04-Subat-2001

Ocak Ayi Tahmin Sonuclarinin Degerlendirmesi

Asagida 2-Ocak-2001 tarihinde verilmis olan tahminler oldukca basarisiz olmustur. Ortalama degeri olarak modelin tahmin ettigi deger 8424 idi. Halbuki Ocak ayi ortalamasi 10668 olarak gerceklesti.

En asagida verilen tabloda ki %90 lik guven araliklarinda 10850 en yuksek ortalama deger olarak tahmin edilmisti. Eger modelin az cok basarili oldugu tek tahmin bu noktadir. Modelin tahminleri en azindan %90 lik guven araliklari icinde kalmistir bu da az da olsa bir tesellidir.

Peki model niye bu kadar hatali sonuclar verdi? Simdi bu soruya bazi olasi cevaplari verelim.

1. Oncelikle endeksi dogru bir sekilde tahmin etme acisindan butun bilinen modeller cok basarili olamamaktadir. Yani ortada "iyi tahmin yapamama" sorunu genel olarak zaten vardir. Ama asagidaki verilen performans beklenenden de kotudur. Modelin en azindan piyasanin yonunu tahmin ederken belli bir oranda basarili olmasini beklerdim. Ornek olarak %12 dusecek diye tahmin de bulunmusken, gercekte %16 yukselisle kapanmistir. Bu hata payi cok buyuktur. Bu nedenden dolayi modelin kurulusunun hatali olma olasiligi cok yuksektir. Diger maddelerde buna deginecegim.
2. Modelin yalnizca zaman serisi uzerine kurulmus olmasi, sorunlardan bir tanesidir. Bundan sonraki modellerde ekonomideki oncu gostergelere de yer verilecektir.
3. Ortalama verilerin kullanilmasi hata oranini arttirmistir. Ortalama veriler kullanildigi zman kriz donemi olarak Aralik ayi gibi gozukmustur. Halbuki gercekte (kapanis verilerine gore) Aralik ayininin performansi Kasim ayindan daha iyidir. Sonuc olarak ortalama degerlerin kullanilmasi her ne kadar normal sartlar altinda tahmin gucunu arttiriyor olsa da, ortalama degerin bir onceki ayin gercek performansini tam olarak ifade edemedigi durumlarda bu gecerli degildir. Bunu bu tecrubeyle ogrenmis bulunuyoruz.
4. Modelin hatalari disinda bir de icinde yasadigimiz konjoktur de cok normal degildir. Modelin en cok onem verdigi degiskenler, bir ay onceki ve tam bir sene onceki endeksin performansidir. Ama ne Aralik 2000 ne de tam bir sene onceki Ocak 2000, "normal" diye dusunulemeyeck aylardir. Bu modelde cok buyuk bir sapmaya neden olmustur.

Kisaca modelimiz %90 lik guven araliklarinin tutturulmasi disinda, ortalama tahmini acisindan oldukca basarisiz olmustur. Fakat onemli olan bundan sonra kurulan modellerde daha dikkatli olmak, hatalari tekrarlamamaktir. Umarim bir kac ay sonra cok daha iyi tahmin gucu olan modeller kurabiliriz.

02-Ocak-2001

OCAK 2001 icin tahminler

Onceki sayfa
Size bir zamanlar kurmus oldugum basit bir ARIMA modelinin update edilmis sonuclarini veriyorum.

Alt ve ust araliklar istatiksel olarak %75 araligindadir. Ornek olarak modele gore ocak sonu en dusuk 7800 en yuksek 11736. Bu ayi icin ongorulen yuzde degisim ise -12%.

Kullanilan degerler aylik ORTALAMA dolar bazindadir. Yani kapanis degerleri degildir. Ortalama degerlerinin kullanilmasi tahmin gucunu iki katindan fazla arttirmaktadir.

Obs     date    ACTUAL    PREDICT     Endks      low     upp
                                        TL       TL       TL 
179    DEC00    -0.26      -0.12     10943     8736    13150
180    JAN01      .        -0.12      8424     6727    10121
181    FEB01      .        -0.02      8312     6678     9946

Model gectigimiz aralik ayinda -12% vermisti ve fakat gercek deger -26% oldu. Yani pek de guvenilir degil. :)

YUKSELECEK mi DUSECEK mi?

Eger dikkat edilirse Ocak ayi icin yuzde degisim tahmini -12% cikmis. Acaba bu yuksek miktar bir dusus sinyali olarak alinabilir mi?

Ben de gecmiste mutlak degeri 10%dan fazla olan ongorulerin hatali cikma oranina ve miktarina baktim.

Hatali cikmaktan kastim; modelin, piyasanin yonunu yanlis tahmin ettigi zamanlar. Yani yukselecelecegini ongorup dustugu zamanlar veya tersi.

46 tane benzer durumdan asagidaki 10 tanesinde model tam anlamiyla gocmus. Ve isin kotu tarafi genelde yukselmeyi ongorup zarara ugratmis. :(

Obs     date    ACTUAL    PREDICT        endeks     pred     low     upp

 14    MAR87     -.05      0.14          2.46        3        2        3
 46    NOV89     -.09      0.16         15.08       20       17       23
 79    AUG92     -.06      0.14         41.58       50       42       57
 81    OCT92     -.13      0.12         36.43       49       42       57
 90    JUL93     -.03      0.11        100.78      119      100      138
112    MAY95     -.01      0.15        473.71      556      470      642
142    NOV97     -.10      0.11       2879.00     3585     3009     4161
146    MAR98     0.03      -.10       3259.06     2933     2352     3515
163    AUG99     -.00      0.11       5018.28     6208     5207     7208
170    MAR00     0.07      -.12      15920.00    14098    11250    16947

Yani cok kaba bir hesapla, bu modele gore, 30/46 ihtimalle bu ayin ortalamasi, 9157'den (gecen ayin ortalamasi) dusuk cikacak falan filan denebilir. Ama bilenler bilir, bu hesaplarin cok kaba bir yol gosterici olmasindan baska cok bir anlami yoktur.

%90 lik Guven Araliklari

Verdigimiz modele bir kere daha bakalim. Acaba bu guven araliklari ne kadar GUVENLI diye.

Incelenen 178 aydan 34 unde bu araliklarin disina cikilmis. 34/178=0.19. Yani gecmis data ya gore %81 guvenli. :)

Daha az risk sevenler icin asagida %90 guven araligina gore sonuclari da veriyorum. Bu guven araliklari o kadar genis ki coguna tahmin demeye insanin dili varmiyor. Bazilarinin araliklari o kadar genis ki "endeks pozitif bir sayidir" demekten bir farklari yok.

Ama dogal olarak bir o kadar da guvenliler. Gecmiste endeks yalnizca 9 kere bunlarin disina cikmis. Ve yine kotu haber genelde yukselis gosterip asiri dususlerle kapatmis. :(

                           %90 GUVEN ARALIGINA gore Ongoruler


Obs     date    ACTUAL    PREDICT     Endks      low      upp
                                        TL       TL       TL

179    DEC00    -0.26      -0.12     10943     7787    14098
180    JAN01      .        -0.12      8424     5997    10850
181    FEB01      .        -0.02      8312     5975    10648

Fakat uzerine basa basa soyluyorum ki bu modelde ciddi bir eksiklik vardir. Buda modelde yalnizca getiriler ile ilgilenip varyansi hic hesaba katmamaktir. Bunun icin bir ARCH modeli kurulmasi gerekir. Eger zaman bulabilirsem ben de bir zamanlar kurmus oldugum bu modelleri update edip sonuclarini burada vermek istiyorum.

Bunun yani sira borsadaki fiyat hareketlerini en iyi anlatabilecek modellerin oncu gostergeler kullanilarak olacagina inaniyorum. Kaldi ki cok daha detayli bir model kurulabilse bile borsadaki gelecek fiyat hareketlerinin tahmin edilebilmesindeki basari cok olmayacaktir.

Saygilarimla,
Onceki sayfa