อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ มีพื้นที่ครอบคลุมอยู่ในท้องที่อำเภอสันป่าตอง     อำเภอจอมทองและอำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ประกอบไปด้วยภูเขสลับซับซ้อน มีดอยอินทนนท์ซึ่งเป็นยอดเขาที่สูงที่สุดในประเทศไทยสภาพป่าเป็นต้นน้ำลำธารของแม่น้ำ หลายสายและเป็นส่วนหนึ่งของต้นน้ำปิง ที่ให้พลังงานไฟฟ้าที่เขื่อนภูมิพลมีเอกลักษณ์ทาง ธรรมชาติที่สวยงาม เช่นน้ำตกต่างๆ โดยเฉพาะน้ำตกแม่ยะที่ได้ชื่อว่าสวยที่สุดของประเทศ อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์มีเนื้อที่ประมาณ 482 ตารางกิโลเมตร หรือ 301,500 ไร่

  ความเป็นมาของดอยอินทนนท์

 แต่เดิมดอยอินทนนท์มีชื่อว่า "ดอยหลวง" หรือ "ดอยอ่างกา" คำว่า ดอยหลวง หมายถึงภูเขาที่มีขนาดใหญ่ ส่วนที่เรียกว่า ดอยอ่างกานั้น   มีเรื่องเล่าว่า ห่างจากดอยอินทนนท์ไปทางทิศตะวันตก   300    เมตร มีหนองน้ำอยู่แห่งหนึ่งลักษณะเหมือนอ่างน้ำแต่ก่อนนี้มีฝูงกาไปเล่นน้ำกัน มากมายจึงเรียกว่าอ่างกา ต่อมาจึงรวมเรียกว่า "ดอยอ่างกา"เมื่อครั้งที่ เป่าไม้ภาคเหนือ ยังอยู่ในความควบคุมของเจ้าผู้ครองนครต่างๆ  นั้น ในสมัยพระเจ้าอินทร์วิชยานนท์เป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ พระองค์ทรงเห็นความสำคัญของป่าไม้เป็นอันมาก โดยเฉพาะ "ดอยหลวง" ทรงมีความหวงแหนเป็นพิเศษ ขณะที่ยังทรงมีพระชนม์อยู่ ได้สั่งว่าหากสิ้นพระชนม์ไปแล้ว ก็ขอให้เอาอัฐิส่วนหนึ่ง ไปบรรจุไว้บนยอดดอยหลวงด้วย ต่อมาคำว่าดอยหลวงก็ถูกเปลี่ยนเป็น "ดอยอินทนนท์" ตามพระนามของเจ้าผู้ครองนครองค์นั้น และเมื่อขึ้นไปบนยอดเขาสูงนี้     จะเห็นสถูปบรรจุพระอัฐ  ิ ของพระเจ้าอินทรวิชยานนท์ประดิษฐานอยู่ป่าดอยอินทนนท์แห่งนี้   เป็นป่า  1  ใน 14  แห่ง   ที่คณะรัฐมนตรีได้มีมติในการประชุม   เมื่อวันที่   7  ตุลาคม  2502    ให้จัดตั้งเป็น   อุทยานแห่งชาติ ต่อมาได้มีกฎกระทรวง ฉบับที่ 103(พ.ศ.2502) ออกตามความ พระราชบัญญัติคุ้มครองและสงวนป่า พ.ศ. 2481 ให้ป่าดอยอินทนนท์ ในท้องที่ ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นป่าสงวนแห่งชาติ ในปี 2508 กองบำรุง กรมป่าไม้ ได้มีคำสั่งที่ 119/2508 ลงวันที่ 11 พฤศจิกายน 2508 ให้เจ้าหน้าที่ไปทำการสำรวจหาข้อมูลเบื้องต้น และเมื่อวันที่ 14 เมษายน 2515 ปลัดกระทรวงเกษตรฯก็ได้สั่งให้มีการสำรวจทางเฮลิคอปเตอร  ์ เพื่อจัดตั้งพื้นที่ดังกล่าวเป็นอุทยานแห่งชาติตามมติคณะกรรมการ อุทยานแห่งชาติ ครั้งที่ 1/2515 ปรากฏว่าดอยอินทนนท์มีสภาพเป็นป่าสมบูรณ์เป็นป่าต้นน้ำลำธารมีสภาพทิวทัศน์และ เอกลักษณ์ทางธรรมชาติ ที่สวยงาม และเป็นที่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด เหมาะสมจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติประกอบกับ ศูนย์อำนวยการร่วม ฝ่ายรักษาความมั่นคงแห่งชาติ ได้มีหนังสือ กห. 0312/4757 ลงวันที่ 12 เมษายน 2515 เสนอหัวหน้าคณะปฏิวัติให้กำหนดป่าดอยอินทนนท์   เป็นเขตอุทยานแห่งชาติ และสภาบริหารคณะปฏิวัติได้มีมัติเมื่อ วันที่  27 เมษายน 2515 อนุมัติในหลักการให้ดำเนินการได้ กรมป่าไม้จึงได้ดำเนินการจัดตั้งบริเวณที่ดิน ป่าดอยอินทนนท์ ในท้องที่ตำบลบ้านหลวง ตำบลสบเตี้ย ตำบลสองแคว ตำบลยางคราม อำเภอจอมทอง ตำบลแม่วิน อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ เนื้อที่ 168,750 ไร่ เป็นอุทยานแห่งชาติ โดยได้มีประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 223 ลงวันที่ 2 ตุลาคม 2515 ลงในราชกิจจานุเบกษาเล่ม 89 ตอนที่ 148 ลงวันที่ 2 ตุลาคม 2515 นับเป็นอุทยานแห่งชาติแห่งที่ 6 ของประเทศ                                    

เมื่อวันที่16 มกราคม 2517                                        พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนารถได้เสด็จฯที่บริเวณดอยขุนกลาง อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ ได้ทรงมีพระราชกระแสรับสั่งให้พิจารณาดำเนินการขยายอาณาเขตของอุทยานฯออกไปคลุม ถึงบริเวณพื้นที่ที่เป็นแหล่งกำเนิดต้นน้ำลำธารเพิ่มขึ้นอีก กรมป่าไม้ได้ทำการตรวจสอบและสำรวจเพิ่มเติมปรากฏว่าตามที่กำหนด แนวเขตอุทยานแห่งชาติระบุท้องที่ตำบลแม่ศึก ซึ่งมิได้อยู่ในแนวเขตอุทยานฯและไม่ได้ระบุท้องที่ตำบลช้างเคิ่ง  และตำบลท่าผา ซึ่งอยู่ในเขตอุทยานฯไว้ในแนวเขตอุทยานฯดังกล่าวประกอบกับทางราชการกองทัพอากาศประสงค์จะกันพื้นที่บางส่วน เพื่อก่อสร้างสถานีเรดาร์ เพื่อใช้ในราชการกองทัพอากาศ เนื้อที่ 33 ไร่ 2 งาน 37 ตารางวา  และคณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบ และอนุมัติให้ดำเนินการได้ เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2517อีกทั้งกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ประสงค์ที่จะปรับปรุง ขยายแนวเขตอุทยานฯออกไป โดยกำหนดป่าสงวนแห่งชาติอินทนนท์  ป่าสงวนแห่งชาติจอมทอง และป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ เป็นอุทยานแห่งชาติ ซึ่งที่ประชุมคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ ครั้งที่ 1/2518 เมื่อวันที่ 4 เมษายน 2518 ได้มีมติเห็นชอบ กองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ จึงได้ดำเนินการเพิกถอนป่าสงวนทั้ง 3 ป่า จัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติ โดยมีพระราชกฤษฎีกากำหนดบริเวณดอยอินทนนท์ ในท้องที่ตำบลแม่นาจร ตำบลช้างเคิ่ง ตำบลท่าผา อำเภอแม่แจ่ม ตำบลแม่วิน ตำบลทุ่งบี้ อำเภอสันป่าตอง และตำบลสองแคว ตำบลยางคราม ตำบลบ้านหลวง ตำบลสบเตี้ย อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2521 ซึ่งลงประกาศในราชกิจจานุเบกษา  เล่ม  35  ตอนที่ 62   ลงวันท ี่ 13 มิถุนายน 2521     รวมเนื้อที่ 301,500 ไร่ โดยให้ยกเลิกประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 223 ลงวันที่ 2 ตุลาคม 2515

           สภาพภูมิประเทศทั่วไปประกอบด้วยภูเขาสลับซับซ้อน มีดอยอินทนนท์เป็นยอดเขาที่สูงที่สุด สูงจากระดับน้ำทะเล 2,565 เมตร ยอดเขาที่มีระดับสูงรองลงมาคือ  ดอยหัวมดหลวง    สูงจากระดับน้ำทะเล   2,330   เมตรป่าอินทนนท์นี้เป็นแหล่งกำเนิดของ ต้นน้ำแม่กลาง  แม่ป่าก่อ แม่ปอน แม่หอย แม่ยะ แม่แจ่ม แม่ขาน และเป็นส่วนหนึ่งของต้นน้ำแม่ปิงที่ให้พลังงานไฟฟ้าที่เขื่อนภูมิพล

          เนื่องจากสภาพพื้นที่เป็นภูเขาสูงถึง 2,565 เมตร อากาศจึงหนาวเย็นตลอดปี ความชื้นสูงมาก โดยเฉพาะบนดอย ในฤดูหนาวอุณหภูมิจะต่ำกว่าศูนย์องศงเซลเซียสทุกปี ในฤดูร้อนก็ยังมีอากาศหนาวเย็นอยู่ต้องสวมเสื้อกันหนาว

          สภาพทั่วๆไปเป็นที่โล่งสลับกับป่าไม้  เนื่องจากถูกชาวเขาเผ่าแม้ว  และกระเหรี่ยงถางป่าทำไร่จะเห็นได้จากบริเวณสองข้างทางขึ้น ยอดดอยอินทนนท์ เป็นภูเขาหัวโล้นเกือบทั้งหมด ซึ่งเป็นทิวทัศน์ที่แตกต่างจากอุทยานฯอื่นๆ ป่าไม้ในเขตอุทยานฯมีหลายชนิด ได้แก่ ป่าดงดิบ ป่าสน ป่าเต็งรัง หรือป่าเบญจพรรณ มีพันธุ์ไม้มีค่าทางเศรษฐกิจดังนี้คือ สัก ตะเคียน สนเขา เต็ง เหียง มะเกลือ แดง ประดู่ รกฟ้า มะค่า เก็ตแดง จำปีป่า ตะแบก เป็นต้น     นอกจากนี้ยังมีดอกไม้ป่าที่สวยงามหลายชนิด   เช่น  ฟ้ามุ่ย  ช้างแดง  รองเท้านารี และกุหลาบป่า สำหรับ มอส ข้าวตอกฤๅษี ออสมันด้า   มีอยู่ทั่วไปในระดับสูง        สัตว์ป่า ในบริเวณอุทยานฯมีจำนวนลดลงไปมาก เนื่องจากถูกชาวเขาเผ่าต่างๆล่าเป็นอาหาร และป่าซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยถูกถางลงมากมาย ทำให้สัตว์ใหญ่บางชนิดหมดไปจากป่านี้ ปัจจุบันมีสัตว์ที่หลงเหลืออยู่บ้าง ได้แก่ เลียงผา กวาง เสือ หมูป่า หมี ชะนี ชะมด กะต่ายป่า และไก่ป่า

     ปัจจุบันทางทหารได้ตัดถนนขึ้นสู่ยอดดอยอินทนนท์จึงสามารถเดินทางโดยรถยนต์ได้สะดวกสำหรับผู้ที่ต้องการสัมผัสธรรมชาติ อย่างแท้จริง  ก็อาจเลือกวิธีเดินเท้า  ที่นิยมมักเริ่มต้นจากน้ำตกแม่กลาง   คืนแรกพักที่หมู่บ้านกะเหรี่ยงแม่แอบ        คืนที่สองพัก ที่หมู่บ้านกะเหรี่ยงผาหม่อน คืนที่สามพักที่ปางสมเด็จ แล้วขึ้นสู่ยอดดอยอินทนนท ์ในระหว่างทางจะได้รับความเพลิดเพลินกับ บรรยากาศป่าเขา และได้ศึกษาความเป็นอยู่ของชาวกะเหรี่ยงไปด้วย

ดอยขุนกลาง

        บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 31 ภูมิประเทศโดยรอบจะเป็นทุ่งหญ้าคา เนื่องจากป่าถูกถางลงเมื่อ 50 กว่าปีที่แล้วมา เป็นดอยที่ลดหลั่นประดุจดังคลื่น โดยเฉพาะในฤดูฝนจะเขียวขจีเป็นทิวทัศน์ที่สวยงามแปลกตา

น้ำตกแม่กลาง        อยู่ทางทิศตะวันออกของอุทยานฯ จากถนนสายจอมทอง-อินทนนท์ ประมาณหลักกิโลเมตรที่ 8 แล้วเลี้ยวซ้ายเข้า                ไปประมาณ 1  กิโลเมตร ก็จะถึงน้ำตกแม่กลาง
น้ำตกแม่ยะ	อยู่ทางทิศใต้ของเขตอุทยานฯ เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ เกิดจากลำห้วยแม่ยะ มีความสูงถึง 260 เมตร จนว่ากันว่าเป็นน้ำตก ที่สวยที่สุดของประเทศ เหมือนกับเอาน้ำตกต่างๆมารวมกันไว้  ณ ที่นี้  ทางเข้าน้ำตกนี้แยกจากถนนสายจอมทอง-ฮอด ไปทางขวามือซึ่งมีป้ายบอกไว้ที่ข้างทาง

        เดิมชื่อ น้ำตกเลาลี ตามชื่อของแม้ว ซึ่งเป็นหัวหน้าหมู่บ้านที่อยู่ใกล้น้ำตกนี้ ต่อมา มรว.จักรทอง ทองใหญ  ่เมื่อครั้งเป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตร และสหกรณ์   ได้ขนานนามว่า "สิริภูมิ" เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนารถ น้ำตกนี้อยู่ใกล้หลักกิโลเมตรที่ 31 ถนนสายจอมทอง-อินทนนท์

น้ำตกวชิรธาร          หรือน้ำตกเมืองโยง เกิดจากลำห้วยแม่กลางอยู่ประมาณกิโลเมตรที่ 22 ถนนสายจอมทอง-อินทนนท์ มีน้ำไหลตกจากหน้าผาสูง      ถึง 70 เมตร   ในอุทยานฯ มีถ้ำอยู่หลายแห่ง แต่ถ้ำที่สวยที่สุดคือ   ถ้ำบริจินดา    เป็นถ้ำขนาดใหญ่ที่มีหินงอกหินย้อยอยู่บนภูเขา ทิศตะวันออกของอุทยานฯ