MENTE�EO�ULLARI BEYL��� 1- SIYASI TARIH XIII. asrin ikinci yarisinda G�neybati Anadolu'da, merkezi Fethiye (Megri) olmak �zere Mugla, Balat, Milas, Be�in, �ine, Tavas ve K�ycegiz kasabalarini i�ine alan b�lgede kurulmustur. Beyligin kurucusu Mentese Bey maiyyetindeki T�rkmenlerle birlikte, Akdeniz kiyilarindaki Finike ve Megri taraflarinda denizden gelmisler ve kuzeye dogru yayilarak karadan gelen T�rk kuvvetleriyle birlesip eski Karya b�lgesini (Mugla) ele ge�irerek burada yerlesmislerdir. Mentese beyligini kuran T�rkmenler, Anadolu Sel�uklulari'nin idaresinde bulunan Antalya ve Likya (Antalya'nin bati taraflari) kiyilarindan deniz yoluyla bu havaliye geldiler ve yikilmaya y�z tutan Bizans donanmasina mensup gemicileri de alarak kurduklari donanma ile korsanlik yapmaya basladilar. Beyligin kurucusu Mentese Bey hakkinda Bizans kaynaklarinda g�r�len Salpakis Mentese (yani Sahil beyi Mentese) ifadesi Menteseogullarinin sahilde s�z sahibi oldugunu g�stermektedir. B�lgeye yerlesen T�rkmenleri buradan �ikarmak i�in Bizans Imparatoru VIII. Mihail, oglu Andronikos kumandasinda bir ordu g�nderdi ise de muvaffak olamadi ve Mentese Bey idaresindeki T�rk kuvvetleri Aydin ve G�zelhisar mevkilerini zaptettiler. Beylige adini vermis olan Mentese Bey, 1282'den sonra vefat etmis ve Fethiye'deki t�rbesine defnedilmistir. Mentese Bey'in �l�m�nden sonra oglu Mesud Bey beyligin idaresini ele almis, diger kardesi Kirman ise Fenike taraflarinda hakimiyetini s�rd�rm�st�r. a- Mesud Bey Mesud Bey zamaninda d�zenlenen deniz seferlerinde bazi basarilar elde edildi ve Rodos adasinin �nemli bir kismi ele ge�irildi (1300). Ancak on yil sonra Sen Jan S�valyelerinin saldirisina ugrayan Rodos adasi Papa ve Fransa Krali G�zel Filip'in yardimiyla s�valyeler tarafindan zaptedildi (1310). Mesud Bey, Rodos'u geri almak i�in �ok ugrasmis, hatta s�valyeler tarafindan ticaret gemileri gaspedilen Cenevizlilerden de yardim almis fakat Papa V. Clemens'in Cenevizlileri yardimdan men etmesi �zerine (1312), sonu� alamamistir. Mesud Bey, Mevl�na'nin torunu Arif �elebi tarafindan muhtemelen Milas'ta 1312-1314 yillari arasinda ziyaret edilmistir. Onun verdigi bilgiden Mesud Bey'in Mentese Bey'i olarak b�lgeyi idare ettigi anlasilmaktadir. Mesud Bey, 1319'dan �nce Milas'ta vefat etmis ve buraya g�m�lm�st�r. Mesud Bey'in Orhan ve Ibrahim adinda iki oglu bulunuyordu. O'nun �l�m�nden sonra iki kardes birbiriyle m�cadele etmisler ve sonunda Orhan kardesini yenerek Mentese beyi olmustur. b- Orhan Bey S�caeddin sifatiyla bilinen Orhan By, 1320'den itibaren Rodos'u geri almak i�in donanma ile m�cadeleye giristi ise de basarili olamadi. 1333 yili yazinda b�lgeyi ziyaret eden Ibn-i Battuta, Milas'a gelmis ve Menteseoglu Orhan Bey'le g�r�sm�st�r. Seyyah, Milas sultani hakkinda su bilgileri vermektedir: "Sult�n-i m�kerrem Suc�uddin Orhan Bey bin Mentese Bey'dir. M�m�ileyh hiy�r-i m�l�kdan olup s�ret ve sireti g�zeldir. Hemdemleri olan fukah� yaninda mazhar-i ta'z�m ve ihtir�mdir. Sarayinda fukahadan bir cemaat bulunur. Sult�n-i m�m�ileyh bize ihsan etti ve hayvan ile z�d-i r�h verdi. Ikametgahi Milas kurb�nde Bercin beldesi olup aralari iki mildir. Bercin orada k�in bir tepe �zerinde m�ceddeden te'sis edilmistir. G�zel binalar ve mescidler ile m�zeyyendir. Sultan, Bercin'de bir cami insasina baslamis olup hen�z binasi hit�m bulmamis idi". Yine ayni y�zyilda Anadolu'yu ziyaret eden seyyah el-�mer�, Orhan Bey'in 50 sehir ve 200 kalesi oldugunu, donanmasi ve y�zbin askeri bulundugunu, karada ve denizde gaza ile mesgul oldugunu bildirir. Orhan Bey'in ne zaman �ld�g� kesin olarak belli degildir. c- Ibrahim Bey Ibn-i Battuta'nin Mentese Beyligi'ni ziyareti sirasinda, babasi Orhan Bey'in Mugla valisi olarak g�rd�g�n� anlattigi Ibrahim Bey'in ne zaman beylik tahtina oturdugu tam olarak bilinmemektedir. Ancak Mugla'da yaptirdigi Ulu Cami'nin kitabesinden 1344'de Mentese beyi olarak beyligin basinda bulundugu anlasilmaktadir. Ibrahim Bey, Aydinoglu Umur Bey'in Izmir frenklerine karsi giristigi sefere katilmak i�in hazirlik yapmis, ancak Umur Bey'in 1348 yilinda �lmesi �zerine bu sefer yarim kalmistir. Aydinogullari'nin Venedik ile bir anlasma yapmalarindan sonra yalniz kalan Mentese Beyligi, Venedikliler'in baskisi karsisinda agir bir anlasma yapmaya mecbur olmustur (1352-1355). Bunun geregi olarak Venedikliler, Balat'ta bir kilise insa ettikleri gibi bir de konsolos ikame etmislerdir. Ibrahim Bey'in, Musa, Mehmed ve Ahmed Gazi adli �� oglu bulunuyordu. 1360'da Ibrahim Bey'in �l�m�yle ogullarindan Mentese Beyliginin askerleri Murad H�davendig�r'in Kosova'da yaptigi savasda (1389) Osmanli ordusuyla birlikte bulundu. Mehmed, Mugla ve �ine'de, Musa Milas, Pecun ve Balat'ta ve Ahmed Gazi Marmaris ve Megri (Fethiye) ile g�ney kiyi b�lgelerinde hakimiyetlerini s�rd�rd�ler. Ha�lilarin Iskenderiye'yi zapti �zerine Memluk Sultani tarafindan bazi Anadolu Beylerine g�nderilen ittifak teklifi (1366) sirasinda Musa Bey ile de muhabere yapilmisti. Musa Bey'den sonra Balat Mentese beyi olan Mehmed Bey ve oglu Mahmud zamaninda Osmanlilar'la bazi m�nasebetler olmustur. Mentese Beyligi'nin askerleri Murad H�davendig�r'in Kosova'da yaptigi savasta (1389) Osmanli ordusuyla birlikte bulundu. I. Murad'in sehid olmasi �zerine Yildirim Bayezid Karamanogullari'nin �nc�l�g�nde Saruhan, Aydin ve Germiyan Beylerinden olusan ittifaki bozmak i�in Bati Anadolu'ya geldiginde Mentese Beyligi'nin de merkezini almisti. Bunun �zerine Ibrahim Bey'in oglu Mehmed Bey �lkesini terk ederek Sinop emiri �andaroglu Isfendiyar Bey'e siginmistir (1389-1390). Ancak, Bayezid bu istila hareketine karsilik Mehmed Bey'in oglu Mahmud Bey'e Bergama'dan m�lk arazi vererek helallasmak istemistir. B�ylece, Balat ve Mugla'daki Mentese Beyligi son bularak Osmanlilar'in idaresine girmistir. |