Islem Hacmi Uzerine

Gectigimiz gunlerde oldukca yuksek islem hacimli bir gun yasadik. Seans suresince ve ayni aksam degisik yerlerde sonraki gunlerde yukselisin baslayacagina dair yorumlar yapildi. Bazilari tarafindan yuksek islem hacminin "yabancilarin gelmesi" nin bir isareti oldugu soylendi.

Cogunluk olmasa da yine de azinmayacak bir grup tarafindan "cok yuksek islem hacmi", sonrasi gunler icin "yukselisin" gostergesi olarak kabul edilmektedir. Yuksek islem hacmi ne demektir? Islem hacminin cok yuksek oldugu gunlerde alicilar ile saticilar arasinda buyuk bir kavganin yasandigi soylenebilir. Genellikle islem hacmindeki artislar ayni gun icin fiyatlarda yukselmeyle sonuclanir ama bu o gunden sonraki gunler icin ayni anlama gelmeyebilir.

Ornek olarak asagidaki ilk tabloda, islem hacminin dolar bazinda en yuksek oldugu ilk 10 gun siralanmistir.

						GENEL DURUM

                             Ayni     Sonraki
                   Islem    gunku     Gunluk    2 Gunluk    3 Gunluk    4 Gunluk    5 Gunluk
 Obs       date    hacmi    getiri    Getiri      get.        get.       Getiri       get.

   1    19APR00    2.42      0.02      0.05       0.08        0.02        -.02        -.01
   2    03MAY00    2.02      0.03      -.01       0.03        0.02        0.03        0.02
   3    21JAN00    1.91      0.07      0.05       0.01        0.07        0.05        -.04
   4    24JAN00    1.88      0.05      -.04       0.01        -.00        -.09        -.14
   5    27JAN00    1.81      -.02      -.09       -.14        -.10        -.07        -.07
   6    21APR00    1.80      0.03      -.06       -.09        -.09        -.08        -.09
   7    13JAN00    1.79      -.02      -.04       -.06        -.03        -.01        0.06
   8    14JAN00    1.76      -.04      -.02       0.01        0.04        0.11        0.17
   9    26JAN00    1.71      0.05      -.02       -.10        -.15        -.12        -.09
  10    08MAR00    1.69      0.08      -.02       -.02        -.04        -.01        -.00

  Ortalama getiriler:        0.03      -.02      -.03         -.03        -.02        -.02       

  Standard Sapma    :        0.04      0.04      0.07         0.07        0.07        0.09

	 

Tabloda islem hacminin rekorlar kirdigi -borsanin acildigi gunden bu yana- ilk 10 gun verilmistir. Ornek olarak 19 Nisan gunu 2.4 m$ ile rekor kirilmistir. Ayni gun borsa %2 arti kapanmistir. Sonraki ilk iki gun toplam %8 artmis fakat daha sonra dusmeye baslamis ve 5. gunde toplam (19 Nisana gore) %1 dususle kapanmistir.

Bu tabloda ilk dikkat ceken sey sudur. Islem hacminin rekor kirdigi ayni gun getiriler genelde pozitif olmaktadir. Bu zaten bizim genelde gozlemledigimiz olayla aynidir. Fakat ilginc olan sey, rekor islem hacminden sonraki gelen gunlerde genelde borsanin dusmesidir. En altta ortalamalar verilmistir. Bu ortalamlardan hepsinin negatif oldugu gorulebilir. Onlarin altinda verilen standard sapmalarda cok yuksek oldugu icin genelleme yapmak dogru olmaz. Ama sunu rahatlikla soyleyebiliriz ki, "cok yuksek islem hacminin" goruldugu gunlerin ertesinde, borsada bir yukselme egilimi beklemek yanlis olur. Eger bir ongorude bulunacaksak, bunun dusme yonunde olmasi daha mantiklidir.

Kisaca bu tablodan ilk cikardigimiz sonuc: islem hacminin rekor kirdigi gunlerden sonra genelde borsada dusme egilimine rastliyoruz.

Buna bir kac istisnada vardir. Ornek olarak 14 Ocak 2000'de (8. sira), rekorun kirildigi gun borsa dusmus ve fakat 5 gun sonra toplam %17 kazandirmistir.

Eger dikkat edildiyse bu tabloda verilen butun tarihler 2000 yilina aittir. 2000 yilinda "normal olmayan" bir yil yasadigimiz kabul edersek, acaba bu goruntu gecmis yillarda da benzer mi diye dusunebiliriz.

Iste bu sorunun cevabini asagidaki ikinci tabloda gorebiliriz. Bu tabloda, 1999 senesinden onceki yillar icin rekor islem hacminin yasandigi gunler verilmistir.

					1999 Oncesi Durum

                             Ayni
                   Islem    gunku     Gunluk    2 Gunluk    3 Gunluk    4 Gunluk    5 Gunluk
 Obs       date    hacmi    getiri    Getiri      get.        get.       Getiri       get.

  34    13MAY98    1.11      0.01      -.01       -.03        -.07        -.05        -.04
  86    16APR98    0.77      0.06      0.01       0.01        0.04        0.07        0.00
 104    22APR98    0.72      0.03      -.06       -.08        -.12        -.10        -.05
 110    17OCT97    0.70      0.06      -.02       -.02        -.01        0.01        -.00
 115    17APR98    0.68      0.01      -.00       0.03        0.06        -.01        -.03
 119    15OCT97    0.67      0.00      0.01       0.07        0.05        0.05        0.06
 136    28JAN97    0.63      -.09      0.02       0.06        0.03        0.01        -.07
 143    01MAY98    0.61      0.01      0.01       0.00        -.00        -.03        -.00
 150    05MAY98    0.59      -.00      -.01       -.04        -.01        -.00        -.01
 152    08JAN98    0.59      -.03      -.00       -.11        -.06        -.09        -.09


  Ortalama getiriler:        0.01      -.01       -.01        -.01        -.01        -.02

Bu tabloda da yaklasik olarak ayni sonucla karsilasiyoruz. Kisaca islem hacminin cok yuksek oldugu gunlerden sonra (ilk 5 gun icinde) borsadaki dusme egiliminin yukselme egiliminden daha kuvvetli oldugu burada da cikmistir. En azindan sunu soyleyebiliriz ki islem hacminde rekorlarin kirildi gunlerin hemen ertesinde herhangi bir yukselis gorulmemektedir.

Sunu da belirteyim ki, bu tabloda verilen verilerin sayisini arttirdigimizda da benzeri bir goruntuyle karsilasiyoruz. Eger en yuksek 20 yada 30 islem hacminin ertesi gunlerde gelen getirilerini incelersek ayni sonuclari bulunuyor. Pozitif getiriler olmadigi gibi ortalamalar hep negatiftir. Ama sunu da bir daha belirtmek gerekir ki, standard sapmalar genelde cok yuksek oldugu icin tersi bir arguman yapmak da -istatiksel olarak- pek dogru olmaz. Yani yuksek islem hacmini yasandigi gunlerin ertesinde "cok buyuk bir ihtimalle" dusus yasanir demek de en azindan istatiksel olarak dogru degildir.

Su ana kadar uzerinde durdugumuz nokta, cok yuksek islem hacminin yasandigi gunlerin ertesinde borsanin yonunun ne tarafa oldugu uzerineydi. Ve dedik ki, borsa cok yuksek islem hacimli gunlerin arkasindan daha cok dusme egilimi gostermektedir.

Ama bu demek degildir ki islem hacmiyle getiriler arasinda ters yonlu bir iliski vardir. Bizim burada inceledigimiz gunler "rekor seviyelerdeki islem hacimlerinin" yasandigi gunlerdi. Bunun disinda kalan gunlerde, islem hacmindeki artislar ile getiriler arasinda acaba nasil bir iliski vardir?

Eger islem hacmindeki yuzde artis miktari ile getiriler arasindaki korelasyona bakarsak bunun pozitif oldugunu (0.05) goruruz ve ayni zamanda istatiksel olarak da anlamlidir. Yani islem hacminde artis yasanan bir gunun ardindan gelen gun borsanin yukselmesi bekleniyor. Fakat iliskinin kuvveti bu bilgiden kar yapabilmek icin yetersizdir ve cok cok zayiftir.

Fakat eger dikkat ettiyseniz bu bulgu biraz once soylediklerimle celisiyor gibi gozukmektedir. Burada kritik noktalardan bir tanesi islem hacminin ne kadar arttigidir. Bir digeri de islem hacminin arttigi gunku getiridir.

Testler gostermektedir ki, eger islem hacminin arttigi gun getiri %2 civarlarinin ustundeyse, yuksek islem hacimleri ilerisi gunler icin yuksek endeks anlamina gelmemektedir. Yani islem miktari ile ileriki gunlerdeki getiriler arasindaki korelasyon negatife donmektedir. Asagidaki tablo bunu gostermektedir.

                 Korelayon Katsayisi 
			(islem miktarinda artis ile ertesi gunku getiri arasinda)
    Getiri                            
 -%2 den az           0.04  (anlamsiz) 
 -%2 ile %2 arasi     0.08  (anlamli)
  %2 den fazla        -0.02  (anlamsiz)

Bu son bulgu ilginctir, cunku teknik analiz yaklasimina gore, yukselen islem hacmi ile yukselen getirilerin ileride yuksek getiri verecegi dusunulur. Halbuki, istatiksel olarak boyle bir bulguya rastlanmamistir hatta tersi bir iliski icin ipucu vardir.

Yukarida verilen tablolarda sonuclar cok kisa bir sekilde asagidaki sekilde ozetlenebilir.
Genel kani sudur: "Islem hacmindeki artislar ileriki gunlerde borsanin yukselmesine isaret edebilir (ozellikle getirilerle beraber artiyorsa)."

Fakat bu isaret iki durumda calismamaktadir.

1) Eger islem hacminin arttigi gun borsada getiri oldukca yuksekse. (Ornek olarak %2 den fazla ise, bu iliski yokolmakta hatta tersine donebilmektedir!)

2) Eger Islem hacimi cok yukselip rekorlar kiracak seviyedeyse. Bu durumda genellikle borsada dusus gozukmektedir.