In november jl. deed het Zwitsers circus "Fliegenpilz" Brugge aan en stond naast de parkeergarage aan het Brugse Station opgesteld.Vroeger streken heel wat circussen, en niet van de minste, neer op Sint-Andries. Ze kwamen steeds op bezoek buiten de Brugse Meifoor en wisselden dus af met de vaste bezoekers van de Brugse Markt, namelijk de circussen "De Jonghe" en "De Munck".

Hoewel er in vroegere tijden ook een soort circussen bestonden, denken we maar aan deze van de Romeinen, moeten we wachten op de komst van Philip Astley (1742-1814) die in Engeland de vader van het circus wordt genoemd, zoals we dat steeds gekend hebben. Inmiddels is het hedendaagse circus aan een nieuwe trend bezig die o.a. het best geïllustreerd kan worden met de schitterende optredens van het Canadese "Cirque du Soleil", om van de waaghalzerijen van het "Chinese Staatscircus" maar te zwijgen ! Het is niet onze bedoeling om in deze korte bijdrage de geschiedenis van het circus te schrijven : daarvoor zouden een paar jaargangen van "De Kroniek van Sint-Andries" amper volstaan. Maar we willen in deze beknopte bijdrage een blik werpen op de circussen die buiten de Meifoor, op SintAndries neergestreken zijn, zonder wellicht volledig te zijn : ook hier valt nog heel wat opzoekingswerk te verrichten ! Philip Astley werd geboren op 8 januari 1742 in Newcastle als zoon van een meubelmaker. In het leger kwam hij op het idee om zijn rijkunst op het paard uit te buiten. Hij trad in openlucht op met allerlei acrobatentoeren en ter afwisseling deed hij beroep op een paar lolmakers, acrobaten en, koorddansers. In 1779 liet hij een overdekt circusgebouw in hout bouwen : het "Astley's Royal Amphitheatre of Arts", dat in 1794 door brand vernield werd. Onmiddellijk daarop liet hij een stenen gebouw oprichten dat er als een gewoon theater uitzag met binnenin een ronde piste : het circus was geboren ! Later trok hij naar het vasteland. Astley stierf in Parijs in 1814 en dra volgden hem heel wat anderen op. Ook in ons land, in 1787, was hij met zijn groep in Brussel opgetreden zodat ook hier belangsteiling ontstond voor het nieuwe evenement. Ontelbaar zijn de namen die na Astley opdoken : sommigen zijn nu nog legendarisch, denken we maar aan circus "Renz" (met het bekende virtuose accordeonstuk), circus "Bush", het Amerikaanse "Barnum" en "Bailey", circus van Buffalo Bill, enz.

Maar keren we terug naar Sint-Andries en overlopen we even welke circussen sedert 1900 in onze gemeente neerstreken. In 1902 kregen we hier bezoek van het befaamde circus "Barnum and Bailey". Het circus arriveerde per trein op 't Zand waar toen nog het Brugse station stond. Met ontelbare wagens door paarden getrokken stelde het zich op in de weilanden tussen de driehoek Sint-Seba-stiaanstraat, Hertogenstraat en Diksmuidse Heerweg.

Onnodig te zeggen dat de omgeving toen nog quasi onbebouwd was en er van eerstgenoemde twee straten nog geen sprake was. Wellicht reed ook een gedeelte van de trein tot aan de Pastoriestraat die door de spoorlijn naar Oostende gekruist wordt en waar men uitzonderlijk halt kon houden, maar dat lijkt ons onwaarschijnlijk gezien het belang van de lijn Brugge-Oostende. Voor een volgend circusbezoek moeten we naar 1923 gaan, nadat ondertussen een Wereldoorlog in Europa geraasd heeft. Op het terrein van Cercle Brugge dat toen gelegen was aan de herberg "Petit Paris" even buiten de Smedenpoort zette het circus van Oscar Carre zijn tenten op.

De eerste vertoning greep plaats op 31 maart 1923. In 1927 was het de beurt aan het Franse circus "Amar" dat als speciale attraktie een waterbassin had van 300.000 liter, specialiteit dat het circus "Fliegenpilz" in November 1999 ook meehad. In 1929 kwam er een ander befaamd circus naar Sint-Andries: circus "Buffalo Bill Stade Circus" dat onder Franse directie stond. Het circus was befaamd door William Codey, alias Buffalo Bill wiens "heldendaad" erin bestond weerloze bizons met duizenden neer te maaien... ! Nee, Gaia bestond toen nog niet ! Het circus bood plaats aan 10.000 personen en stond opgesteld aan het Pannenhuis, de prachtige landelijke herberg aan de Gistelsesteenweg die plaats moest ruimen voor een banaal benzinestation ! Het terrein, waar nu de kerk van St.-Baafs ingeplant staat, was destijds gekend als het "Rattenplein" en was de vaste stek van Club Brugge voor dat A. Dyserinck hen het terrein aan "De Klokke" schonk. Het circus streek neer op 25 en 26 juni 1929. eerder in mei 1929 was het Brugse "Circus De Jonghe" er al opgetreden met een aantal avondvoorstellingen.

Het jaar 1931 zou wellicht de "top of the bill" worden wat het circusbezoek op Sint-Andries betreft. Op 3 september en daarna nog vier dagen gaf het reuzencircus "Gleich" er voorstellingen op het terrein van Cercle dat nu ingenomen is door de 18-Oktoberstraat. Het Oostenrijks circus had een capaciteit van 10.000 zitplaatsen. Het werd gesticht door de Oostenrijker Gleich (1886-1951) en was het grootste ter wereld. De renbaan was 62 m lang. In 1935 ging het circus echter over kop. Voor tickets kon men toen terecht bij Franske Vercauteren aan de Zuidzandstraat en aan de circusloketten. Werklozen en oorlogsinvalieden mochten binnen tegen halve prijs. Het circus voerde ook een enorme zoo mee en het orkest gaf tijdens de dag concerten voor het publiek. Ook de plaatselijke handelaars vaarden er wel mee: ze mochten instaan voor de levering van haver, stro, hooi, zemelen, bieten, oud brood, paardenvlees, enz. Voor het personeel zocht men naar honderden gemeubelde kamers voor enkele dagen logies ! In 1934 dook het Franse circus "Amar" weer op. Het stond eveneens opgesteld op het Cercle terrein. Nog op deze lokatie streek het Nederlands circus "Strassburger" op 26 mei 1936 neer. Het verbleef hier tot 29 mei 1936. Opnieuw komt een Wereldoorlog de traditie onderbreken. Pas in 1948 komt er opnieuw een circus naar SintAndries : het wordt het bekende circus "Mikkenie" dat van Nederlandse origine is. Er is echter ook een band met onze streek mevrouw Mikkenie is Brugse!

Voor het eerst wordt gebruik gemaakt van het terrein aan de Manitobalaan dat in de volksmond het "Belgaplein" genoemd werd. Het circus trad op tussen 14 en 16 augustus 1948. Twee jaar later is het de beurt aan het Franse circus "Bouglione" dat ook de Manitobalaan ontdekt heeft als pleisterplaats. Het circus telt ook 10.000 zitplaatsen en trad op voor 2 dagen : 6 en 7 september 1950. Van 26 juni tot 1 juli 1951 is het circus Mikkenie uit Nederland opnieuw te gast aan de Manitobalaan. De plaatselijke pers is zeer enthousiast over het aangeboden programma. Tussen twee haakjes : journalist Emiel Buysse uit Sint-Andries behandelde de circussen steeds met veel aandacht. Tegenwoordig zwijgt men de komst van een circus dood, tenware er plaats gemaakt wordt voor betaalde reklame... In 1952 is er aan de Manitobalaan bezoek van het Belgische circus "Tondeurs". Het treedt er op van 28 tot 30 juni 1952. In 1953 kreeg het circus een andere naam : "Rodeo Circus" en in 1954-56 werd het "Circus Apollinaris" ! In 1957 komt het in handen van Bobbejaan Schoepen en in 1961 werd het opnieuw "Circus Tondeurs". Van 15 tot 18 juli 1952 duikt ook het circus "Strassburger" weer op aan de Manitobalaan. In 1953 komt het Franse "Radiocircus" op bezoek en dat enkel op 29 juli. Het circus had duidelijk een commerciële toon, want Radio Luxembourg is erbij betrokken. Na de voorstelling kregen de bezoekers trouwens een wolkje parfum over zich gespoten. Tussen 4 en 8 augustus 1954 is het befaamde circus "Williams" op bezoek, nog steeds op de vaste stek van de Manitobalaan. Dit internationaal circus staat onder Hollandse directie. In 1957 duikt de volgende bezoeker op: het "Arena Circus" van Frans Althoff. De optredens grijpen plaats tussen 10 en 15 juli. Het circus beschikt over 350 artisten en 300 dieren. Het circus is van Duitse origine. Op 17, 18 en 19 juli 1959 zorgt het "Circus Pinder" voor sensatie : niemand minder dan de Franse zanger Luis Mariano is een van de sterren. Als laatste van de glorierijke reeks circussen op bezoek op Sint-Andries treffen we in 1960 het "Circus Williams" aan. De voorstellingen grijpen plaats tussen vrijdag 8 en maandag 11 juli 1960. De 4 mastentent biedt plaats aan 6000 toeschouwers.

Inmiddels is er een grote boosdoener opgedoken die het circus een ferme slag zal toebrengen : de televisie! De kijker wordt bijna wekelijks overspoeld, vooral op de Franse zenders, met "Piste aux etoiles"" en de liefhebber van circus kan vanuit zijn luie zetel bijna kosteloos genieten van de groten der circuswereid: Grock, Popov en noem maar op. Ook de betere sociale voorwaarden voor het personeel betekenen de doodsteek voor vele circusdirecteurs. Op Sint-Andries duiken sporadisch nog enkele kleinere circussen op, waaronder het "Tiroler Circus" van H. Malter. Ook andere lokaties gelegen in Brugge duiken op: de plaats van het voormalige slachthuis waar nu de Beurshalle staat of het plein aan de Veemarkt op Sint-Pieters. Tegenwoordig vinden de circussen hun plaats naast het station... maar dat is op SintMichielsterrein.

We willen deze bijdrage afsluiten met een dringende oproep: het is de bedoeling heel wat meer geschiedenis te verzamelen rondom de circussen in Brugge en de Brugse randgemeenten. Wie nog fotomateriaal thuis liggen heeft of oude circusprogramma's van het circusbezoek kan zich in verbinding stellen met Joseph Cornelissis, Blekerstraat 3 te 8000 Brugge (tel 050/34 37 55) die graag een kopie van het materiaal zou nemen of het eventueel wil kopen. De heer Cornilissis stond ons trouwens geheel belangloos de illustraties bij dit artikel af en verzamelde al heel wat gegevens over de circussen op SintAndries, waarvoor onze welgemeende dank.

Jaak A. Rau

naar top