Divrigi Meng�c�kl�leri'nin ondan sonraki beyleri hakkinda yeterli bilgi yoktur. Ilhanli h�k�mdari Abaka Han 1277 yilinda Divrigi'ye ugramis, halkin kendisine ilgi g�stermedigini ve kalede silahli askerlerin bulundugunu g�rerek �fkelenmis ve surlari tahrip ettirmistir. Beylik bu tarihten itibaren tarihe karismis ve b�lge Ilhanlilar'dan sonra Eretnaogullari'nin h�kimiyeti altina girmistir. Erzincan, Kemah, Divrigi ve Sark� Karahisar gibi fethettikleri sehirlerle yetinerek h�kimiyet sahalarini genisletmek istemeyen Meng�c�kl�ler, sehirlerinin gelismesi i�in �alismislar ve pek �ok hayr�t v�cuda getirmislerdir. �lim, sair ve sanatk�rlari himaye eden Meng�c�kl�ler, Anadolu Sel�uklu devletinin himayesinde se�kin bir hayat s�rm�slerdir. Insa ettirdikleri �ok sayida eserle ilim, k�lt�r, san'at ve medeniyetin gelismesine hizmet etmislerdir. Divrigi kalesi, Kale Camii, Ulu Camii, Dar�'s-Sif�, Sitti Melek, Kamereddin ve Kemankes t�rbeleri ile medreseler, Meng�c�kl�ler'in Divrigi'de yaptirdiklari baslica eserlerdir. MIMARI ESERLER Erzincan'da Meng�c�kl�ler'e ait hi� bir eser g�n�m�ze intikal etmemistir. Bu da y�rede sik sik meydana gelen depremlerin bir sonucudur. ��nk� Fahreddin Behramsah gibi bir h�k�mdarin 60 yildan fazla s�ren melikligi zamaninda hi�bir eser yaptirmamasi kabul edilemez. Kemah'ta ise sadece birka� t�rbe mevcuttur. Meng�c�kl�ler d�nemine ait en eski yapi, Sahinsah'in 576 (1180-1181)'da Divrigi'de yaptirdigi Kale Camii'dir. Azerbaycanli Mimar Hasan b. Firuz'un yaptigi bu cami, tugla ve tasin cephede hen�z bir arada kullanildigi �i�ekli k�f�, geometrik ve nebat� motiflerin yeniden degerlendirildigi bir saheserdir. Sahinsah'in torunu Ahmedsah'in 622 (1228-1229)'de yaptirdigi Dar�'s-Sifa ile birlikte k�lliye olarak yaptirdigi Ulu Cami, Divrigi Meng�c�kl�leri'nin en b�y�k eserini teskil eder. C�mle kapisindaki kitabede Al�eddin Keykubad'in adi da yazili olup Ahmedsah'in onu metb� tanidigini g�sterir. Dar�'s-Sifa ise kitabeye g�re Behramsah'in kizi ve Ahmedsah'in hanimi Melike Turan Melek tarafindan ayni yil yaptirilmistir. Tas mihrabin Anadolu'da bu �l��de zengin baska bir �rnegi yoktur. Camiden oniki yil sonra yapilan abanoz minber, Tiflisli Ahmed Usta'nin eseridir. Sifahane ise �bidev� ve basarili bir mimar� �rnegidir. Mimari Ahlatli H�rremsah'tir. Divrigi'de Sahinsah'a ait 592 (1195-96) tarihli t�rbe halk tarafindan Sitte Melik adiyla anilmaktadir. Ancak bu isim muhtemelen Sitti Melike olmalidir, ve Hatun'un kocasindan sonra buraya g�m�lmesinden dolayi bu ad verilmistir. EKONOMIK DURUM, K�LT�R VE MEDENIYET Meng�c�kl�ler'in baskenti Kemah idi. Ancak Davudsah, 1142'de Erzincan'i baskent yapinca, Kemah �nemini kaybetmeye basladi. Buna karsilik Erzincan ticaret, tarim ve sanayi a�isindan b�y�k gelisme g�stermisti. H�k�mdarlarin ilim, k�lt�r ve medeniyeti himaye etmeleri sayesinde ilim, edebiyat ve san'at adamlari yetismistir. Fahreddin Behramsah ve karisi Ismetiye Hatun, ilim ve din adamlarina b�y�k saygi g�sterirlerdi. Rivayete g�re Bahaeddin Veled ile Mevl�na Cel�leddin, Erzincan'a geldiklerinde onlardan b�y�k saygi g�rm�s ve Behramsah Erzincan'da bir medrese yaptirarak Bahaeddin Veled'in orada ders vermesini saglamistir. H�k�mdarin israrlarina ragmen Bahaeddin Veled, Erzincan halkinin l�ks ve refah i�inde eglenceye daldiklarini g�rerek burada kalmamistir. Izzeddin Keykavus ile Behramsah'in kizi Sel�uk Hatun'un evlennmeleri m�nasebetiyle yapilan d�g�n ve senlikler de Meng�c�k ilindeki refah seviyesini g�stermesi bakimindan dikkate deger. Meng�c�kl�ler'in Kemah ve Divrigi'de oldugu gibi Erzincan'da da pek �ok abide yaptirdigi muhakkaktir. Ancak depremler sebebiyle bunlar zamanimiza kadar ayakta kalmamistir. Ger�ekten de Erzincan, tarih boyunca oldugu gibi Meng�c�kl�ler ve Sel�uklular d�neminde de sik sik meydana gelen depremler sebebiyle yikilmis ve harabeye d�nm�st�r. 1138 yilinda Erzincan'da meydana gelen bir deprem sonunda pek �ok kisi �lm�s, 1165 yilindaki baska bir depremde ise sehir harabeye d�nm�st�r. Meng�c�kl�ler'in baskenti Erzincan, ticar� ve iktisad� zenginligi, h�k�mdarlarin ilim ve sanat adamlarini korumalari sebebiyle devrin en y�ksek k�lt�r ve medeniyet merkezi h�line gelmistir. Sel�uklular'in hizmetindeki ilim adamlarinin bir kisminin Erzincanli olmasi da bu durumu teyid eder mahiyettedir. Fahreddin Behramsah ve Al�eddin Davudsah, bir�ok ilim dalinda ihtisas sahibiydiler, sair, edip ve sanatk�rlari himaye ediyorlardi. O devrin meshur tabibi Muvaffakuddin Abd�llatif el-Bagdad�, 1228 yilinda Haleb'den Erzincan'a gelmis ve Meng�c�k ilini dolastiktan sonra 1230 yilinda Malatya �zerinden Haleb'e d�nm�st�r. Meng�c�k ilinde bulundugu sirada b�y�k ilgi ve saygi g�rm�st�r. Al�eddin Davudsah, bu meshur hekime maas baglatmis, o da yazdigi birka� eseri ona ithaf ve takdim etmistir. Daha �nce belirtildigi gibi Fahreddin Behramsah ile karisi Ismetiye Hatun, Bahaeddin Veled ile oglu Cel�leddin'i Erzincan'da misafir etmis ve onun Erzincan'da kalip ders vermesi i�in Erzincan Aksehir'de kendisi i�in bir medrese yaptirmislardir. Edebiyat ve tasavvuf sahasinda meshur bir sima olan Siraceddin Ahmed, ayni zamanda iyi bir musik�sinasti. Eyyub� h�k�mdari Melik Esref, s�hretini duyunca onu Sam'a davet edip dinlemistir. |