21 Ocak 2001

Destekler ve Direncler Uzerine Bir Calisma:

Ozet:Bu calismada oncelikle destek ve direncler hakkinda temel bilgilere deginiliyor. Daha sonra da IMKB 100 icin destek ve direnc noktalari ve bunlarin ne derece guclu olduguna dair bulgular Tablo seklinde sunuluyor.

Bu analizde oncelikle destekler ve direnclerin onemine deginilecek. Daha sonra da gecmiste endeks (IMKB 100) verilerine bakilarak IMKB 100 icin guclu destek ve direncler, bir guc gostergesiyle beraber verilecekler. Guc gostergeleri 1 uzerinden verilen sayilardir ve kabaca destegin ve direncin dayanakliligini yani gecilmeme olasiligini vermektedir.

Destekler ve direncleri dogru belirlemek fiyat hareketlerinin yonunu onceden tahmin etme acisindan oldukca onemlidir. Destekler piyasadaki alicilarin saticilardan daha istekli oldugu zamanlarda ortaya cikar. Direnclerde tam tersi durumlarda yani saticilarin alicilardan daha istekli ve guclu oldugu durumlarda. Verilerin incelenmesinden ortaya cikan bir gozlem ise, direnclerin gecildikten sonra destek olmasi ve desteklerinde direnc haline donusmesidir.

Direnclerin ve desteklerin ne kadar guclu oldugu da gecmiste ne kadar iyi calistiklariyla olculur. Eger fiyatlar 10 kere bir destegi test etmis ve fakat asagi dogru kiramamissa, bu destegin oldukca guclu oldugu soylenebilir. Ama su da bir gercektir ki, butun destekler ve direncler ne kadar guclu olurlarsa olsunlar, zaman icinde gecilmeye mahkumdurlar. Ornek olarak bir endeks direcinin test edilmesi sirasinda, eger dirence yaklasilirken islem hacmi surekli olarak artis gosteriyorsa ve alimlar genele yayilmis bir sekildeyse bu direncin gecilme olasiliginin oldukca yuksek oldugunu gosterebilir. Gecmise ait veriyi inceledigimiz zaman kuvvetli direnclerin her zaman cok yuksek islem hacim artislariyla beraber kirildigini goruruz. Bu nedenden dolayi islem hacmini ve islemlerin genele yayilip yayilmadigini incelemek onemlidir.

Direncler ve destekler niye olusur?

"Destekler ve direncleri bizler yaratiyoruz. Yani yatirimcilar. Eger biz onlarin varligina inanmasaydik onlarda varolamayacaklardi". Bazi destekler ve direncler tamamen psikolojik etkilerden olusmaktadir. Ornegin, 1000, 5000, 10000, 15000, 20000 kritik degerlere gelindiginde, yatirimcilarin fiyatlardaki degisimi kabullenip etmeyecegine gore bu degerler test edilir. Bu kritik degerlere yaklasildiginda bazi ilginc fiyat hareketleri de olusur. Ornek olarak, genelde 1005, 993 gibi kapanislar gozlemlemeyiz. Fiyatlar 978 lerde seyrederken eger direnc kirilacaksa, bu cok hizli bir hareketle olur ve kirildigi gun 1007 gibi 1000'e yakin bir degerde degil ama 1020 gibi goreceli olarak uzak bir degerde kapanis gozlemlenir. Donaldson ve Kim* (1993), bu gozlemi Dow Jones IA icin test etmislerdir ve gercekten de fiyatlarin genellikle bu kritik degerleri cok hizli gectigine ve genelde bu degerlerden uzakta kapandigini gozlemlemislerdir.

Bunun bir nedeni, kabaca, direnc seviyelerinin gecildikten sonra aniden destek haline donusmesi olarak gorulebilir. 1000 gibi bir deger asagidan kirildiktan hemen sonra, artik bir destek gorevi ustlenmekte ve "yatirimcilar destegin kirilmama ihtimalini daha yuksek gordukleri icinde" fiyatlar hizla yukselmektedir. Sonuc olarak kapanis degerleri genellikle destek ve direnclerden uzakta olmaktadir.

Destek ve direnclerin kirilip kirilmayacagini onceden nasil anlayabiliriz?

Destek ve direnlerin kirilip, kirilamayacagini onceden tahmin etmek zordur ama bazi noktalara dikkat edilirse bu onceden kestirilebilir. Eger bir endeks direnci test edilecekse sunlara dikkat etmek gerekir:

1) Dirence yaklasilirken, alislar genele yayilmis ve islem hacmi surekli duzenli bir sekilde yukselmekte mi?

2) Direnc gecmiste ne kadar kuvvetli bir hareket sergilemis. Eger direnc gecmiste cok "direncli" bir sekilde davranis gostermisse, bu o degere yaklasildiginda satis yapma aliskanligini kazanalarin cok oldugu anlamina gelir ki, bu direncin gecilmesini son derece guclestirebilir.

3) Eger direnc ilk defa test edilecekse, Fibonacci sayilarini kullanan yontemlerden yararlanilabilir. Fibonacci sayilari 1,1,2,3,5,8,11 sekilde bir onceki iki sayinin toplanmasiyla bulunur. Ve ilginc bir sekilde bu sayilarla yapilan analizlerin, daha onceden test edilmemis destek ve direnc noktalarini yaklasik olarak gosterebildigi bulunmustur. Daha ayrintili bilgi icin bir teknik analiz kitabina basvurulabilir.

Kisaca ilk olarak dirence yaklasilirken yapilan alim satimlara, islem hacmine ve fiyat yukselisinin ne olcude genele yayildigini incelemek gerekir. Ikinci olarak da, direncin gecmisteki performansini iyi analiz etmek ve ogrenmek gerekir. Direnclerin gecmisteki performansinin test edilmesi icin grafik uzerinde bu direnclerin gecmiste en kadar test edildigi ve bu testlerde direnclerin ne olcude basarili olduguna bakilmasi gerekir.

IMKB 100 icin Destek ve Direnc Seviyeleri ve Gucleri:

Asagida IMKB 100 icin hazirlanmis (cent bazinda), endeks degerleri ve bunlarin ne olcude basarili bir olduguna dair ufak bir tablo verilmistir. Calismada butun olasi destek ve direnc degerleri test edilmis, ne olcude basarili oldugu bulunmustur. Verilen degerler yalnizca 1.2$-2.4$ arasinda en basarili olasi direnc ve destek degerleri ve onlarin basari oranlaridir. Aciklamalar tablounun altinda bulunmaktadir.

Destek/    Basari       Basari    Neg.    Poz.
Dirnc(cent) Orani(1)   Orani(2)   Tepki   Tepki.   

164.84        87         .54      -.7    .48
203.36        83         .70      -.7    .48
215.94        80         .67      -.6    .70
195.39        80         .90      -.5   4.36
102.00        78         .56      -.3    .98
169.86        76         .35      -.2    .64
144.75        75         .13      .14    .50
161.58        74         .27      -.2    .36
105.11        72         .43      .11    .72
173.30        71         -.0      -.4    -.4
130.97        69         .19      -.3    .17
141.88        69         .21      -.3    -.0
115.01        68         -.2      .31    -.0
231.60        67         -.2      .30    .
158.38        64         .02      -.0    .01
153.70        63         .27      -.3    -.5
163.20        62         .32      -.3    .50
149.16        62         .17      -.1    .28
133.62        61         .13      .16    .23

Yukaridaki verilen noktalar her ne kadar cok hasas olarak verilmisse de bunlarda sapmalar olusabilir ve grafik uzerinde bulunan destek ve direnc noktalarindan daha farkli olabilir. Sebebi ise, gorsel olarak kullanilan yontemler yerine istatiksel yontemler kullanilmistir. 1988-2001 yili arasindaki butun gunluk degerler kullanilarak, her noktanin bir destek ve direnc olarak calisma yetenegi test edilmistir. Daha sonra sonuclar iki ayri siralama seklinde verilmistir. Bu tabloda verilen destek ve direnc seviyelerinin ve yuzde degerlerin gunluk data uzerinden hazirlandigini ve %0.5 lik bir band icindeki (soz konusu destegin veya direncin altinda ve ustunde olmak uzere) fiyat hareketleri incelenmistir.

Aciklamalar:
Basari Orani 1: Gunluk verilerde destek ve direncin ne derece basarili oldugunu test eder. Ornek olarak 1.65 dolar seviyesinde %87 oraninda gecmiste basarili olmus bir destek ve direnc bulunmaktadir.
Basari Orani 2: Bu indikator ise destegin altinda ve ustundeki fiyat hareketlerinin ne derece asagi veya yukari yoneldiginin bir gostergesidir. Ornek olarak bir destek, yukaridan yaklasan fiyatlari ne derece yukari geri itebilmeyi basariyor seklinde. Degerin buyuk olmasi, destek veya direncin guclu oldugunu gosterir. Ozellikle 1 den buyuk olmasi cok guclu bir destek veya direnci isaret etmektedir. Negatif olmasi ise gucsuzlugu ifade eder.
Neg.tepki : Neg. tepki bir direnc test edilirken direncin basarisini gosterir. Bu degerin negatif olmasi direncin basarili oldugunu, buyuk bir negatif deger (ozellikle -2 den kucuk ise) ise direncin cok cok kuvvetli oldugunu gosterir. Goruldugu uzere bu derece cok kuvvetli bir negatif deger yoktur.
Poz. tepki: Destek test edilirken ne derece guclu oldugunu gosterir. Eger destek cok guclu ise cok buyuk pozitif bir deger bekleriz (2 den buyuk). Verilen degerlerden yalnizca 1.95 dolar seviyesinde boyle bir destek gozlemliyoruz. Degerin negatif olmasi ise destegin hic e kuvvetli olmadigi ve kolaylikla kirilabilecegini gosterir.

Yorumlar:

Tablodan cikan sonuclar kisaca soyle ozetlenebilir. En guclu direnc/destek seviyesi olarak 1.65$ seviyesi gozukmektedir. Siralamalarda yine ust seviylerde olan 169.86 cent seviyesinde yine guclu bir direnc oldugu gozukmektedir. Su anda (21-Ocak 2001) itibariyle endeksin bulundugu yer yaklasik olarak bu seviyeler oldugu dusunulunce bulunan degerler ilginclik kazanmaktadir. Bu seviyenin ustundeki kuvvetli direncler 1.73$, 1.95$, 203$, 215$ seviyelerinde bulunmaktadir. Bunlarin disinda tabloda verilmemis olan ve %50 basari oranindan yukarida olan 1.77$ ve 1.86$ seviyelerinde de direncler bulunmaktadir.

Referanslar:

Donaldson ve Kim, (1993) "Price Barriers in the Dow Jones Industrial Average", Journal of Financial and Quantitative Analysis, vol28, No3, September 1993