12 Haziran 2001

Sektorler Uzerine

Bu yazida sektorler uzerinde bazi bulgulari paylasmayi dusunuyorum. Ilk olarak, sektorlerin 1997-2001 donemindeki performanslari incelenecek. Bu bolumde genel olarak sektorlerin getirileri ve riskleri uzerinde durulacak ve daha sonra da ay bazindaki performanslari incelenecek. Ikinci bolumde, sektorlerin birbirleriyle etkilesimi uzerinde duracagim. Bu bolumde nedensellik testlerinin sonuclari verilerek bir sektordeki hareketlerin diger sektorler uzerindeki etkisi belirlenmeye calisilacaktir.

Veri:

Bu calismada kullanilan veri Subat 1997- Mart 2001 tarihleri arasindaki IMKB'de sektor indeksleridir. Incelenen sektorler Banka, Finansal Kir. Faktoring, Gida Icecek, Holding Yatirim, Kimya Petrol, Menkul Kiymet Yat. Ort., Metal Ana, Metal Esya Makina, Orman Kagit, Sigorta, Tas Toprak, Tekstil Deri, Ticaret, Turizm, Ulastirma sektorleridir. Verilen hepsi Analiz Yatirim Sirketi tarafindan saglanmistir.

Birinci Bolum: Sektorlerin Performaslari

Bu bolumde ilk olarak 97-2001 doneminde sektorlerin performanslarini inceleyecegiz. Daha sonra da sektorlerin her sektorun mevsimsel olarak performanslari incelenecektir. Buradaki amac, mevsimsel dalgalanmalarin sektorlerin performanslarini ne derece etkiledigini bulmaktir.

Ilk olarak sektorlerin incelenen donem boyunca getiri, risk ve Sharpe-Orani gibi degisik istatistikleri verelim.

1997-2001 SektorPerformanslari
	Ort. Get.	Std. Sap.	SharpeOr.
SIGORTA	0.17%	4.34%	0.04
BANKA	0.16%	4.29%	0.04
HOLDINGYATIR	0.11%	4.23%	0.03
GIDAICECEK	0.07%	3.62%	0.02
TICARET	0.07%	3.84%	0.02
METALESYAMAK	0.07%	3.93%	0.02
KIMYAPETROL	0.06%	3.85%	0.02
ULASTIRMA	0.03%	3.98%	0.01
TASTOPRAK	0.02%	3.22%	0.01
MENKULKIYM	0.02%	3.75%	0.01
ORMANKAGIT	0.02%	3.76%	0.00
METALANA	0.01%	4.31%	0.00
TURIZM	-0.02%	4.65%	-0.00
FINANSALKIR	-0.03%	3.72%	-0.01
TEKSTILDERI	-0.05%	3.52%	-0.01

Bu tablodan elde edilen bulgulari soyle siralayabiliriz.

• Sigorta ve Banka sektoru oncelikle dikkat cekmektedir. Her iki sektorde gunluk %0.16 lik getiri ile digerlerine gore cok yuksek ortalama getiri oranlarina sahiptir. Diger dikkat cekici bir sektor Holding, yatirim sektorudur.
• En dusuk getirili sektorler ise Tekstil Deri, Finansal Kiralama ve Turizm dir. Bu 3 sektorun gunluk ortalama getirisi negatiftir. Bu sektoru en kotu performans siralamasinda Metal Ana izlemektedir.
• En risksiz sektor Tas Toprak sektorudur. Bunu Tekstil-Deri ile Gida-Icecek sektorleri izlemektedir.
• En riskli sektor Turizm sektorudur. Bu hic de sasirtici bir bulgu degildir. Zira Turizm sektoru soklara en duyarli sektorlerden bir tanesidir ve teror gibi diger sektorleri cok fazla etkilemeyen gelismeler turizm sektorunu oldukca fazla etkilemektedir.
• Turizm sektorunden sonra en riskli sektorler Sigorta, Metal Ana ve Bankacilik sektorleridir. Ozellikle Metal Ana sektorunun dusuk getirisine ragmen yuksek riske sahip olmasi dikkat cekicidir.
• Benzeri sekilde Sharpe Orani (getiri/risk) oraninda da Sigorta, Banka sektorleri dikkat cekmektedir.

Bu bolumde ikinci olarak sektorlerin ay bazindaki performanslarini inceleyelim.

Asagidaki tabloda her sektorun aylik ortalama getirileri verilmistir.

Tabloda verilen degerler ortalama gunluk yuzde getirilerdir. Ornek olarak Ocak ayinda Sigorta sekoru gunde ortalama %0.52 lik yukselme egelimi gostermis. Bunun disinda sektorun en yuksek getirisinin oldugu ay "yesil", en dusuk getirisinin oldugu ay da "kirmizi" ile gosterilmistir. Aslinda bu tabloyu vermeyi dusunmuyordum. Cunku gorulebilecegi gibi yuksek ve dusuk getiriler genelde ayni aylarda yogunlasmislardir ve bu durum, sektorel etkilerden daha cok genel ekonomiyi etkileyen etkilerin on planda oldugunu gostermektedir. Kisaca bu tablodan falanca sektor icin en iyi ay su aydir en kotu ay da su aydir demek mumkun degildir.

Fakat tabloda renklerin dagilimina baktiktan sonra tabloyu yayinlamaya karar verdim. Eger dikkat ettiyseniz yesil renkli hucreler tablonun sol tarafini egemenligi altina almisken, kirmizi renkli hucreler de sag tarafini ele gecirmislerdir. Bir nevi Temmuz ayini aralarinda sinir ilan edecek sekilde iyi aylar Ocak-Haziran iken, Kotu aylarda Temmuz-Aralik bolgesi gibi gorulmektedir. Tablodaki goruntu ilginc olmasina ragmen pek fazla onemsenmemesi gerekir zira kullandigimiz data yalnizca 1997-2001 donemini kapsamaktadir ve daha oncede belirttigimiz gibi borsanin genel yonu sektorel hareketlerden daha baskin cikmaktadir bu yuzden de renklerin bu sekilde dagilmasi cok da anormal degildir.

Ikinci Bolum: Sektorlerin Birbirleriyle Etkilesimi

Bu bolumde sektorlerin birbirleriyle etkilesimi uzerinde durulacaktir. Bu ne demek? Ornek olarak, herhangi bir sektordeki yukselis veya dusus diger sektorler uzerinde nasil bir etkisi var. Mesela genel bir kani, bankacilik sektorundeki hareketlerin borsadaki diger sektorlere ayni yonde etki ettigi seklindedir. Tabii bankacilik sektorunun endeks uzerindeki agirligi nedeniyle endekse direkt bir etkisi oldugunu zaten biliyoruz ama burada IMKB 100 endeksi uzerinde degil ama sektorler uzerinde duracagiz. Bu bir anlamda sektorler arasinda etkilesim siralamasi seklinde dusunulebilir. Baska bir acidan da buradkai calismayi "oncu" sektorleri ortaya cikarmak olarak dusunebilirsiniz. Oncu sektorden kastimiz, diger sektorlerde bir hareket olmadigi halde hareketlenen ve arkasindan diger sektorleri de hareketlendiren sektordur.

Oncelikle kisaca sektorler arasinda niye bir etkilesim olabilecegi uzerinde duralim.Bunu bir sebebi gelen haberlere (soklara) piyasanin yeterince hizli tepki verememesi nedeniyle olabilir. Ornek olarak, turizm sektorunu iyi yonde etkileyen bir haber gida, icecek sektorunu de ayni yonde ve fakat daha az miktarda etkileyebilir. Bu durumda yatirimcilar yeni haberden dolayi oncelikle turizm sektorune yatirim yapacaklardir cunku oradaki firsatlar (kar yapma olasiligi)  diger sekterlore gore daha fazladir. Fakat turizim sektorundeki fiyatlar yukselip, kar olasiliklari azaldiginda ise haberden etkilenen diger sektorlere yatirim yonlenebilir. Bu durumda turizm sektorundeki fiyatlarin yukselisi kisa sure sonra gida, icecek sektorunde fiyatlarin habercisi gibi gozukur.

Bazi sektorlerin arasindaki ilskileri yukarida belirttigim gibi mantik yoluyla anlamak mumkun olsa da pek cok durumda yukaridaki gibi bir mantik yurutmek mumkun olmayabilir de. Bunun nedenlerinden biri sektorlerin ekonomi icindeki anlami ve reel iliskilerinin yani sira yatirimci pskilojisi acisindan ne anlama geldiginin de onemli olmasidir. Ornek olarak, Metal Ana sektorundeki bir senet olan Eregli Demir Celik Sirketinin senetleri uzunca sure lokomotif senet olarak gorulmustur. Bu durumda Metal Ana sektorunde agirlikli yeri olan Eregli Demir Celik senetindeki hareketler borsadaki diger hareketler tarafindan kisa surede izlendiginden dolayi, Metal Ana sektoru bir anlamda "oncu" sektor seklinde gozukebilir. Son yillarda Eregli Demir Celik Sirketinin yerini baska sirketlere birakmistir. Ornek olarak kimi yatirimcilar son yillarda endeksdeki onemli agirligindan dolayi bankacilik sektorunu lokomotif olarak dusunmektedir. Sonuc olarak sektorler arasi iliskileri incelemek icin iki nedenimiz var denebilir: Oncelikle sektorler arasindaki iliskiler ekonomik olarak sektorlerin bibirine bagliligiyla iliskilidir. Ikinci olarak da salt yatirimci psikolojisi veya sektorleri/senetleri nasil algiladigina bagli olarak ekonomik olarak normalde beklenmeyen iliskilerde bulunabilir.

Burada bir noktaya da deginmek gerek. Bu calismanin yapilabilmesi icin piyasalarin etkin olmadigi varsayimi gizlice yapilmaktaidr. Bilindigi uzere eger piyasalar etkin olsaydi, yatirimcilar icin hicbir kar yapma sansi olmadan fiyatlar haberin cikmasi ile anlik olarak yeni denge noktasina gelecektir. Bu da bir sektordeki hareketlerin diger sektordeki hareketlerden once olusmasini engelleyecektir.

Kisaca bu bolumdeki calisma: "Hangi sektor hangi sektorden etkilenir ve hangi sektoru etkiler?" sorusuna verilen ekonometrik bir cevaptir. Burada izleyecegimiz yontem ise bir sektordeki 1 gunluk getirinin, baska bir sektorun bir gun sonraki hareketlerini ne derece tahmin edebildigini incelemektir. Ekonometride cok populer olan Granger causality yani "nedensellik" testleri uygulanmistir.

Benim test sonuclarini verirken kullandigim terminasyonla ilgili olarak bir konunun daha altini cizmek yararli olacaktir. Test sonuclarini verirken, "etkileyen" ve "etkilenen" gibi kelimeler kullandim. Ne var ki bu kelimlerin anlamlari ile benim kullanma amaclarim tam ortusmemektedir. "Etkileyen" degiskenden kastim sudur. Eger A degiskeninin gecmis degerleri B degiskeninini tahmin edebiliyorsa (Daha dogrusu eger A degiskeni, B degiskeninin tahmin etme yetenegine ek bilgi katabiliyorsa) bu durumda A degiskeni "etkileyen", B degiskeni ise "Etkilenen" degiskenlerdir. Buradaki amacim istatistik bilmeyen bir insanin da burada yazilanlari anlamasi oldugundan dolayi biraz terminolojik yanlislik yapmis bulunuyorum.

Asagida bu testin sonuclari sunulmaktadir.

Yukaridaki tabloda verilen sonuclar Granger nedensellik testi sonucu %95 ve daha yukarida anlamlilikta elde edilenlerdir. Ornek olarak yukridaki tablonun en tepesinde bulunan bilgiler Bankacilik sektorunun etkiledigi sektorlerle ilgilidir. Buna gore Bankacilik sektorunun bugunku getirisi, Gida icecek sektorunun yarinki getirisini aciklamakta %95 ihtimalle anlamli bir bilgi icermektedir.

Tabloda dikkat cekici birkac noktayi soyle siralayabiliriz.

• Diger sektorleri en fazla etkileyen sektor Gida ve Icecek ile Finansal Kir. Faktoring sektorleridir. Ilginc bir sekilde Gida, Icecek sektorundeki hareketlerinin diger butun sektorlerin hareketlerini tahmin etme yeteneginin oldugu bulunmustur.
• Gida-icecek ve Finansal Kiralama sektorlerini Bankacilik, Kimya-Petrol- plastik ve Tas, Toprak sektorleri izlemektedir.
• Gida, icecek sektoru ayni zamanda en fazla etkilenen sektordur. Bunu Bankacilik sektoru izlemektedir. Bu sonuclara gore Bankacilik sektorunu etkileyen sektorler: Gida Icecek, Kimya Petrol, Metal Ana, MEtal Esya makina, Tas toprak ve Turizmdir.
• Holding, yatirim sektoru ilginc bir sekilde baska hic bir sektoru etkilememektedir.
• Holding Yatirim, Menkul Kiymetler Yat. Ort, Ticaret, Sigorta, Tekstil Deri sektorleri yalnizca Gida icecek sektorunu etkilemektedir.
• Finansal Kiralama ve faktoring sektoru pek cok sektorun hareketlerini tahmin etme yetenegi bulunumusken yalnizca 3 sektordeki hareketler bu sektoru tahmin edebilmektedir.

Burada yapilan testi 3 gunluk getiriler kullanilarak yapildiginda benzer sonuclar elde edilmektedir bu yuzen bunlari ayrica vermiyorum.

Tablodan da gorulebilecegi gibi sektorler arasinda etkilesimlerin, ekonomik iliskiler kullanilarak aciklanmasi pek koay degildir. Bazi iliskiler icin "bu son derece normal" denebilse bile pek cok cogu icin bunu demek icin oldukca zoraki yorumlarin yapilmasi gerekir.

Burada ozellikle bir sektor uzerinde biraz daha uzunca durmak istiyorum. Bu sektor Finansal Kiralama ve Faktoringtir. Yukarida da belirtildigi uzere Finansal Kir. ve Faktoring sektoru diger pek cok sektorun (Bankacilik, Holding-Yatirim, Ticaret ve Sigorta disindakilerin hepsinin) fiyatlarindaki hareketleri bir gun onceden tahmin etme acisindan onemli bir bilgi tasimaktadir. Bu ilk bakista oldukca sasirtici bir durumdur zira Finansal Kir. ve Faktoring sektoru oldukca kucuk sirketlerden olusmaktadir ve hic birisinin lokomotif olacak bir durumu yoktur.

Hatta cok daha ilginc birsey vardir. Incelenen sektorler arasinda hem sirket basina dusen ortalama islem hacmi bakimindan hem de sektorun toplam islem hacmi bakimindan en kucuk sektor hangisidir? Cevap: Finansal Kir. Faktoring!

Su anda Finansal Kir., Faktoring Sektorunde bulunan sirketlerin sayisi 8 dir ve bunlarin ortalama islem hacimleri borsa ortalamasinin cok altindadir. Ornek olarak 11 Haziran 2001 tarihinde bu sektordeki sirket basina dusen islem hacmi ortalamasi yalnizca 43 Milyar TL. dir. Borsadaki sirket basina dusen ortalama islem hacmi ise 1 Trilyondan fazladir. Ortalama islem hacmi acisindan ikinci en kucuk sektor olan  Sigorta sektorundeki ortalama islem hacmi 172 Milyar TL. dir. (11 Haziran 2001 tarihinde).

Kisaca demek istedigim sudur: Finansal Kir. Faktoring sektorunun cizmis oldugu oncu sektor rolu aslinda sektorun diger sektorleri ekonomik ya da psikolojik olarak etkilemesiyle ilgili olmayabilir. Bu tamamen Finansal Kir. Faktoring sektorunun cok ufak hacimli sirketlerden olusmasiyla iliskili olabilir. Egr bu dogruysa, o zaman Finansal Kir. Faktoring sektorunu bir sektor olarak degil de bir nevi kucuk senetler endeksi olarak gormek gerekir.

Fakat bu aciklama baska bir soruyu cevapsiz birakir. Kucuk senetlerin borsanin gidecegi yonu tahmin edebilmesindeki basarisi ne ile ilgili olabilir? Bu oldukca ilgi cekici bir konudur ve uzerinde daha fazla arastirma yapilmasi yararli olacaktir.  Aklima gelen bazi fikirler var ama bunlari ek arastirmayla destekleme geregi buluyorum. Boylece bizim bir sonraki calismamizin konusu da ortaya cikmis oluyor. Ama kisaca sunu belirtebilirim ki, eger burada Finansal Kir. Faktoring sektorunun "oncu" goruntusu sektordeki senetlerin "kucuk" olmasindan kaynaklaniyorsa, bu gelismis piyasalar icin yapilmis calismalarla uyumsuzluk gosterir.  Bu durumda  bazi kesimlerin digerlerinden daha once bazi haberlere ulasmasinin bir sonucu olarak kucuk sirketlerdeki fiyat hareketleri garip bir sekilde "oncu" rol oynayabilir. Fakat burada cok fazla spekulasyon yapmanin geregi yok, gelecek calismada kucuk sirketlerin gercekten de oncu rol oynayip oynamadigini incelemeyi dusunuyorum. 

Son olarak buradaki yapilan calismanin 1997-2001 donemini kapsadiginin (cunku 1997 oncesine ait sektorel veri bulamadim) unutulmamasi gerektigini belirteyim.