La 16 reguloj de Esperanto

(ikse, oke, en Esperant')

1. Nedifinita artikolo ne ekzistas; ekzistas nur difinita artikolo(la).
2. La substantivoj havas la fini�on o. Por la formado de la multenombro oni aldonas la fini�on j. Kazoj ekzistas nur du: nominativo kaj akuzativo; la lasta estas ricevata el la nominativo per la aldono de la fini�o n. La ceteraj kazoj estas esprimataj per helpo de prepozicioj (la genitivo per de, la dativo per al, la ablativo per per).
3. La adjektivo fini�as per a. Kazoj kaj nombroj kiel �e la substantivo. La komparativo estas farata per la vorto pli, la superlativo per plej; �e la komparativo oni uzas la konjunkcion ol.
4. La numeraloj fundamentaj (ne estas deklinaciataj) estas: unu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep, ok, na�, dek, cent, mil. La dekoj kaj centoj estas formataj per simpla kunigo de la numeraloj. Por la signado de numeraloj ordaj oni aldonas la fini�on de la adjektivoj; por la multoblaj - la sufikson obl, por la nombronaj - on, por la kolektivaj - op, por la disdividaj - la vorton po. Krom tio povas esti uzataj numeraloj substantivaj kaj adverbaj.
5. Pronomoj personaj: mi, vi, li, �i, �i(pri objekto a� besto), si, ni, vi, ili, oni; la pronomoj posedaj estas formataj per la aldono de la fini�o adjektiva. La deklinacio estas kiel �e la substantivoj.
6. La verbo ne estas �an�ata la� personoj nek nombroj. Formoj de la verbo: la tempo estanta akceptas la fini�on -as; la tempo estinta -is; la tempo estonta -os; la modo kondi�a -us; la modo ordona -u; la modo sendifina -i. Participoj (kun senco adjektiva a� adverba): aktiva estanta -ant; aktiva estinta -int; aktiva estonta -ont; pasiva estanta -at; pasiva estinta -it; pasiva estonta -ot. �iuj formoj de la pasivo estas formataj per helpo de responda formo de la verbo 'esti' kaj participo pasiva de la bezonata verbo; la prepozicio �e la pasivo estas 'de'.
7. La adverboj fini�as per e; gradoj de komparado kiel �e la adjektivoj.
8. �iuj prepozicioj postulas la nominativon.
9. �iu vorto estas legata, kiel �i estas skribita.
10. La akcento estas �iam sur la anta�lasta silabo.
11. Vortoj kunmetitaj estas formataj per simpla kunigo de la vortoj (la �efa vorto staras en la fino); la gramatikaj fini�oj estas rigardataj anka� kiel memstaraj vortoj.
12. �e alia nea vorto la vorto ne estas forlasata.
13. Por montri direkton, la vortoj ricevas la fini�on de la akuzativo.
14. �iu prepozicio havas difinitan kaj konstantan signifon; sed se ni devas uzi ian prepozicion kaj la rekta senco ne montras al ni, kian nome prepozicion ni devas preni, tiam ni uzas la prepozicion 'je', kiu memstaran signifon ne havas. Anstata� la prepozicio 'je', oni povas anka� uzi la akuzativon sen prepozicio.
15. La tiel nomataj vortoj fremdaj, t.e. tiuj, kiujn la plimulto de lingvoj prenis el unu fonto, estas uzataj en la lingvo Esperanto sen �an�o, ricevante nur la ortografion de tiu �i lingvo; sed �e diversaj vortoj de unu radiko estas pli bone uzi sen�an�e nur la vorton fundamentan kaj la ceterajn formi el tiu �i lasta la� la reguloj de la lingvo Esperanto.
16. La fina vokalo de la substantivo kaj de la artikolo povas esti forlasata kaj anstata�igita de apostrofo.