IndianenSjamanen

In de Indiaanse traditites omvatte het begrip gezondheid meer dan
alleen lichamelijk en geestelijk welzijn. Ook zaken als voorspoed,
eendracht binnen de familie en duurzame vriendschap hoorden bij
de gezondheid.

Een goede gezondheid beruste in de ogen van de Indianen vanouds
op gepast gedrag en eerbied voor de natuurgeesten en de voorouders.
Wie zich daar naar gedraagt, is verzekerd van welzijn, maar wie tegen
de natuur ingaat , roept ziekte en onheil over zich af. Hoe goede daden
worden beloond, blijkt uit deze Irokese mythe, over de eerste medicijnman
waarin de dieren en vogels van het woud een krijger tot leven wekken,
die met zijn eervolle gedrag hun vriendschap had verdiend. Toen de krijger
in de strijd was gedood en gescalpeerd, wilden vos, beer en Oriool hem uit
de dood opwekken door zijn scalp terug te halen. Ze zochten overal, maar
ze konden de scalp niet vinden. Uiteindelijk ontdekte kraai de scalp in een
ver kamp, waar hij lag te drogen. Ze steelden de scalp en wekte met kruiden
bladeren en boomschors de jager terug tot leven. Ze stuurden hem naar
huis waar hij de eerste medicijnman werd.

Over het algemeen beschouwden de Indianen ziekte als het gevolg van
drie afzonderlijke oorzaken, die elk apart of samen aan de wortel van het
lijden van de patient konden liggen. De eerste mogelijkheid is dat een boze
geest of tovenaar van de vijand iets in het lichaam van de zieke had ingebed
zoals een scherpe steen, splinter, of insectenbeet. De behandelende sjamaan
gebruikte dan wiechelarij of helderziendheid om de plaats van het object te
achterhalen, waarna hij de plek masseert of uitzuigt om het voorwerp te
verwijderen. Ernstiger wordt het als de symptopmen de sjamaan vertellen dat
de ziekte meer is dan een lichamelijke kwaal, in dat geval heeft de ziel het lichaam
verlaten, hetzij uit eigen beweging (de tweede oorzaak van ziekte) of omdat de
vijand hem heeft gestolen of geesten hem hebben weggelokt ( de derde oorzaak
van ziekte) . Om de ziel te redden was het nodig dat de sjamaan afreist nar de
lucht, de onderwereld of de zeebodem. Volgens de Paviotso kan de sjamaan de
ziel niet achterhalen zolang de grens van het dodenrijk nog niet heeft
overschreden.

Genezingen zijn vaak een zaak van de hele gemeenschap.
Bij de westelijke Apachen vertelden de oudsten alle dorpelingen van de rite.
Dan ging de sjamaan bij de patient zitten en zong de hele nacht om de hulp
van zwartstaarthert en andere geesten in te roepen. Bij zonsopgang bestoof
hij het hoofd van de zieke met stuifmeel van doddegras.

Sjamanen worden in vele verschillende Indianen talen met allerlei termen
aangeduid. Behalve sjamanenz ijn er vele andere medicijnmannen en vrouwen,
wichelaars, kruidendokters en genezers.
Een sjamaan , die zowel een man als een vrouw kan zijn , bezit een bijzonder
talent om de alledaagse wereld te verbinden met het geestenrijk.
Sommigen worden met die gave geboren , anderen krijgen hun vermogen
van een beschermgeest.
Om sjamaan te worden moet een man of vrouw spirituele macht verwerven,
die macht kan worden geerfd tijdens een droomtocht worden gevonden of
door de geesten zelf worden opgelegd.
Een belangrijk instrument voor de inwijding van de sjamaan, en dit voor
elk gebied, zijn de dromen.
Bij de Yurok en de Winto en bij de Paviotso kan een gestorven sjamaan in
een droom aan een nazaat verschijnen, die dan de macht van de dode
overneemt. Zo'n visioen kan iemand al op jonge leeftijd krijgen.

De indianen geloven dat de bewuste zichtbare wereld wordt beinvloed
door een wereld van geesten, ziekte en gezondheid, hongersnood en
overvloed berusten op de juiste handelingen van de geesten van de
verstandhouding tussen geesten en mensen , tussen sjamanen en geesten.

De sjamaan ontleent zijn macht aan persoonlijke visioenen en aan de vlucht
van de ziel in trance, maar hij stelt zijn macht altijd in dienst van de gemeenschap
Sjamanen en andere heilige mensen helpen de leden van de gemeenschap
door de belangrijke fasen van het leven, van de geboorte, de pubertijd, de
volwassenheid en de dood tot in het hiernamaals.