kesin yerinin belirlenmesi, "bütün"ünde yakalanmasının ön koşuludur. İdeolojiler ve dinler uyuşmazlığının silahlı kavgadan kültürel savaşa hatta yardımlaşmaya dönüşmesi ve barışın ve esenliğin gerçekleşmesi de buna bağlıdır.

Özetlersek, resmi bilim ve sözde felsefenin (A) kesimine yani varlığın tümüne ve gerçeğin "bütününe" yönelen söylemlerinde, (B) kesiminde kullanılan, betimlemeci ve indirgemeci anlatımı yüzünden getirdiği veri ve kavramlarda "yanlı" ve "yarım" olarak kaldığını kanıtlamaya çalıştık. Yaptığımız çözümlemelerde yeni dinlerin ya insan ruhunu karanlıkta bıraktığını ve kainatın tabiatına kapalı kaldığını gördük. Başka bir ifadeyle Felsefi antropolojinin tabiatın bilgisine ve düşüncesine açıklama getiremediğini Scheler'in ruhun gücünün ve etkisinin izahını yapamadığını, böylece çelişkiye düşdüklerini gösterdik. Bunun sebebinin de; bir kesim için kullanılan dilin diğer kesim içinde kullanılması olduğunu söyledik. İşte bu hatanın sebebi; (A) kesiminin öne alınmaması yada bu kesimin "yoksayılması"dır.

Ancak bu “hata”nin kökeninde basit mantık yanılgısının ötesinde derin meşiet yanlışı yatmaktadır. Bu ise insanın dini özgürlüğü ilişkin itikadi bir tutum ve insan haklarına ait bir yaklaşımdır. Bu ateist tavır ve septik zihniyettir. Bu ise bir din konusu olarak onun kendin özüne ait bir mesele ve çözümü kendi ile Rabbi arasında kalan bir hususdur. Biz ancak bu çözüme ulaştıracak birkaç ayrıntıyı ekde açıklıyarak konuya açıklık getirmek istiyoruz. (4)