Meng�cekler (1072-1228)
1. Meng�c�kl�ler'in Kurulusu
Meng�c�kl�ler, Malazgirt zaferinden sonra Erzincan, Kemah, Divrigi ve Sarki Karahisar (K�gonya/Sebinkarahisar)'i fethederek yaklasik 1227 yilina kadar burada h�k�m s�ren bir T�rk beyligidir.
Beyligin kurucusu olan Meng�c�k Gazi, Sultan Alparslan ile Malazgirt savasina katilmis ve zaferden sonra Karasu (Yukari Firat) ve �alti nehirleri vadilerinin fethiyle g�revlendirilmistir. Meng�c�k Gazi'nin hangi boya mensup oldugu kesin olarak tesbit edilememistir. Yazicioglu Ali'nin Meng�c�kl� Fahreddin Behram Sah'in Anadolu Sel�uklu Sultani II.S�leyman Sah'in (1196-1204) G�rcistan seferine Salurlar ve Bayindirlar ile katildigina dair s�zleri ihtiyatla karsilanmalidir. Ancak Divrigi y�resindeki T�rklerin b�y�k bir kisminin Salurlar'dan oldugu kabul edilmektedir. Bu y�reyi fetheden Meng�c�k Gazi, Erzincan, Kemah, Divrigi ve Sarki Karahisar'i h�kimiyeti altina alarak kendi adiyla anilan beyligi kurmustur. Zahireddin Nis�bur� ile M�neccimbasi; Meng�c�k Gazi'nin Alparslan tarafindan Anadolu'da g�revlendirildigini ve yukarida adi ge�en sehirleri ona ikta ettigini s�ylerler. Ibn Bib� ise Meng�c�k Gazi'yi Anadolu Sel�uklu Devleti'nin kurucusu Kutalmisoglu S�leymansah'in beyleri arasinda sayar. Meng�c�k Gazi, Oguzlar'in Kayi, Bayat, Karaevli veya Alkaevli boylarindan birine mensuptur. Kitabelerdeki bilgi ve motiflere bakilarak Meng�c�kler'in T�rkler'in asil bir ailesine mensup olduklari ve bu sebeple Sel�uklu hanedani nezdinde daima itibar g�rd�kleri s�ylenebilir.
Kemah'in kuzeybatisinda Karasu kiyisinda Melik Gazi'ye atfedilen bir k�mbetin Fars�a kitabesinde Meng�c�k Gazi hakkinda su ibareler vardir: "�lim, �dil, �lkeler fetheden, halkin siginagi; Erzurum, Erzincan, Kemah, Diyarbekir ve bunlarin kalelerini alan, dinsizlerin cigerlerini daglayan, boyunlarini kili�la vuran Meng�c�k Gazi... Allah r�hunu s�deylesin, kabrini nurlandirsin, g�nahlarini bagislasin...".
M�neccimbasi, Meng�c�k Gazi'nin Kili� Arslan ve Danismend Gazi ile beraber G�rc�ler, Rumlar ve Abhazlarla savastigini s�yler. Meng�c�k Gazi �ok akilli, ileri g�r�sl�, cesur ve tedbirli bir bey idi. Divrigi Ulu Camii kitabesinde yer alan Alp, Kutlug, Tugrul ve Tekin gibi �nvanlar onun Oguz beyleri arasinda �nemli bir yeri oldugunu g�sterir. Divrigi Sitti Melek (Melike) t�rbesindeki kitabede ise kocasi Saban Sah'tan "el-Merh�m, es-Sa�d, es-Seh�d, el-Gaz�" diye bahsedilir. Meng�c�k'�n "Gazi" �nvanini almasi onun Anadolu'nun fethi sirasinda nice savaslara katilip kahramanliklar g�sterdigine ve halkin g�nl�nde taht kurduguna delalet eder. Ilk Anadolu f�tihleri gibi Meng�c�k Gazi de halk arasinda evliya mertebesine y�kselmis ve t�rbesi asirlardir halkin ziyaretg�hi olmustur.
Meng�c�k Gazi ve evl�dina ait t�rbelerin Kemah'ta bulunmasi, Meng�c�kler'in ilk baskentinin burasi oldugunu g�sterir.
Meng�c�k Gazi'nin �l�m tarihi tesbit edilememistir. Ancak onun 1118 yilinda hayatta olmadigi bilinmektedir.
Meng�c�k Gazi'nin �l�m�nden sonra yerine oglu Ishak ge�mistir. 1118 yilinda Erzincan, Kemah ve Divrigi'ye h�kim olan Meng�c�kl�ler'in basinda Ishak'i g�rmekteyiz. Danismendli Melik Gazi'nin damadi olan Ishak, s�zkonusu tarihte Malatya'yi yagmalayinca sehri oglu Tugrul adina idare etmekte olan I. Kili� Arslan'in karisi Ayse Hatun, Urfa kontu Joscelin'e haber g�nderip yardim istedi. Ishak muhtemelen Artuklu Belek Gazi'den intikam almak maksadiyla Malatya'yi yagmalamisti. ��nk� Ishak 1113 yilinda Ayse Hatun ile evlenen ve Tugrul Arslan'in atabegi olan Belek Gazi'ye kin besliyordu. Belek Gazi, bu saldiriya karsilik vermek i�in hazirliklara basladi ve 1120 tarihinde Kemah'a girdi. Belek ile basa �ikamayacagini anlayan Meng�c�koglu Ishak, Bizans Imparatorlugunun Trabzon valisi Konstantin Gabras'in yanina giderek ondan yardim istedi.
Gabras, Ishak ile ittifak yaparak Belek'in �zerine y�r�d�. Buna karsilik Belek de Danismendli Melik Gazi ile isbirligi yapti. 514 (1120) yilinda Erzincan yakinlarindaki Siran (Serman)'da vuku bulan savasta Gabras ile Meng�c�koglu �ok agir bir maglubiyete ugrayip esir d�st�ler. Ayrica besbin Rum askeri �ld�r�ld� ve esir alindi. Trabzon d�kasi Gabras, otuzbin altin fidye �deyerek kurtulurken, Ishak da Melik Gazi'nin damadi oldugu i�in serbest birakildi. Halbuki Belek Gazi, Ishak'in �ld�r�lmesinden yana idi. Onun kendisinden habersiz saliverilmesine �ok i�erleyen Belek, Danismendlilerle yaptigi ittifaka son vermis ve bu y�zden Trabzon d�kaligina yapilmasi planlanan saldiri da ger�eklesmemistir.
Halbuki bu zaferin kazanilmasinda Belek'in rol� �ok b�y�kt�. Meng�c�koglu Ishak, bu olaydan sonra Melik Gazi'nin n�fuzu altina girdi ve yirmibes yil h�k�m s�rd�kten sonra 1142'de �ld�. Ishak'in Meng�c�kogullari seceresindeki yeri, Meng�c�k Gazi'nin oglu oldugunun Divrigi Sitti Melek t�rbesinin kitabesinden okunmasindan sonra artik kesin olarak tespit edilmistir. Kemah em�rinin �l�m� �zerine Danismendli Mehmed, bu sehri ele ge�irdi. Ancak ayni yil onun da vefat ettigini g�r�yoruz. Danismendliler'in Kemah'i zaptetmeleri bu iki aile arasindaki iliskilerin iyi olmadigina del�let eder.
Ishak'in �l�m�nden sonra, Meng�c�kl�ler'in Kemah-Erzincan ve Divrigi olmak �zere iki ayri kol h�linde h�k�m s�rd�klerini g�r�yoruz. Ishak'in ogullarindan Davud Kemah-Erzincan, S�leyman da Divrigi kolunun basina ge�mistir.
a) Kemah-Erzincan Meng�c�kl�leri:
Bu kolun ilk meliki oldugunu ifade ettigimiz Davud hakkinda yeterli bilgi yoktur. Anadolu Sel�uklu h�k�mdari II. Kili� Arslan taraftari oldugu i�in Danismendli Yagibasan tarafindan 1162 tarihinde �ld�r�lm�st�r. M�neccimbasi ondan Alaeddin Davud olarak bahseder ve bir m�ddet h�k�mdarlik yaptiktan sonra �ld�g�n� kaydeder.
Davud'dan sonra Meng�c�kl�ler'in basina oglu Fahreddin Behramsah ge�ti. Hanedanin Ishak'in �l�m�nden sonra iki kola ayrilmasi, onlari olduk�a zayiflatmis ve �evredeki devletler karsisinda g��s�z d�s�rm�st�. II. Kili� Arslan 12 Ramazan 559 (3 Agustos 1164) tarihinde Danismendogullari'ni ortadan kaldirip topraklarini �lkesine kattigi gibi Meng�c�k beyligini de n�fuzu altina aldi. Fakat bu d�nem Meng�c�kl�ler i�in bir huzur ve refah d�nemi oldu. Behramsah'in II. Kili� Arslan'in damadi olmasi ve kizlarini Anadolu Sel�uklu hanedani mensuplariyla evlendirmesi iki hanedan arasindaki m�nasebetlerin m�spet y�nde gelismesine zemin hazirladi.
Genceli sair Nizam�'nin Fahreddin Behramsah'a takdim ettigi Mahzen�'l-Esr�r adli eserinde ondan G�rcistan galibi olarak bahsetmesine bakilirsa o d�nemde Kars ve Ani gibi sehirlere defalarca saldiran ve pek �ok m�sl�manin kanini d�ken G�rc�lerle cihad ettigi s�ylenebilir. Behramsah'in dikkati �eken faaliyetlerinden biri de kayinpederi II. Kili� Arslan ile oglu Kutbeddin Meliksah arasinda 1188 yilinda vukubulan m�cadelelere m�dahale etmesidir. Iki tarafi baristirmak i�in tesebb�se ge�en Behramsah, Konya'ya giderek bu anlasmazliga sebep olan Vezir Ihtiyareddin Hasan'i yakalayip Sivas'a g�t�rmek i�in sultandan izin aldi. Fakatt vezir yolda T�rkmenler'in h�cumuna maruz kaldi ve aile efradiyla birlikte �ld�r�ld�.