Tho Phương Triều    

            NHỮNG DÒNG THƠ ĐAU LẠNH
              NHỮNG CẢNH  ĐỜI LẠNH ĐAU

Nguyễn Thùy

trang 2

B.- NHỮNG  CẢNH  ĐỜI  GHẼ  LẠNH, ĐƠN  CÔI :

          Qua ba thi tập , chủ đề nơi Thơ Phương Triều  chỉ một : những cảnh đời ghẻ lạnh, đơn côi của nhân dân Miền Nam qua một cuộc 'Đổi Đời'  bi thảm. Phương Triều  không bỏ sót một cảnh đời nào, không bỏ quên một thành phần xã hội nào, một lứa tuổi nào trong giai doạn lịch sử đó. Cảnh sống đầm ấm, tươi vui, sung túc của nhân dân Miền Nam trước đây bị đẩy đưa vào cùng độ đau thương,  tăm tối,  ê chề. Có lần nào, môt chiều lạnh căm, trời ngoài mưa lâm râm, trong căn nhà tiều tụy, ngồi khơi bếp tro tàn, hình dung như có nồi cơm đang sôi trên đầu ba ông táo đá, tưởng nghe hương vị gạo mùa nồng ấm ôm ấp cả thớ thịt, làn da, thoang thoảng xông vào mắt mũi, lá phổi, buồng tim, ta mới 'sống' trọn vẹn cái u uất, thê lương của kiếp sống, giờ nầy:

                                            ... Buổi chiều nhúm lửa hâm cơm nguội

                                             Để cạy nồi thêm những cháy đen                                  

                                             Miếng nhai nào đắng từ trong miệng                                           

                                             Mà tưởng chừng như đắng tuổi tên!            

                                                                 Thương tích (100 BTX)

                                             Vét chén cơm chiều em mút miệng

                                             Thò tay khều hột rớt trên chân

                                             Ít ra còn được nhai lần nữa

                                             Nỗi sống buồn như nỗi chết gần!

                                                                  Miếng ngọc (Xóm Mộ)

          Xin theo thơ Phương Triều, hình dung những cảnh đời thê thảm đó. Em bé sơ sinh ôm bầu sữa cạn, mắt trong xanh đã phải trợn trừng nghe như cả chuổi đời trăm tuổi đè nặng, ném phôi pha tràn ngập đổ lên người:

                                             -..Con nít cứ ôm bầu sữa hết

                                             Chào đời chưa kịp khóc tu...oa..   

                                             Trợn trừng ngó mỏi người lui tới

                                             Chưa kịp hài nhi đã hóa già?

                                                                    Hóa già (100 BTX)

           Em bé thơ ngây vất vả chạy sau mẹ già gánh xôi tất tả ''miệng  rao bụng lại đói gào'  nhưng 'miếng xôi lót dạ lọt vào hư không' , miếng xôi, miếng xôi thương nhật tầm thường đã trở thành một món xa hoa không người dám tưởng, và em bé theo sau, nghẹn nuốt tủi hờn,  nghe đọa đày rợn buốt ôm trùm xác mẹ thân con:

                                               -...Con chạy cho buồn không đuổi kịp

                                              Chạy cho vùi dập dấu thương đau!

                                              Bé thơ mở mắt đà sôi ruột                                  

                                             Từng miếng trầm luân nuốt nghẹn ngào!...   

                                                                     Chạy (Giôt sữa đất)

          Biết bao mẹ già thui thủi khóc trong đêm; biết bao mẹ già lịm mình trong úa lạnh, nhìn cháu, nhìn con xương xẩu, gầy gò cố vét đáy nồi tìm đôi miếng cháy, cố liếm sạch trơn tru đáy chén nhóp nhép  chút hương thừa nơi đầu lưỡi rách tươm .  Biết bao thiếu phụ tần tảo đêm ngày buôn gánh bán bưng, mót từng củ khoai, củ sắn, vá từng manh áo rách bươm cho đứa con gầy gò có được hạt cơm bỏ bụng, có được mảnh vải che thân trong lúc thân mình èo ụt, hồn mình đớn đau , nghe từng sợi tóc úa thêm da đầu, đón từng cơn lạnh xát điêu tàn lên môi má,  cài thêm từng lằn nhăn lên  nếp trán ưu tư :

                                                   -..Nỗi già trên mặt trẻ măng

                                                     Mạ non mới mọc đã bằng tuổi rơm!

                                                                      Tuổi rơm (Giọt sữa đất)                

                                                   -...Còn đếm làm chi trần lụy mới?

                                                     Người xưa giờ đã hóa ra...ai!

                                                     Nhìn nhau ràn rụa từng cơn bụi

                                                     Mùa phấn son loang rổ mặt mày!...

                                                                        Người xưa (Xóm Mộ)

                                                                     -...Nhớ nhau đôi đủa nằm câm nín  

                                                     Dọn miếng ăn lên chén dĩa sầu

                                                    Tóc trắng thêm sương đời thiếu phụ

                                                    Em lần em lữa đợi bao lâu?

                                                                        Chùm (100 BTX)

          Những ông già tong teo, 'gập mình cơn ho khúc khắc' , bàn tay khô đày những lằn thẹo đen', bao nhiêu năm rồi đếm tuổi cuộc đời bằng 'nhai không khí'  bỗng nhiên chợt cười 'răng cỏ đã đi hoang'. Những bà bán ve chai, những ông thầy đòn, những chú sơn đông bán cù là, thuốc dán, những người phu thổ mộ, những xà ích, những trẻ bán cà rem, những ông nhạc sĩ, những ông giáo dương cầm, cả những thầy bùa, thầy pháp, ...bao bao nữa cũng chỉ lây lất thân mòn, tất cả giờ đây :

                                                      ...Sợi tóc trời cho nay rớt rụng

                                                      Sọ dừa phơi lạnh dấu lầm than

                                                   Nhìn nhau hốc hác đen sào huyệt                                                      

                                                     Cửa chớp rèm mi mộng ẩn tàng!

                                                                     Gặp người (Giọt sữa đất) 

          Bao thiếu nữ xuân xanh, thơm hồng đất sữa phù sa, lời tình chưa kịp một âm vang đã phải ngơ ngác, bàng hoàng, nghẹn ngào, cay đắng:

                                                     ...Em như đời đã già trăm tuổi

                                                      Mà một lòng riêng không thể hai!

                                                   Hay như trăm nhánh sông về biển                                                    

                                                     Mà nhánh đời riêng bỗng mọc dài?                                        

                                                                      Ly đời  (Giọt sữa đất)

                                                     ...Tay thác lác trượt dài lên quạnh quẽ

                                                      Bọt bèo qua tan vỡ mặt sông buồn
                                                                  Em xỏa tóc gỡ mây sầu vương vãi

                                                      Cuộc tình xưa rêu lạnh nẻo trăng suông!

                                                      Em đỏ mắt nỗi mưa dầu nắng dãi

                                                      Ta vật vờ áo bạc cõi phong sương

                                                      Nghe từng vệt thời gian cày nám mặt

                                                      Mộng hồn ơi, chăn chiếu ngẩn ngơ buồn!...

                                                                        Ổ mộng (Xóm Mộ)            

          Bao nhiêu chàng trai, phơi phới tuổi đời đã trở thành ma đói đi mót từng 'bao bì' nơi những đống rác bẩn dơ, cố tìm một chút sống èo ụt cho thân xác tong teo,  thấy mình chỉ là  'ma biết đi', xác héo, hồn tàn vất vưởng. 

          Bao thầy cô giáo 'mất dạy', 'phải mất dạy' vì 'sách vở ích gì cho buổi  ấy'  (Nguyễn Khuyến).  Đã không ích gì mà còn có hại, còn là hệ lụy cho thân. Bao nhiêu sách báo dù là lời Phật, lời Chúa, lời hiền triết, thánh nhân, cả khoa học, kỹ thuật, cả dạy nấu nướng, thêu đan, cả dạyvệ sinh, thể dục,...; tất cả đều là ' phản động, đồi trụy' phải mau nộp cho Nhà nước, phải đốt,, phải 'cân bán ve chai' đổi lấy cộng rau, trái mướp, hột gạo, củ khoai,...Cô giáo tay bưng rổ ổi, nách kẹp thúng bông, bần thần  'bên đời ngán ngẫm cơn no, đói, đứa học trò xưa mếu máo: "Cô"' :

                                                       ...Đôi mắt học trò rơm rớmlệ                                                      

                                                       Nhìn cô áo mỏng thân hao gầy

                                                       Phải chăng máu bỏ đời da thịt

                                                       Hay máu khô từng giọt đắng cay?

                                                                          Cô (Giọt sữa đất)      

         Vị giáo sư già ho không thành tiếng, không còn chiếc kính trên mắt mù lòa, che dù bơm mực mướn, suốt cả ngày không kiếm đủ ăn, ' miệng buồn tình ăn luôn vỏ khoai' , chữ nghĩa ngày qua, thân phận bây giờ  cùng chung thảm cảnh:

                                                   ...Buổi sáng che dù ngồi bơm mực mướn

                                                     Bơm mực cho người sao ngứa hai tay?

                                                     Tập giấy học trò thênh thang bãi vắng

                                                     Chữ nghĩa ngày xưa tăm tích lưu đày!

                                                                          Tay (Giọt sữa đất)      

          Biết bao người thuộc đủ mọi thành phần, già trẻ, lớn bé, gái trai;  đủ mọi ngành nghŠ, có học hay thất học, đã quen biết hay chưa từng gặp mặt, cùng lén lút trốn vùng 'lưu đày' Kinh tế mới,về lại  nơi quê cũ, không giấy tờ 'hộ khẩu', nhìn mái nhà xưa nay thuộc quyền 'chủ mới' , tập trung nơi nghĩa địa âm u, dưới những túp lều trống gió, sống lần lữa, hắt hiu, âm thầm thấy cái chết bao quanh, nghe cuộc sống mỗi lúc một lịm dần vàotê liệt. Cả tập 'Xóm Mộ'  phơi bày thực trạng điêu linh nầy. Từng cái chết, từng cái chết âm thầm, lặng câm, thân xác trợn trừng im lìm nơi hố cạn được bao kẻ 'người dưng' do cùng 'bất hạnh đã trở nên họ hàng' tiếp tay tẩm  lịm tấm thân tàn:             

                                                 ...Nè em, đào giúp anh phần mộ

                                                 Ta dẫu người dưng cũng họ hàng

                                                Nếu chẳng con Hồng thì cháu Lạc 

                                                Lều rách cùng nhau xóm nghĩa trang

                                               Ông già vé số, cô chè  đậu                                                

                                               Chia chút tình riêng chung lễ tang!...

                                                                  Xóm Nghĩa trang (Xóm Mộ)

          Bao nhiêu người 'tù cải tạo' còm cõi, hao gầy, chẳng biết ngày về hay phải chết  u uất, lạnh hờn nơi thâm sơn cùng cốc, để lại vợ góa, con côi, để mẹ già thâu đêm thức trắng mõi mòn :

                                                 ...Mặt cúi gầm soi từng vệt đất

                                                 Mã mồ như nấm chẳng so hàng

                                                 Người chết đôi khi còn quyến thuộc

                                                 Mà không kịp xé một khăn tang!

                                                                   Người tù  (Xóm Mộ)

                                                                 ....Ở  đó, con thơ nhằn vú mẹ

                                                 Nghe thêm mặn đắng giọt lầm than

                                                 Cha con từ buổi thân tù tội                            

                                                 Mẹ trả bao lần nợ trái oan!

                                                 Mẹ  ngồi tính nhẫm bao ngày tháng

                                      Vừa chẵn mười năm, con về chưa?   

                                                                   Con về chưa? (100 BTX)

          Và bao kẻ khác - cả những em bé lên bảy, lên mười được mẹ nuốt lệ tiễn theo cha- đi tìm tự do nơi xứ lạ, đi tìm lẽ sống tận phương xa, không rõ thuyền xuôi  hay ngược gió, không rõ có phải làm mồi cho biển sóng, kình ngư  hay cho bầy hải tặc vô luân để nơi quê nhà, ngưòi vợ thân thương , người mẹ hiền yêu dấu héo úa, rũ tàn trong bương chãi  gạo, cơm, trông chờ hiu hắt một tin vui rồi lòng riêng tự nhủ hay bà con lối xóm ái ngại hỏi han 'em lần em lữa đến bao lâu?'. :

                                                 ...Tay em chai cứng ngày bương chải

                                                 Gương lược từ lâu đã ích gì

                                                 Câu thơ tái ngộ thành mai mỉa

                                                 Người tận trời xa buồn...mấy khi?

                                                                                        Mãy khi (100 BTX)  

          Và mẹ già đợi con, rồi người bà trông cháu đã phải ra đi ngút ngàn trùng dương hay ngút ngàn núi thẳm:

                                                 Một góc trời thơ đầy tưởng nhớ

                                                 Xin dành chiêu niệm những oan khiên

                                                 Người cong queo chết bên đời lạnh

                                                 Kẻ sống tàn u uất tật nguyền!

                                                                   Một góc (Xóm Mộ)         

          Bao nhiêu kẻ ra khỏi 'tù cải tạo', giờ nầy mắt mù, chân gảy, lê lết nạng cong quây quần với bao lớp người ốm đói, tả tơi nơi Xóm Mộ , nơi nghĩa trang đen nầy, làm bạn với người chết, lất lây chờ chết:

                                                ..Miệng  đã lâu rồi không thấy lại

                                                 Nụ cười chết lạnh giữa môi khô

                                                 Người tù một buổi về quê cũ

                                                 Nhìn nắng đìu hiu cỏ lấn mồ!

                                                Vợ con còn mất nào tăm tích

                                                Không một thân quen tựa cửa chờ

                                                Rêu buồn mọc kín trên thềm cũ

                                               Bao hướng đời vách dựng đổ xô!

                                                                    Người tù (Xóm Mộ)                  

          Những chàng 'hiệp sĩ' ngày nao đó, đãu tranh cho chân lý 'tình người', gặp phải thời ưng ó 'lên ngôi', giờ đây 'kiếm gảy thân tàn' 'thẹn thân già nổi đau mòn mỏi, đâu một đời trai thuở dọc ngang?'  để đêm từng đêm tủi nhục:

                                                 ...Ta còn nhau lại bơ vơ

                                                Ta còn nhau để  thiếu giờ gặp nhau

                                                Chợ trời lanh lảnh bán rao

                                                Thịt xương quê mẹ máu đào quê cha!...

                                                                    Còn nhau (Giọt sữa đất)         

          Không chỉ con người, cả trời đất, cỏ cây, chim chóc, cá tôm, sông núi cũng chìm trong tăm tối, hao gầy, cũng mày nhăn, mặt ủ  trong nghiệp chướng thương đau:

                                                ...Núi nghe được những loài voi với vượn

                                                Gọi tìm nhau than thở mất bình yên

                                                Cây bật gốc,rể nhăn đùn nghiệp chướng

                                                Người đi qua vấp lại nợ tiền duyên!

                                                                    Sông già (Giọt sữa đất)            

          Cả Quê hương, Đất nước Miền Nam giờ đây biến thành những 'Xóm Mộ', những nghĩa trang đen âm thầm, lạnh giá, chập chờn, lãng đãng bóng kên kên. Do đâu? Không cần nói rõ, ai cũng hiểu 'do từ cuộc đổi đời, đổi chủ'  hài hước, bi thương mà Đảng Cộng sản cùng chế độ của họ đã phủ trùm lên khắp mọi miền đất nước quê hương kể từ sau ngày ba mươi tháng Tư bảy lăm. Kể từ ngày đó,Miền  Nam là 'Xóm Mộ', là nghĩa trang; người Miền Nam hồn nhiên, chất phác, sung túc, đủ đầy, nhìn nhau nụ cười luôn nở trên môi, bây giờ:

                                                 ...Dây oan thắt buộc kiếp nầy

                                                 Chỉ còn xương cốt phơi bày nắng nôi!

                                                 Thưa bà, bà như con thôi

                                                 Đêm đêm đói lạnh, ngày côi cút buồn!...

                                                                      Lăn tròn (Xóm Mộ)

                                                 ...Thưa em, chẳng thấy em cười?

                                                 Thưa già, em đã hết hơi lâu rồi!

                                                                      H‰t hơi (Xóm Mộ)

          Phương Triều không nêu đích danh Cộng sản, không một lời chỉ trích, lên án, không kể lại những gì Cộng sản đã làm. Ai sống qua giai đoạn lịch sửđó đều biết rõ. Hình ảnh người Cộng sản và chủ trương của họ bàng bạc nơi thơ Phương Triều , kín đáo ẩn hiện qua những cảnh đời đen tối đó :

                                                 ...Quán cũ giờ đây thay chủ mới

                                                 Mặt mày bậm trợn như thiên lôi

                                                 Đọc thơ nào biết thơ hay dở                      

                                                 Cứ ngoặc mồm ra giả bộ cười!

                                                                                          Quán cũ (100 BTX)

Thơ xưa hay thơ nay? Ai ngoặc mồm giả bộ cười?  Cán bộ hay người dân?

                                                ...Ngày cứ vang vang lời phủ dụ

                                                Giọng kèn, tiếng quyển lại vang xa

                                                Ngoài kia thiên hạ thay quần áo

                                                Đào lão lăng xăng cạnh kép già! 

                                                                                         Hóa già (100 BTX)

Đào lão, kép già, ai đây? Giữa kịch vui, tưng bừng nhộn nhịp ấy, sao :                              

                                                Con nít cứ ôm bầu sữa hết

                                                Chào đời chưa kịp khóc tu-oa...

                                                Trợn trừng ngó mãi người lui tới

                                                Chưa kịp hài nhi đã hóa già?

                                                                                        Hóa già (100 BTX)

          Những lời 'phủ dụ', những đào kép lăng xăng 'làm trò' đó sao chẳng đem lại được chút vui nào mà bé thơ đã phải già trước tuổi?

          Vâng, thì thôi, xin dẹp ưu phiền, nghe theo lời 'phủ dụ' :

                                                ...Thì hẹn cùng mây đi gọi nắng

                                                Hong tàn Đông lạnh đón Xuân hiền

                                                Gạo ngon nấu lại nồi cơm nóng

                                                Miếng vợ chồng thơm phút mới nguyên

                                                Nuôi lại đàn con như báu vật

                                                Cổng trường mở lại thuở bình yên

                                                Tháng ngày không có cha tù tội

                                                và mẹ gầy khô trong ngửa nghiêng!

                                                                                          Hẹn mây (100 BTX)

          Nhưng sao buốt lạnh cả người:

                                                Nhiều khi tự hỏi đời hư  thực?

                                                Một góc trời chung, sao khổ riêng?               

                                                Trẻ thơ bừng mắt thành con nợ

                                                Đòi trả ba đời nợ tổ tiên (?)

                                                Khoảng nào thế kỷ vô duyên?

                                                                                        Hẹn mây (100 BTX)

          'Thế kỷ vô duyên', lời than, tiếng trách, giọng hờn hay chỉ một nhẹ nhàng mai mỉa ?

                                               ...Thế kỷ tân kỳ mơ rồng phun nước

                                                 Cho ướt mặt mày đóng vảy thương đau!

                                                                                          Đóng vảy (100 BTX)

          'Thế kỷ vô duyên' vì ai kia:

                                              ...Nghe người rộng họng rêu rao

                                              Theo ông dóc tổ chỗ nào cũng Xuân!

                                                                                         Gậy phép (100 BTX)

          Mà thật ra, oái oăm thay:

                                               ...Người toan diệt hết mùa Xuân cũ

                                               Để dựng toàn  Đông  ngập giá băng

                                               Sanh linh một thuở thành ma đói

                                               Thì nhớ gì Xuân để nói năng!

                                                                                        Cử động ( BTX)

          'Người' nơi đây là ai? Đâu cần vạch mặt, chỉ tên. Có ai không nhận diện ra tầng lớp tà ma quỉ quái đã đày đọa triệu triệu dân lành thuần nhiên, chơn chất vào cùng độ điêu linh?  Có ai không nhìn ra được giai đoạn lịch sử đau thương nầy? Cho mãi đên bây giờ!  Hai mươi bảy  năm qua, và kể từ 1986 trở đi, kể từ nhập nhằng 'nhập cảng' Kinh tế thị trường, kể từ được đầu tư, viện trợ, kể từ được vay mượn ngoại quốc; kể từ đo,ù chén cơm không còn phải độn bo bo, điện đóm có đến đôi vùng thôn quê, nhà cửa bớt đi phần lụp xụp, khách sạn, sân chơi, bin-đing, biệt thự mọc lên cùng quán ăn, tiệm nhảy, bia ôm; đường sá nhiều nơi mở rộng; dân có xe hơi, ti vi, tủ lạnh, điện thoại cầm tay,...nhưng cũng chỉ cho bọn người quyền thế, ngồi trước ăn trên cùng lũ khuyển ưng gian thương, móc ngoặc ung dung 'đôc đảng lãnh đạo, độc quyền trị nước, độc tài trị dân, độc chuyên  hưởng lợi', còn tuyệt đại đa số nhân dân , đầu quê cuối chợ vẫn hốc hác mặt mày 'hư không cào cấu chai tay vô hồn', vẫn 'ngày phơi xác rủ đêm treo hồn tàn', 'vô thường nẻo đến, u minhdặm về'                                               

                                                  ....Bé năm tuổi học lời ca tán tỉnh

                                                Bé lên mười uốn lưỡi nói khôn lanh   

                                                Những từ ngữ lọt từ khuôn đúc sẵn

                                                Bỡi hoài công tìm kiếm nghĩa chân thành                     

                                                                        Vỗ  đá (Giọt sữa đát)

                                                                ...Có ai tự cắt vào da thịt

                                                Mà máu tình thân chảy tự nhiên

                                                Trời đông lạnh cóng ngày Nguyên Đán

                                                Thì đóa mai nào nở tự nhiên?

          Ai đã cắt da thịt nhân dân Miền Nam? Ai đã khiến ngày Tết, ngày Xuân trở thành băng giá? Ai?  Chính 'họ', chính bàn tay 'họ', số người điêu ngoa, giả hình trân tráo:

                                                 Tay người đổi được đen thành trắng

                                                Thì kẻ hàm oan chết mặc nhiên

                                                Đứa gian tà nói lời nhân nghĩa

                                                Thì oái oăm đời đã mặc nhiên!..

                                                                         Có...? (100 BTX)

          Hai câu thơ 'Nghĩ ra hình tượng không là thật, sao cứ trần gian kiếm chỗ chơi' thoạt nghe như lời bỡn cợt, thật ra hàm chứ một thứ triết lý mông lung, một cái nhìn đau xót trước một hiện thực hài hước, bi đát. Hình tượng nào, không cần thiết nêu tên. Những 'hình tượng không là thật' đó đã tạo nên cái 'Thế kỷ vô duyên'  nầy khiến những gì có thật , những thịt da, thân xác con người trở nên 'teo tóp để vô hình'  (Xóm Mộ)

          C.- TRIẾT LÝ TRONG THƠ  PHƯƠNG TRIỀU :

          Phương Triều không nóiTriết lý. Phương Triều không đem triết lý  vào thơ. Triết lý nơi thơ Phương Triều do từ sự việc toát ra.  Triết lý nơi đây 'mọc' ra từ cảm giác. Người đọc nghe ra triết lý đến với mình do từ những cảm giác qua những cảnh đời được mô tả. Đấy là thứ triết lý nơi kẻ lâm chung 'nhìn cháu nhìn con sống đời lau sậy'  bỗng dưng 'hết thèm bụng ứ hơi, no' ; đãy là thứ triết lý của ông lão 'cạy hoài viên ghẻ' đ‹ nhận ra 'viên ghẻ mọc từ oan trái, gặm mòn máu mủ bao đời' ; đãy là thứ triết lý của ông già hiệp sĩ 'nhát kiếm bình sinh như tức tưởi, không còn chém nổi một dây oan '  (ông già hiệp sĩ - 100 BTX); thứ triết lý 'Nắng ai rũ rượi bênthềm, nhà ta sao lại vô duyên nắng người'  (Vô duyên - 100 BTX); cái Triết lý  'Thoảng nghe luân chuyển đời sinh diệt, hay tiếng nghìn năm gió thở dài'  (Ngậm nắng - 100 BTX); cái triết lý 'Từ đất nặn ra những người, những tượng, còn thịt da teo tóp để vô hình' (Vô hình-Xóm Mộ); cái triết lý ''Ta lại quay về chơi với bóng, ta một mình nên bóng mồ côi, người nhìn không biếtt ta là bóng, nên tưởng riêng mình ngươi lẻ đôi' (sương sa - Xóm Mộ) ; cái triết lý'Cùng đường đâu chắc đi chung, chung đường cũng chắc đâu cùng bước đi'  (Gặp - Giọt sữa đất) ; cái triết lý' Có phải đời sông chẳng bao giờ biết thức, để một lần cuộn chảy hết oan khiên?'  (ông già - Giọt sữa đất), ...Còn bao bao nữa. Triết lý  nơi đây không là những phán đoán, suy luận, những giải thích, phân tích; cũng chẳng là triết lý của nòi tình buông theo cảm xúc, hồn thơ. Triết lý nơi đây khởi từ sự việc, từ thực tại đời sống, từ cái 'nói', cái 'kể', từ cái nhìn, cái thấy thường ngày, gần gũi cạnh mình, quanh mình. Người đọc sẽ 'cảm nhận' ra cái 'triết lý' chập chờn, ẩn hiện về cuộc sống, về cảnh đời ,về thân phận bèo bọt của kiếp người đến thê thảm, lợm nôn trong một giai đoạn lịch sử  chất ngất đắng cay, chua chát do từ một số người tim óc hôn mê vì chủ nghĩa, tay chân bạo cuồng vì cuồng si bạo lực và con tim cạn tắt tình người; số người chẳng khác những  âm binh dậy lên từ bóng tối, lũ lượt thúc hối nhau đi theo điệu kèn phù thủy dưới lá huyết kỳ ngờm ngợp màu tang, được võ trang bằng những lưỡi liềm thần chết.  Tri‰t lš qua thơ Phương Triều chính là thứ 'triết lý hiện  sinh bi đát, phi lý, nhụa nhầy' toát ra từ cái 'cảm giác sống thực' (le vécu, xin mượn một từ của khoa Hiện tượng luận) của tác giả, của người dân bị đẩy đưa vào hố thẳm, bị vong thân, tha hóa đến cùng độ tang thương. Qua những cảnh đời thê thảm đó, qua cái 'cảm giác sống thực' lạnh người đó, qua cái triết lý  bi đát phi lý đó, có thể nói Phương Triều thuộc trường phái 'Hiện thực phê phán' và các thi tập của anh là 'bản cáo trạng' hùng hồn (3) về một giai đoạn lịch sử cực kỳ đớn đau của dân tộc do một thứ chế độ cực kỳ phong kiến, bạo tàn  mà người Cộng sản đã phủ trùm lên đất nước, nhân dân' .

          Thêm một phần Triết lý khác:

          Đến bao giờ, đến bao giờ, chấm dứt những cảnh đời tang tóc nói trên? Người dân Miền Nam, người dân cả nước và Phương Triều có thấy một tia sáng nào leo lét nơi cuối đường hầm ngun ngút bóng đen? Có ai đau mà không nghĩ đến giờ lành bịnh, có ai buồn mà chẳng ước một tin vui, có ai khổ mà không mong một ngày thoát khổ? Người dân Miền Nam cũng thế, Phương Triều cũng thế. Ước mong dù bé nhỏ, hy vọng dù mong manh nhưng vẫn là ước mong, hy vọng.

           Đêm cạnh nấm mồ hay ngủ trên đống rơm, nghe cộng rơm còn dư thừa hương lúa, như nghe lời thơ xưa vọng về nhắc nhở: 'ánh sáng sẽ lóe lên từ tận cùng tăm tối' :

                                                 ...Cứ đêm còn góc ngủ nhờ

                                                 Còn hiên sương lạnh, còn thơ vọng hồn...

                                                 Chữ nào mọc nhánh tinh khôn

                                                 Để vươn tới nỗi tận buồn thành vui?              

                                                                          Cộng rơm (100 BTX)

          Có quại quằn trong buốt giá Đông thiên hay sinh ra, lớn lên trong những Đông hàn gió bão  thì hãy cứ vui tin, niềm vui, niềm tin bé nhỏ như cộng rơm kia, sẽ lại 'rót Xuân vào mộng tiễn Đông tàn'  :

                                                  Ôi Hạ, thắm đâu mùa nát phượng?

                                                  Ôi Thu, mùa rụng lá thiên ngôn!

                                                 Chưa dầm thân thế vào cay cực

                                                 Sao vội vàng phai một ngõ  hồn?

                                                 Xin lại đông vui ngày mới lớn

                                                  Rót Xuân vào mộng tiễn Đông buồn

                                                 Hay xin ấm chỗ lòng chưa lạnh

                                                 Cho miệng đời thôi lạnh ngữ ngôn!...(4)

                                                                      Cọng rơm (100 BTX)

          Lời thơ mang chở niềm tin đến những 'thân tàn ma dại' hôm nay nơi quê nhà -cả nơi hải ngoại-, đến tầng lớp còn non choẹt tuổi đời nhưng đã thấm niềm đau ông bà, cha mẹ và của cả chính mình . Những dao to búa lớn, những tay vung, miệng hét đang bầm giập quê hương, rồi ra chỉ là 'hoa giấy', trong lúc chúng ta, những kẻ đang bị dồn thúc vào ngỏ cụt đường cùng luôn luôn là những kẻ lươngthiện , thật thà ; 'ngay thẳng dù có phải lao lung đến mấy cũng không bao giờ tàn lụi bỡi gian tà' . 'Em áo trắng khăn sô ngày chập chững, côi cút buồn không biết thọ tang ai'  hay 'Em mười tám như  hạ huyền trăng tái, chưa một lần thơm ngọt miếng hôn ai'  và 'Anh sương gió lạc loài thân áo bạc' , chúng ta gặp nhau trong cảnh đời bi thảm đó để:

                                                  Như ráp được những đường bươm rách cũ

                                                  Hạnh phúc đầy như hốt được hai tay.

                                                  Nên cứ mặc tiếng trai khờ gái dại

                                                  Lời thị phi đâu để vướng vào tai

                                                  Khỉ cứ nhăn răng lắc đầu chửi ớt

                                                 Ta mặn nồng tình nghĩa dễ gì phai!
 

                                                  Thêm rực rỡ vẫn cứ là hoa giấy

                                                  Trong lạc loài em vẫn cứ hoa mai

                                                  Ta chỉ sợ đất không còn lẽ phải

                                                  Người thật thà vay một trả bằng hai!   (5)

                                                                          Mặn nồng (100 BTX)

          Ta thật thà, ngay thẳng. Hồn thiêng sông núi tự bao đời đã ướp vào ta cái tình người chân thật, cái tính người tinh anh 'chữ nhân viết đứng đàng hoàng, chữ tâm vui vẻ rộn ràng khắp nơi'  (Chữ Cô, chữ Thầy - 100 BTX) thì:

                                                 ..Vỗ vai động chủ bần thần

                                                 Phong bao chín chín chào lân hai ngàn!

                                                 Nhủ nhau ăn ở đàng hoàng

                                                 Lục lâm thảo khấu xếp hàng nghỉ hưu!...

                                                                         Hai ngàn (100 BTX)

          Tạ từ thế kỷ hai mươi (phong bao chín chín) để đón chào mùa lân hiền lành, thanh khiếtt thời điểm hai ngàn hay hai ngàn lẻ một, hai ngàn lẻ hai hoặc hơn chút nữa nhưng chắc chắn không lâu. Đoàn Lân đang từ từ bước đến, mỗi lúc một mau, một mạnh hùng, trở nên  một phong trào náo nức xua đuổi bóng đêm, mở ra khung trời thánh khiết, cõi đất bình yên cho dân tộc nầy, cho đát nước chúng ta, cho Miền Nam của anh sau cả chuổi ngày tàn tạ, héo hon, lịm mình trong tê liệt qua một giai đoạn lịch sử cộc cằn, thô bạo do từ một lớp người hung hãn 'quỉ mối mai cho người cưới ma'. Lịch sử có những bước đi của nó, ra ngoài dự liệu của con người. 'Giờ tĩnh thức lớn đã báo biểu rồi, kết quả của bao trầm luân, oannghiệt. Phút giờ tăm tối nhất chính là ngay trước lúc bình minhhiển hiện'. (6)

          Nhà thơ nào, dù có mô tả, đẩy đưa thân phận mình hay một cảnh tình nào đó đến tận cùng đáy thẳm của hư vô cũng luôn luôn hướng đến tạo lập một cảnh đời sáng sủa, tươi vui. Nhà thơ Việt Nam nào cũng ít nhiều thấm nhuần giáo lý Như Lai và gương của Chúa 'đem đau khổ độ vô thường'  như một Nguyễn Du 'Tiếng thơ bi thảm độ người trầm luân'; thơ Phương Triều cũng hầu như mặc nhiên trong hướng đó.             

                                                  Như ráp được những đường bươm rách cũ                    

                                                  Hạnh phúc nầy như hốt được hai tay!

          Ta như nghe thần chết Đạm Tiên báo biểu cho Kiều vào giờ phút cùng cực cuối cùng của đoạn trường nàng ' còn nhiều hưởng thụ về sau, duyên xưa đầy đặn phúc sau dồi dào', phải chăng Phương Triều cũng cùng một tiên cảm như Nguyễn Du? Những 'hình tượng không là thật' kia nay mai sẽ lăn lóc đổ nhào, sẽ không còn phĩnh gạt được ai để cả Miền Nam của Phương Triều, cả đất nước, dân tộc chúng ta 'sống lại', hồi sinh với 'duyên xưa đầøy đặn, phúc sau dồi dào'  trong ngày Hội vui tưng bừng non nước nở hoa.    

                                                                                                Nguyễn Thùy

                                                                                   Grenoble (France), 26/09/2002               

 _____________________

Chú thích:

          1) "Le poète peut donc construire avec de l'air ou des métaux, avec de la lumière ou des sons, avec du fer ou du marbre, avec de la brique ou même de l'argile: il fera toujours un bon ouvrage s'il sait être décorateur dans les détails et architecte dans l'ensemble" : Joubert (1754-1824),  trích da^'n bỡi Pierre Seghers trong 'Le Livre d'or de la Poésie francaise-des a(~rigines à 1940', No 1184 (C) édts. Marabout (M/9) imprimé en  France, 1997, trang 158.

          2) "Ce n'est pas avec des idées qu' on fait des vers, c'est avec des mots" : Mallarmé (trích da^'n bỡi Paul Désalmand và Philippe Forest trong '100 grandes citations expliquées', édt. Marabout, No 3963, (M/7), imprimé en France, 1991, trang 232).

           3) Xin mượn lối nói của các nhà biên khảo Cộng sản khi nói về Truyẽn Kiều của Nguyễn Du.          

           4) Người viết không rõ qua bài thơ nầy, Phương Triều muốn ngỏ với người Việt hải ngoại hay không.     

          5) Câu thơ hơi khó hiểu. Người viết nghĩ 'Phương Triều  không nói đến việc trả oán (gây oán một, bắt phải trả oán gấp hai lần) mà là 'người thật thà chịu đau khổ một sẽ được đền bù ân phước gấp hai lần số lượng đau khổ đã phải trải chịu'.    

          6) "Un grand réveil s'annonce, fruit de beaucoup de souffrances. Toutes les solutions officiellement proposées sont encore dérisoires, mais l'heure la plus sombre est juste avant l'aurore" - Arnaud Desjardins : 'Regards sages sur un Monde fou', édts. La Table Ronde, Paris  1997, trang 280, câu cuối cùng của sách).

trở lại trang 1