Johan Nijenhuis � gesprek, 25/9/02
�Volle Maan� komt zo aan de beurt - eerst: een �Costa! 2�?
�Op dit moment schrijft Wijo Koek aan een script, ja. We moeten een hele nieuwe invalshoek vinden: de serie was al het vervolg op de film, dus daar willen we niet op voortborduren. De kans is ook klein dat we dezelfde acteurs zullen gebruiken: Rens en Janet hebben elkaar inmiddels gekregen, dat moet je niet proberen door te laten slepen. Welke kant het verhaal w�l opgaat, kan ik nog niet zeggen.�
Leuke suggestie wellicht voor de subtitel: �The Empire strikes back�?
�Die hebben we inderdaad als mogelijke titel in gedachten, ja!�
Wat is er waar van het gerucht dat Lodewijk Crijns de film zou willen regisseren?
�Hij heeft inderdaad al vlak na de premi�re van Costa! 1 aangegeven het vervolg te willen maken, ja. We gaan er zeker met hem over praten. Maar de film zal zeker niet voor de zomer van 2004 worden opgenomen: volgend jaar hebben we onze handen vol aan Liever verliefd en Floris.�
Hoe kijk je nu, na anderhalf jaar, terug op de eerste Costa!-film?
�Er had een hoop beter gekund. Dat lag niet alleen aan mijn gebrek aan ervaring, maar ook zeker aan het budget. Vooral de danssc�nes moeten in een vervolg beter, overtuigender. Maar begrijp me niet verkeerd: ik ben nog steeds apetrots op die film! Ik gok dat het over tien jaar nog steeds mijn favoriete productie zal zijn. Dat heeft ook te maken met het bloed, het zweet en de tranen die het gekost heeft om die film te maken. Eerstgeborenen zijn moeders meestal ook het dierbaarst, omdat de eerste bevalling het zwaarst was.�
Schrikt een gedachte aan een slechte sequel als Flodder in Amerika! je niet af?
�Dat is jouw mening � ik vond het een leuke film! En belangrijker nog: het publiek vond het leuk! En is het ook leuk blijven vinden: zelfs de herhalingen scoren nog steeds goed. Tweede delen kunnen ook beter zijn: kijk maar naar Lethal Weapon, kijk maar naar The Godfather. Wie zegt mij waarom Costa! niet in dat rijtje zou passen?�
Is je enige drijfveer geld? Het publiek stroomt toe, d�s maak ik het?
�Als het mij alleen om het geld ging, had ik mijn moeders wens gevolgd en was ik op Nijenrode gaan studeren. Ik hoorde laatst ook zo�n opmerking van een Nederlandse collegaproducent die meer kunstzinnige films maakt: �sommige mensen gaan alleen voor de grote getallen en het grote geld�, daarmee duidelijk aan mij refererend. Ik kan ontzettend genieten van een volle zaal waarin zeshonderd man zitten te genieten van een film, m��r dan van een kleine zaal met veertig fijnproevers die vol enthousiasme naar een ongetwijfeld even prachtige artistiek verantwoorde film kijken. Los van het feit dat ik de pretentie niet heb om hoogstaande cinema te maken: ik zou niet eens weten of ik het k�n. Ik heb mezelf laatst eens ontleed: ik wil volgens mij gewoon popculture maken en daar iets aan toe proberen te voegen. Ik ben opgegroeid met Luv, Loveboat en Dallas: dat zijn begrippen die een hele generatie bijblijven. D�t is mijn drijfveer: iets maken dat men over twintig jaar nog kent. Ma Flodder is een begr�p in Nederland: ik hoop dat Costa! dat bijvoorbeeld in 2020 ��k nog is.�
En de critici? Hoe passen die in dat plaatje?
�Mag ik de kroonprins citeren, dat dat ook maar ��n mening is? Natuurlijk heb ik alle negatieve recensies wel gelezen na Costa!, maar ik had ook niets anders verwacht. Ze waren trouwens niet allemaal negatief: mensen van mijn generatie beoordeelden de film zoals ie volgens mij beoordeeld hoorde te worden. Andr� Nientied zag er de lol bijvoorbeeld w�l van in en gaf hem in Nieuwe Revu drie sterren: meer was de film volgens mij ook niet waard geweest. Je merkte een duidelijke scheidslijn in generaties: als Ronald Ockhuysen de film voor de Volkskrant had gerecenseerd in plaats van die eeuwige Peter van Bueren was de kritiek een stuk meer verteerbaar geweest. Nat��rlijk vindt Van Bueren Costa! niet leuk: je moet iemand van zestig die van Koreaanse films over zoutmannen houdt niet dwingen iets voor een tienerpubliek leuk te vinden. Maar journalisten horen volgens mij nieuwe stromingen te signaleren in de samenleving, horen een voorhoede te vormen in de maatschappij. Het stelde mij teleur dat de meeste critici dat niet signaleerden. Voor wie is een film gemaakt, door welke bril moet je kijken? Je kan een twintiger ook geen film voor Koreaanse zestigers door de strot duwen.�
Hoe denk je dat Volle Maan onthaald gaat worden?
�Ik heb echt geen flauw idee. De eerste screening is geweest, en volgens mij waren de geluiden overwegend positief � maar de meeste journalisten laten natuurlijk niet direct het achterste van hun tong zien met de regisseur er zelf bij. Ik film ook niet voor de critici: als ik dat ga doen, kan ik net zo goed ophouden. Daar wordt het publiek niet gelukkig van, en de critici denk ik ook niet. Ik denk wel dat als ze me weer gaan slachten, dat ik het gemakkelijker van me af werp dan bij Costa!. Het publiek heeft me een steuntje in de rug gegeven door zo massaal naar Costa! te gaan. Ik heb Volle Maan voor hetzelfde publiek gemaakt: dat is zelf inmiddels ook twee jaar ouder en wijzer geworden.�
Groeit dan niet de behoefte om eens met �echte� acteurs te gaan werken?
�Dat impliceert dat soapacteurs geen echte acteurs zijn?�
Acteurs die afgestudeerd zijn aan een toneelschool dan�
�Daan heeft de toneelschool in Maastricht gedaan!�
Acteurs die hun oorsprong hebben liggen in het theater!
�Nee, die behoefte heb ik niet. Trouwens, we werken best met theateracteurs: in Costa! speelden Victor L�w en Nadja H�pscher, in Volle Maan zit Hans Dagelet, hoezo, geen theateracteurs? We hebben voor Liever verliefd hele brede screentests gedaan, allerlei mensen zijn langs geweest: soapacteurs, toneelacteurs, theateracteurs, filmacteurs. Maar je merkt echt dat mensen met soapervaring de theateracteurs met een camera erbij er helemaal uit spelen; tv-acteurs werken nou eenmaal beter met een camera erbij. Camera-appearance is iets anders dan podium-appearance. Het is zeker niet zo dat ik allemaal soapsterren cast omwille van de marketing. De hoofdrol in Liever verliefd wordt gespeeld door Miryanna van Reeden: dat is, ondanks haar rol in Westenwind, toch geen naam waarop je een film verkoopt. Dat geldt ook voor veel acteurs in Volle Maan trouwens. Maar ik sluit zeker niet uit dat in een volgende film een Halina Reijn of een Jacob Derwig zullen zitten: ik heb hen allebei de prachtigste dingen zien doen, zowel in het theater als op het witte doek.�
Stelling: �als je lelijk bent, zal je nooit in een film van Johan Nijenhuis spelen�.
�Mee eens, hoe belachelijk sommige mensen dat ook vinden. Acteurs en actrices moeten mooi zijn: pas boven je veertigste kan je op je karakterkop worden gecast. Daan Schuurmans heeft ook hard moeten trainen voordat ie van mij in Costa! mocht spelen: hij is niet lelijk, maar het klassieke voorbeeld van een mooie jongen is het ook niet. Hij heeft zeker uitstraling, absoluut! Maar voor Anton Noordermeer, de rol die hij in Westenwind speelde, hebben we hem juist gecast om zijn spichtige lichaam: een rijk joch met veel praatjes die begint te gillen als een speenvarken als ie in elkaar geslagen wordt. Het contrast met een aantrekkelijke propper die in een zwembroek over het strand rent kon eigenlijk niet groter zijn. Het is een goede acteur, hij speelt heel knap een mooie jongen.�
Erger je je aan hele lelijke acteurs dan?
�Absoluut! Kijk eens naar de Nederlandse acteurs tussen de 30 en de 40: dik en vadsig, hoe haal je het in je h��fd! Daar betalen mensen toch niet voor, om twee uur naar een onappetijtelijk lichaam te kijken? Kijk eens hoe die Amerikaanse mannen er op hun zestigste nog uitzien: Harrison Ford, Sean Connery, Robert Redford � die zien er na zes decennia �cht niet vanzelf zo uit. Nat��rlijk moet je er moeite voor doen om voor het publiek aantrekkelijk te blijven!�
Philip Seymour Hoffman of Steve Buscemi zijn toch geen uitgesproken mooie mensen? Die redden het prima in Hollywood�
�Ze redden het prima in het arthousecircuit! Maar in grote films zijn het bijrolacteurs, die voornamelijk freaks mogen spelen. Lelijke mensen in bijrollen zijn niet erg. Nat��rlijk denk je wanneer je vier leads in een serie moet casten op een bepaald moment: �h�, zou het niet leuk zijn een gekke dikkerd erbij te doen?�. In Dok 12 had Edward Stelder ��n van de hoofdrollen, die heeft geen uitgesproken mooi uiterlijk. Maar dat is ook zijn kracht, zijn handelsmerk. Frank Lammers moet echt niet aan de lijn gaan doen om er perse beter uit te gaan zien. Zo ver moet je ook niet willen gaan als acteur, denk ik.�
Hoe autobiografisch is Volle Maan eigenlijk?
�Er is heel veel veranderd, maar de grote lijnen heb ik zelf meegemaakt. Ik b�n met een stel vrienden wezen zeilen na mijn eindexamen, op de Waddenzee weliswaar. Ik was ��k een verlegen jongen uit Twente die het doodeng vond om naar de grote stad toe te gaan, zoals Daan dat in de film voelt. De meeste personages zijn gebaseerd op mensen die ik of Micha (Alexander, co-auteur �rb.) kennen of vroeger gekend hebben. Je kan volgens mij niet schrijven over mensen die je niet een klein beetje �cht kent.�
Waarom hebben jullie besloten de helft van de cast met Twentse accenten te laten praten?
�Voor Daans verhaal werkte het heel sterk: het boertje dat een barri�re moet overwinnen om naar de grote stad te trekken. Iedere provinciaal kijkt op tegen Amsterdam, terwijl je het alleen maar d��r kan maken, of je nou schrijver, acteur of muzikant bent. Dat verhaal, van de jongen die het beschermde schoolplein verlaat om de wijde wereld in te trekken, liet zich beter vertellen als we Daan een �handicap� gaven van een accent. En daarna ga je door redeneren: als hij met een accent praat, moet zijn broer (Cas Jansen) dat ook doen, en z�n vader (Hans Dagelet), en ook een aantal van z�n vrienden.�
Vind je zelf niet dat het inconsequent gebeurt?
�Het lijkt misschien inconsequent, maar het zijn welbewuste nuances. Let maar eens op: als Lieke er met haar Belgische minnaar vandoor gaat, praat ze veel minder plat dan wanneer ze met haar vriendje (Michiel Huisman) samen is. Zo werkt dat in het echt toch ook? Als ik aan de telefoon met een andere Tukker bel, kijkt het hele kantoor me ook vragend aan waarom ik opeens zo raar praat.�
Hoe is je verhouding met Joop van den Ende nu je voor jezelf bent begonnen? Ruzie?
�Absoluut niet! Op filmgebied steunt Joop ons zelfs. Op tv-gebied zijn de wegen zeker gescheiden, maar bij de productie van Volle Maan heeft hij ons met raad en daad bijgestaan. Het was Joop die zei: �Johan, zou je dat wel doen, de Waddenzee? Is dat wel aantrekkelijk genoeg? Gaan mensen daarvoor naar de bioscoop?� Ik dacht aan het geld, dacht zuinig. �Nee�, zei Joop, �je moet gr��t denken! Thailand! De Caribbean!� Uiteindelijk is het een middenweg geworden: het Middellandse Zeegebied. Joop dwong me ook om dieper te gaan in het verhaal. De dramatische keuzes die vooral Cas maakt, waren in de eerste versie minder dramatisch, zal ik maar zeggen. Joop zei: �Je moet tot op het b�t gaan, �ltijd tot op het bot gaan.� Nee, op filmgebied zijn we zeker vrienden gebleven.�
Dick Maas maakt alleen nog Engelstalige films, Ate de Jong idem dito, Theo van Gogh roept dat ie uit Nederland weg gaat�
�Theo roept wel vaker dingen��
Wanneer zwicht jij, op dit moment toch onze succesvolste filmmaker binnen Nederland, voor het buitenland?
�Waarom zou ik dat willen doen?�
Meer geld? Doelgroep vergroten?
�Ik heb die behoefte echt niet zo. Nat��rlijk heb je veel meer speeltjes als je meer geld hebt, zoals Dick bijvoorbeeld met Do not disturb, maar dat weegt voor mij nog niet op tegen de nadelen. Ik vind het heel prettig om als een film of serie van mij in premi�re gaat, om dan de feedback te ervaren. Ik wil in de zaal kunnen zitten en het publiek kunnen ervaren. Als je als Nederlander films voor of in het buitenland gaat maken, wordt ie op de keper beschouwd verbannen naar een hoekje in de videotheek, of een obscuur tijdstip op televisie. Belangrijker nog is dat ik op m�n 17e een jaar in LA heb gewoond: na een jaar sprak ik accentloos Engels, maar bl��f toch een buitenstaander. Ik was een import-Amerikaan, wist niet wie of Captain Kangaroo was. Ik vind het heerlijk om met mijn leeftijdgenoten te mijmeren over Nederlands cultuurgoed als Hamelen, of Floris, of Ad Visser. Ik ben verslaafd aan dat Nederlandse cultuurtje, daaruit put ik ook mijn films. De manier waarop de jongeren in Costa! naar Spanje gaan, of waarin ze in Volle Maan erop uit trekken met een boot, is typisch Nederlands. Die verhalen w�l ik vertellen en k�n ik ook het best vertellen. Een hoogtepunt in Costa! vind ik de sc�ne waarin Rens en Janet Ding-a-dong zingen: geen mens die dat in het buitenland begrijpt. Ik ben er de komende tien jaar zeker nog niet aan toe om mijn geluk buiten de landsgrenzen te gaan beproeven; ik heb hier in Nederland voorlopig nog genoeg te doen. En het feit dat Verhoeven en De Bont in Hollywood geslaagd zijn, wil allerminst zeggen dat ene Johan Nijenhuis dat ook zal doen. Mijn zusje woont nog steeds in Noord-Hollywood: ze heeft elke vier maanden nieuwe buren. Dan weer komt er een Spaanse jongen met een Woody Allen-bril die in Spanje twee veelbelovende films heeft gemaakt, dan komt er weer een bloedmooie Deense jongen of een Mexicaanse stoot van een meid die in eigen land ��n hitfilm heeft gemaakt. Ze willen allemaal hun geluk beproeven, maar na vier maanden huur is het geld weer op en moeten ze met hangende pootjes terugkeren.�
Is het niet gewoon dat kleine verlegen Tukkertje die de stap naar de boze volwassen wereld weer wat te groot vindt?
�Misschien, vast wel. Maar ik voel me erg prettig met wat ik nu doe: ik heb geen enkele behoefte me elders te gaan bewijzen op dit moment. Dat had ik wel heel erg toen ik eindexamen had gedaan.�
Kan het je wat schelen dat mensen van vijftig niet weten wie Johan Nijenhuis is?
�Mensen van 18 weten niet wie Wibi Soerjadi is, denk je echt dat dat hem wat kan schelen? Sterker nog: ik doe er helemaal niet toe. Op de uitnodiging voor de galapremi�re voor Volle maan staat in grote letters �een Johan Nijenhuis-film�: ik had het er liever niet op gehad. Mensen gaan voor de sterren naar de film, voor een Daan, een Cas, een Georgina, een Ellen, echt niet omdat Johan Nijenhuis de regie heeft gedaan. Wie een film regisseert, interesseert de gemiddelde bioscoopbezoeker niets: Steven Spielberg en Woody Allen kennen ze, daarmee houdt de kennis ook wel op. Als ik bekend had willen worden, was ik wel gaan acteren.�
Je doet altijd zo huiverig over je priv�-leven. Vertel eens wat: verliefd, verloofd, getrouwd?
�Ik ben verliefd, heb een vriendinnetje.�
Komt ze uit de filmwereld?
�Nee. Vind ik wel zo gezond, eigenlijk.�
Je wilt er niets over kwijt h�
�De mens Johan Nijenhuis is niet interessant. Ik zoek de publiciteit om m�n product te verkopen, niet om mezelf te promoten. Wat ik te zeggen heb, verpak ik wel in films en series.�
Hoeveel bezoekers gaat Volle Maan trekken?
�Over de 200.000.�
Makkelijk!
�Nee, echt, verder durf ik niet te gaan. Of eigenlijk wel trouwens. Een maand geleden nog niet, toen de film nog niet af was. Ik was er echt van overtuigd dat Volle Maan voor het publiek veel minder interessant zou zijn dan Costa!: minder glamour, minder zwetende lichamen bij een ondergaande zon. Nu de film af is, zie ik hoe leuk hij is geworden: betere beelden, meer lagen, meer diepgang. Okay: meer dan een half miljoen bezoekers, voor minder doe ik het niet.�
En wat krijgen de bezoekers mee als levenswijsheid?
�Dat het leven de moeite waard is? Nee, kom op, ik maak geen films om mensen levenswijsheid door hun strot te duwen! Maar iedere dramatische vertelling kent een moraal, elke zin die je uitspreekt wordt al snel moralistisch. Zelfs in GTST bevat bijna elke sc�ne een moraal. Okay: durf je dromen te volgen, dan is het leven de moeite waard. Daar moeten mensen toch wel iets mee kunnen?�
(c) Robbert Blokland
