Fortran Programlamaya Giriş (Fortran90/95)

FORTRAN da KOMUT ve İŞLEM HİYERARŞİSİ

Fortran90/95 de kullanılan karakter kümesi :

Sembol sayısı	Tip	Değerler
26	Büyük harf	A-Z
26	Küçük harf	a-z
10	Rakamlar	0-9
1	Alt çizgi	_
5	Aritmetik semboller	+ - * / **
17	Değişik semboller	( ) . = , ' $ : ! " % & ; < > ? boşluk

Bir Fortran programıüç ana kısımdan oluşur:

1. Tanımlama kısmı:kullanılacak sabitler veya değişkenler vs. tanımlanır.
2. Çalışma kısmı:yapılacak işlemler vs. kullanılır.
3. Sonlandırma kısmı:çıktı işlemleri yapılır (STOP, END).

Bazı bilgisayarlardaki gerçel sayıların duyarlığı ve limitleri.

Bilgisayar	Toplam bit sayısı	Taban bit sayısı	Noktadan sonraki kısmın bit sayısı	Üstel kısmın bit sayısı	üstel kısmın sınırları
VAX	32 64	24 56	7 15	8 8	10^-38 ile 10³⁸10^-38 ile 10³⁸
IBM PC	32 64	24 53	7 15	8 11	10^-38 ile 10³⁸10^-308 ile 10³⁰⁸
Sun Sparc	32 64	24 53	7 15	8 11	10^-38 ile 10³⁸10^-308 ile 10³⁰⁸
Cray	64	49	14	15	10^-2465 ile 10²⁴⁶⁵

Fortran programlama dilinde komut ve işlemler önceliklerine göre yapılır. 
Bu komut ve işlem önceliği sırası aşağıdaki listelerde verilmektedir: 
Komut sıralaması:
-----------------
 1. PROGRAM
 2. PARAMETER
 3. IMPLICIT
 4. EXPLICIT
 5. DIMENSION
 6. COMMON
 7. DATA
 8. Satır fonksiyonları
 9. Programın gövdesi
10. END
11. SUBROUTINE ve FUNCTION alt programları

İşlem sıralaması:
-----------------
1. Parantez içeren işlemler en içteki parantezlerden dışarıya doğru yapılır,
2. Üstel işlemler sağdan sola doğru yapılır,
3. Çarpma ve bölme soldan sağa doğru yapılır,
4. Toplama ve çıkarma soldan sağa doğru yapılır, 
5. Koşul işlemcileri (==, /=, >, >=, <, <=) soldan sağa doğru yapılır,
6. Bütün .NOT. işlemleri yapılır
7. Bütün .AND. işlemleri soldan sağa doğru yapılır,
8. Bütün .OR. işlemleri soldan sağa doğru yapılır,
9. Bütün .EQV. ve .NEQV. işlemleri soldan sağa doğru yapılır,

Fortran programlama dili hazır çeşitli iç komutlarına/fonksiyonlara sahiptir. Örnek olarak SIN(X), COS(X) vb verilebilir.

Koşullu Mantıksal İşlemciler.

Yeni	Eski	Anlamı
= =	.EQ.	Eşit
/=	.NE.	Eşit değil
>	.GT.	Büyük
>=	.GE.	Büyük eşit
<	.LT.	Küçük
<=	.LE.	Küçük eşit

Karakterlerin birbirine eklenmesi // işlemcisi ile yapılır.
'Adı'//' Soyadı' ekleme işleminden sonra 'Adı Soyadı' şeklini alır.

Intrinsic Fonksiyonlardan bazıları.

Fonksiyon adı ve argumanı	Fonksiyon değeri	Arguman tipi	Sonuç tipi	Açıklama
SQRT(X)		gerçel	gerçel	X>=0
ABS(X)	\|X\|	gerçel/tamsayı	gerçel/tamsayı	X in mutlak değeri
ACHAR(I)		tamsayı	CHAR(I)	I konumundaki karakter
SIN(X)	sin(x)	gerçel	gerçel	x (radyan) in sinüs değeri
COS(X)	cos(x)	gerçel	gerçel	x (radyan) in kosünüs değeri
TAN(X)	tan(x)	gerçel	gerçel	x (radyan) in tanjant değeri
EXP(X)	e^x	gerçel	gerçel	x in exponansiyeli
LOG(X)	log_e(x)	gerçel	gerçel	x in doğal logaritması
LOG10(X)	log₁₀(x)	gerçel	gerçel	x in 10 tabanına göre logaritması
IACHAR(C)		CHAR(I)	tamsayı	ASCII numarası
INT(X)		gerçel	tamsayı	gerçel sayının tam kısmı
NINT(X)		gerçel	tamsayı	x e en yakın tamsayı değeri
REAL(I)		tamsayı	gerçel	gerçel sayıya çevirme
MOD(A,B)		gerçel/tamsayı	gerçel/tamsayı	a nın b ye bölümünden kalan
MAX(A,B)		gerçel/tamsayı	gerçel/tamsayı	a ve b nin maksimum değeri
MIN(A,B)		gerçel/tamsayı	gerçel/tamsayı	a ve b nin en küçük değeri
ASIN(X)	sin^-1(x)	gerçel	gerçel	sinüs ün tersi
ACOS(X)	cos^-1(x)	gerçel	gerçel	kosünüsün tersi
ATAN(X)	tan^-1(x)	gerçel	gerçel	tanjantın tersi

Programlama öğütleri-1

1. Fortran programlarınızı serbest formatta yazınız,

2. Anlaşılır (türkçe karakter içermeyen) değişkenler kullanınız.
Örneğin adi, soyadi, pi, toplam vs.

3. Daima IMPLICIT NONE ifadesini kullanınız.
Bu ifade derleme aşamasında hata noktasını yakalamanızı sağlar,

4. Her programınız için veri sözlüğü oluşturun.
Yani programda kullandığınız değişkenleri açıkça deklare ediniz
ve tanımlayınız. Fiziksel niceliklere uygun değişkenlerle verilerinizi
isimlendiriniz (yol, enerji, is, saat, zaman vs).

5. Sabitleri program içinde değişik olarak yazmamaya dikkat edin.
Örneğin p sabiti için programın bir yerinde 3.14
başka bir yerinde 3.141593 gibi bir değer kullanmayınız.

6. Sabitler için kullanabileceğiniz en fazla duyarlı hane sayısını kullanınız.
Örneğin p için 3.14 yerine 3.141593

7. Programınızda gerçel dünyadaki değişkenler tamsayı kullanmanızı gerektiyorsa
tamsayı, gerçel sayı kullanmanızı gerektiriyorsa gerçel sayı kullanınız.
Örneğin zaman veya yol için gerçel sayı değişkenleri, sayaç için tamsayı değişkenleri
kullanınız.

8. Tamsayı ve gerçel sayılarla ilgili işlemler yapacaksanız tamsayıları gerçel sayıya veya
gerçel sayıları tamsayıya çevirerek yapınız.
Bunu REAL, INT ve NINT fonksiyonları ile yapınız.

9. Formülün okunmasını kolaylaştıracaksa fazla parantez kullanınız.

10. Klavyeden girilecek verilerin ne olduğunu kullanıcıya ekrandan yansıtınız.

11. Değişkenlere, onları kullanmadan önce mutlaka başlangıç atamalarını yapınız.
Atama işlemlerini READ veya deklarasyon satırlarında yapınız.

12. İşlem çıktılarında fiziksel birim gerekiyorsa kullanınız. Bu program çıktılarının
kolay değerlendirilmesini sağlar.

13. Programınızın dökümanı şu özellikleri içermelidir:
    - AD        : programın içerildiği dosya adı
    - PROGRAMCI : Programı yazan kişi
    - TARİH     : programın yazıldığı tarih
    - SÜRÜM     : Programın sürüm numarası 
    - AMAÇ      : Proplemin tanımı
    - GİRDİ     : Giriş verileri ve formatları
    - ÇIKTI     : Çıkış verileri ve formatları
    - PARAMETRE : Parametre isimleri, anlamları, ve fonksiyonları
    - STRATEJİ  : Programın probleme yaklaşımı
    - ALTPROGRAM: Altprogramların listesi ve tanımları
    - SINIRLARI ve KISITLAMALARI : Programın yapabilecekleri ve yapamayacakları
    - HATA KONTROLÜ : Oluşabilecek hataların listesi açıklamaları
    - DEĞİŞKEN ve SABİTLER : Değişkenlerin ve sabitlerin listesi ve kullanım amaçları

Hosted by www.Geocities.ws