SARUHANO�ULLARI BEYL��� Bati Anadolu'da, merkezi Manisa olmak �zere Menemen, G�rdes, Demirci, Kemal Pasa, Turgutlu, Ilica ve Akhisar gibi kent ve kasabalari i�ine alan b�lgede kurulmus bir T�rkmen beyligidir. I- SIYAS� TARIH a- Saruhan Bey Beyligin kurucusu olan Saruhan Bey'in Harezm T�rkmenlerinden oldugu sanilmaktadir. Nitekim Cel�leddin Harezmsah'in �l�m�nden (1231) sonra Saruhan adli bir beyin Sel�uklu Devleti hizmetine girdigi ve Saruhanogullari Beyligi'ni kuran Saruhan Bey'in de bu Harezmli emir Saruhan'in torunu oldugu bilinmektedir. Saruhan Bey'in babasinin adi Alpagi olup �uga ve Ali Pasa adlarinda iki kardesi daha vardi. Anadolu Sel�uklu Sultani Al�addin Keykubad, maiyyetindeki T�rkmen emirlerini �esitli b�lgelerin fethi i�in g�revlendirmisti. Bu uc beyleri arasinda bulunan Saruhan Bey o zaman bir Bizans sehri olan Manisa ve �evresinde faaliyetlerde bulunuyordu. Bu sirada Mogol ist�l�si sayisiz T�rkmen gruplarinin Bati Anadolu b�lgesine gelmesine sebep olmus, dolayisiyla bu b�lgelerdeki Bizans sehir ve kasabalari T�rkmenlerin eline ge�meye baslamisti. Anadolu Sel�uklu Sultani II. Mesud'un �mer�sindan olan Saruhan Bey, Manisa b�lgesindeki faaliyetlerini artirarak sehri tehdit etmeye basladi (1303). Bizans Imparatoru II. Andronikos (1282-1328), Bati Anadolu'daki T�rkmenlerin faaliyetlerinin artmasi �zerine oglu ve saltanat ortagi IX. Mihail'i bu b�lgeye g�nderdi. IX. Mihail Katalon kuvvetlerinin de destegi ile Manisa'ya kadar geldi ise de T�rkmenler karsisinda bir sonu� alamadan geri �ekilmek zorunda kaldi. Saruhan Bey bu olaydan sonra Katalon kuvvetlerinin bulundugu Danya kalesini muhasara etti ancak basarili olamadi. Saruhan Bey, Katalonlarin b�lgeyi terketmesinden sonra Manisa sehri �zerindeki baskisini artirarak sehrin civarindaki kasaba ve k�yleri ele ge�irdi. Bu hareket sonucunda T�rklerin Leskeri-ili (Laskaris ili) dedikleri Manisa'yi da fethetti (1313). Saruhan Bey, Manisa'nin fethinden sonra burasini beyliginin baskenti yapti. Sinirlarini kisa s�rede Alasehir'den Izmir ve diger Ege kiyilarina kadar genisleten Saruhan Bey, eski T�rk adeti geregince topraklarini kardesleri arasinda paylastirdi. Kendisi Ulu Bey sifati ile Manisa'da otururken, Demirci ve y�resini kardesi �uga Bey'e, Nif (Kemalpasa)'in idaresini de diger kardesi Ali Pasa'ya verdi. Saruhan Bey kardesi �uga Bey'in �l�m�nden sonra Demirci'nin idaresini oglu Devlethan'a, onun �l�m� ile de Yakup �elebi'ye birakti. Evliya �elebi Seyahatn�mesi'nde Demirci'nin Saruhan beylerinden Kara Mustafa Bey tarafindan fethedildigini kaydeder. Bundan baska Nif'i de Saruhan Bey devrinin ileri gelenlerinden Haci Emet Bey'in ele ge�irdigini belirtir. Ancak Evliya �elebi'nin bu kayitlarini ihtiyatla karsilamak gerekir. Saruhanogullari Beyligi'nin dogusunda Germiyan, kuzeyinde Karasi (Karesi) ve g�neyinde de Aydinogullari Beyligi'nin topraklari vardi. B�ylece Saruhanogullari'nin �� tarafi yeni kurulmus olan T�rk beylikleri ile �evrilmis oldugundan yalniz Ege denizi cihetinden genislemeye, gaz� ve seferler yapmaya elverisli idi. Bu sebeple Saruhan Bey kurmus oldugu donanma ile deniz seferleri yapmaya basladi. Fo�a, Sakiz ve Naksos'daki Cenevizliler ile Midilli'yi vergiye bagladi. Meshur seyyah Ibn Battuta, 1332 yilinda Manisa'ya geldigi zaman Fo�alilarin her sene Saruhan Bey'e 15.000 g�m�s para vergi verdigini kaydetmistir. T�rk tarihi i�in �nemli bir kaynak eser olan C�mi�'d-D�vel'de Fo�a'nin da Saruhanogullari beyligi sinirlari i�inde bulundugu kaydedilmistir. Ancak bu tarihte Fo�a'nin Ceneviz Cumhuriyeti'ne bagli bir koloni oldugu bilinmektedir. Yukarida da ifade edildigi gibi burada yasayan Rumlar ve L�tinler, Saruhanogullari'na vergi vermekteydiler. Yine C�mi�'d-D�vel'de Saruhanogullari'na ait oldugu belirtilen topraklar arasinda Menemen, G�rdes, Adola, Akhisar, Turgutlu, Nif, Ilica, Kayacik, Demirci, Urganli, Manisa, G�rdes, G�zelhisar ve Mendelorya sehir ve kasabalari sayilmistir. �te taraftan yine kaynaklardan Mes�lik�'l-Ebr�r'daki kayitlara g�re XIV. y�zyil ortalarina dogru Saruhan Beyligi'nin onbes sehri, yirmi kalesi, onbin askeri ve Saruhan'in kardesi olan Ali Pasa'nin da sekiz sehri, otuz kalesi, ok�ulukta m�hir bir �ok yaya askeri ve sekiz bin de atli askeri ile b�y�k bir donanmasi vardi. Saruhan Bey devrinde, Osman-oglu Orhan Bey Bizans Imparatorlugu aleyhinde durmadan topraklarini genisletiyordu. Orhan Bey'in 1329 yilinda Sakiz adasini fethetmesi �zerine Bizans Imparatoru II. Andronikos Palaiologos Osmanlilara karsi Saruhan ve Aydinogullari'ndan yardim istemek zorunda kaldi. Imparatorun bu istegini olumlu karsilayan Saruhan Bey, Osmanlilara karsi Bizans ve Aydinogullari ile beraber hareket etmeye basladi. 1334 yilinda Aydin ve Saruhanogullari 270 gemilik bir filo ile Yunanistan sahilleri ve Trakya'ya bir sefer d�zenlediler. Bu sefer sirasinda Saruhan Beyligi gemilerine Saruhan Bey'in oglu S�leyman Bey kumanda etmekteydi. Ancak bu sirada Midilli'yi zabt eden Fo�a valisi Dominik, Saruhan-oglu S�leyman Bey ile bir �ok adamini bir hile ile esir aldi. Bizans Imparatoru III. Adronikos, asi valiyi cezalandirmak i�in derhal bir donanma ile Fo�a �nlerine gelerek sehri denizden kusatti ise de bir netice elde edemedi. Bunun �zerine dostu ve m�ttefiki olan Saruhan Bey'den yardim istedi. Saruhan Bey, esir olan oglu S�leyman ve arkadaslarinin kendisine teslim edilmesi sarti ile yardim edebilecegini bildirdi. Imparator Andronikos Saruhan Bey'in bu sartini kabul edince Saruhanogullari'na ait s�vari ve piyade kuvvetleri Fo�a'yi karadan kusattilar. Muhasara bes ay kadar s�rmesine ragmen kale bir t�rl� d�s�r�lemedi. Bu durum �zerine imparator Anadolu'daki diger m�ttefiki Aydin-oglu Umur Bey'den de yardim istedi. Aydinoglu Umur Bey donanmasini yardima g�nderdi. Bizans, Saruhan ve Aydinogullari'nin gemilerinden meydana gelen m�ttefik donanma Fo�a Valisi Dominik ile bir deniz savasi yapmak istediyse de o buna yanasmadi. Bu sebeple kusatma daha da uzadi. Neticede Imparator Andronikos, Dominik ile anlasarak Saruhan-oglu S�leyman Bey ve adamlarini serbest biraktirdi (1336). III. Andonikos'un 1341 yilinda �l�m�nden sonra Bizans'da iktidar m�cadelesinin baslamasi Saruhan Bey'in Bizans topraklari �zerine fetih yapmasi i�in iyi bir firsat oldu. Nitekim O, Gelibolu taraflarina bir akin d�zenledi ise de basarili olamadi. Hatta Bizans donanmasi karsi h�cuma ge�erek Saruhan kiyilarinda yagma ve tahrip hareketlerinde bulundu. Bu olaylar sirasinda Saruhan Bey'in m�ttefiki ve dostu olan Aydin-oglu Umur Bey de Ha�lilarin saldirisina ugramisti. L�tinler bu saldiri sonucunda Izmir'i ele ge�irdiler (1344). Izmir'in L�tinler eline ge�mesi Saruhanli denizciler i�in bir felaket oldu. Bati Anadolu'da bu olaylarin gelistigi esnada Bizans'in baskenti Istanbul'da taht i�in m�cadeleler devam ediyordu. Istanbul'u ele ge�irmek isteyen Kontakuzenos, dostu Aydin-oglu Umur Bey'e haber g�ndererek ondan yardim istedi. Umur Bey bu teklifi kabul edince Saruhan Bey de oglu S�leyman Bey komutasinda bir miktar askeri onun yanina g�nderdi. Saruhan kuvvetleri Umur Bey'le beraber Trakya'ya ge�ip Kontakuzenos'un kuvvetleriyle birlestiler. Ancak m�ttefik kuvvetler Istanbul �zerine y�r�d�g� bir sirada S�leyman Bey, siddetli bir humma hastaligi sonucunda vefat etti (1345). |