Voice over IP nedir ?

Gelisen teknoloji ile birlikte networkler üzerinde kullanici sayilarinin artmasi ve buna bagli olarak uygulamalardaki çesitlilik network trafiginin ve kullanici isteklerinin artmasina neden olmustur. Tümlesik sistemler diye tabir edilen data, ses ve video'nun ayni hat üzerinden iletilmesini saglayan yapilar kullanilmaya baslanmistir. Bu asamanin ilk adimi olarak karsimiza VolP teknolojisi çikmaktadir.

Voice över IP (VolP), telefon görüsmelerinin ve fakslarin IP tabanli bir network üzerinden iletilmesine imkan veren teknolojidir. Bu düsünce ve bu teknoloji uygulamada kullanicilara belirli avantajlari da beraberinde sunmaktadir.

Azaltilmis Maliyetler: Sesin, mevcut data hatlari üzerinden gerçeklestirilmesi ile özellikle uzak mesafe görüsmelerinden dogan telefon fatura maliyetlerindeki azalma.

Mevcut WAN üzerinde gerçeklestirilen konusmalarin ücretsiz gerçeklestirilmesi.

Basitlestirilmis Yapi: Entegre ses ve data sistemleri ile cihaz ihtiyacinda azalmanin saglanmasi. Yatirim masraflarinda azalma ve hem ses hem de data destekleyen cihazlarla sistemlerin daha basit bir yapiya kavusmasinin saglanmasi.

Gelismis Uygulamalar:

Bugünkü telefon sistemlerinin destekleyemedigi çoklu ortam ve çoklu servis uygulamalarinin (internet, intranet vb.) destekleniyor olmasindan dolayi yeni teknolojik gelismelere uyum imkanin olmasi. Sesi sadece data hatlari üzerinden gönderiyor olmak çogu zaman hiçbirsey ifade etmez. Sesin data olarak mevcut hatlar üzerinde kaplayacagi band genisligi, data ile birlikte eszamanli kullanilma sartlari, servis kalitesi (QoS) gibi önemli degerler VolP teknolojisinin verimli kullanilmasi için gerekli kriterleri olusturmaktadir.

Her sey analog sesin IP Network' te kullanilacak uygun bir formata dönüstürülmesi ile baslamaktadir. Ses, içerisinde DSP (Digital Signal Processor) bulunan cihazlarla PCM, ADPCM, CS-ACELP gibi algoritmalar kullanilarak sayisal hale getirilir.

Bu dönüsümü yapan cihazlar router'lar olacagi gibi sadece bu dönüsümü saglamak amaciyla üretilen Voice Gateway adi ile bilinen cihazlar da olabilir.

Sayisal hale getirilen ses, ses özellikli router'lar ile data networkü üzerinden H.323 protokolü ile gitmesi gereken yere tasinir ve orada ayni özellikte bir router tarafindan karsilandiktan sonra gerek router üzerinde gerekse mevcut santral üzerinde sonlanarak ilgili kullaniciya aktarilir. Baglanti kurulduktan sonra aradaki görüsmeler Real-Time Transport Protocol/User Datagram Protocol/lnternet Protocol (RTP/UDP/IP) protokolleri kullanilarak sürdürülür.

Ses normal PSTN hatlar üzerinde 64Kbit/s 'lik bir band genisligine ihtiyaç duyar. Bu sesin ayni band genisligi ile data hatlari üzerinden gerçeklestirilmesi, kullanicinin mevcut data iletisiminin büyük bir kismini sadece ses için kullaniyor olmasi demek olacaktir ki, bu konusma sayisina bagli olarak artan yeni bandgenisligi ihtiyaci demektir. Bu nedenle sesin data hatlari üzerinden geçirilmesi G.711, G.723.1,G.729gibilTU standartlarinda belirlenen bazi sikistirma algoritmalari ile daha verimli bir sekilde saglanmaktadir.

Bu algoritmalar sesi 64Kbit/s 'lik genisligini 5.3Kbit/s 'lik ölçülere kadar küçülterek data hatti üzerinde kaplayacagi bandgenisligi ihtiyacini azaltmakta ve böylece çok küçük bandgenisligi ihtiyaci ile sesin tasmabilmesini saglamaktadir. Bu algoritmalara iliskin degerleri asagidaki tablodan görmek mümkündür.

VolP teknolojisindeki en önemli kriter QoS (Ouality of Service) diye bilinen Servis Kalitesidir. Servis Kalitesi, ayni hatti paylasan verilerin siniflandirilmasini ve bu sekilde kullaniciya göre önem tasiyan verilerin öncelikli ve kayipsiz olarak iletilmesini saglamak amaciyla kullanilan bir özelliktir.

VolP gerçeklestirilen bir network içerisinde sesi ileten cihazlarin (router) QoS destegini sagliyor olmalari gerekmektedir. Aksi takdirde hatlardan geçen datalarin yogunluk kazandigi esnada yapilan telefon görüsmeleri yeterli band genisligine sahip olamayacaklari için kesilebilmektedirler. Bu nedenle sesin önceliklendirilmesi gereken durumlarda routerlar üzerinde gerçeklestirilecek QoS ayarlari ile ses datalari önceliklendirilir ve konusma oldugu sürece data ne kadar yogun bile olsa sesin engellenmesine izin vermez.

Böylece kesintisiz ve kaliteli bir görüsme imkani yaratilmis olur. Konusma kalitesini belirleyen önemli etkenlerden biri de Gecikme Zamanidir. Bu deger gönderilen ses paketlerinin son noktaya ulastigi zamandaki gecikme miktaridir. Kabul edilebilir deger, gecikmenin 200 ms'den az olmasidir. Bu degerin 200 ms'den fazla olmasi durumunda konusma kayiplari yasanmaktadir.

Gecikme zamanini etkileyen etkenlerden biri "jitter" diye tabir edilen network üzerindeki trafigin yogunluktan dolayi kuyruklar olusturmasidir. Bu trafik sikisikligini ve kuyruklardan dogan gecikmeyi önlemek için "jitter buffer" diye adlandirilan cihazlar kullanilmaktadir.

Iki ayri durumda (Sabit durum: kullanici tarafindan buffer büyüklügü ayarlanir. Standarti eOms.'dir, Aktif durum: Trafik sikisikligina bagli olarak otomatik olarak buffer büyüklügü ayarlanir) kullanilabilen bu cihazlarla network üzerinde gönderilen bir paketin gecikmesi azaltilmis olur.

VolP network'ü üzerinde yapilan konusma esnasinda, kullanicilarin kendi seslerini duymalari (Echo) oldukça rahatsiz edici bir durumdur.

Normal PSTN hatlarda 4 telin lokalde 2 tele dönüstürülmesi esnasindaki empedans farkindan kaynaklanan Echo problemi, sesin paket halinde data networkü üzerinden gönderildiginde durumlarda G.711, G.723.1, G.729 gibi CODEC'Ier içerisine entegre edilmis olan "Echo Canceler" diye tabir edilen Echo engelleyiciler ile önlenir. Böylelikle kullaniciya rahat bir konusma imkani taninir. Bu sartlar altinda kurulan VolP networkleri kullaniciya alisilmis telefon özelliklerini yasatarak telefon faturalarinda kullanima bagli olarak büyük miktarlarda kazançlar saglamaktadir. Yapilan arastirmalar 2003 senesi itibariyle data üzerindeki ses miktarinin alisilmis ses networküyle esitlenecegini ve ilerleyen dönemde daha fazla gerçeklestirilecegini göstermektedir.

VoIP teknolojisi kullaniciya kazandirdigi faydalarina her geçen gün bir yenisini ilave ederek yoluna devam edecek gibi görünüyor.