| KARAKOYUNLULAR Karakoyunlular, XIV, y�zyilin ikinci yarisinda, Van g�l� kiyisindaki Ercis merkez olmak �zere kuzeyde Erzurum ve g�neyde Musul'a kadar uzanan Dogu Anadolu topraklari �zerinde kurulmus bir T�rkmen devletidir. I- SIYAS� TARIH a- Karakoyunlular'in Mensei ve Kurulusu Karakoyunlu kabilesinin adi, totemlerinin koyun olmasi ile alakali sayiliyorsa da, eski T�rklerde oldugu gibi totem olarak kabul edilen hayvanin etinin yenmesi yasak oldugundan, bu adin onlara ait s�r�lerin rengi ile ilgili olmasi daha muhtemeldir. Anadolu'daki Mogol egemenliginin ��k�nt�ye girmesiyle faaliyete ge�en dogu T�rkmenlerinin en belli basli gruplarindan biri olan Karakoyunlu boyunun 24 oguz boyundan hangisine mensup olduguna dair kesin bir bilgi bulunmamaktadir. Ancak XV. y�zyilin Osmanli tarih�ilerinden Mevl�na S�krullah'in eserinde Karakoyunlu oymaginin Deniz Han'dan geldigi s�ylenmekte ve bu ifadenin bizzat bu hanedanin en b�y�k h�k�mdarlarindan Cihansah'dan alindigi belirtilmektedir. Nitekim Oguz Han ananesine g�re Deniz Han evl�dindan sayilan Yiva boyu ile Karakoyunlular arasinda kabilev� bir akrabaligin mevcut oldugu hakkinda bazi izler bulundugu anlasilmaktadir. Ayrica yaygin bir kanaat olarak Karakoyunlular'in mensup oldugu boyun adi B�h�n� veya Buranlu olarak da ge�mektedir. Bu adin bir sahis veya oymak adindan mi, yoksa bir yer adindan mi geldigi kesin olarak anlasilamamaktadir. Bununla beraber bu ismin bir yer adindan gelmis oldugu g�r�s� ileri s�r�lmektedir. Bug�n Mus vil�yetinde B�r�n adinda iki k�y adinin bulunmasi ve Karakoyunlular'in Mus ile iliskilerinin olmasi, bu fikre kuvvet kazandirmaktadir. Karakoyunlu ulusu bir �ok oymagin bir araya gelmesiyle meydana gelmistir. Karakoyunlu ulusunu etrafinda toplayarak onun �ekirdegini teskil eden Karakoyunlu oymagi, oynadigi idareci rolle kabile �zelligini kaybetmistir. Karakoyunlu oymagi etrafinda toplanarak, ayni addaki ulusu meydana getiren oymaklarin basinda h�k�mdar ailesinin amca-ogullarinin y�nettigi Sa'dlu oymagi gelmektedir. Bu boy eskiden beri S�rmel�, Erivan ve Nahcivan y�relerinde oturuyordu. Karakoyunlu Devleti'nin asil dayanagini olusturan iki oymaktan digeri de Baharlu oymagidir. Hemedan b�lgesinde oturmakta olan bu oymak, kiz alip verme suretiyle Karakoyunlu oymagi ile akrabalik kurmus ve �nemli devlet hizmetlerinde bulunmuslardir. Bunlardan baska Duharlu, Karamanlu, Alpagut, Cakirlu, Ayinl�, Bayramlu, Aga�-eri, D�ger ve Hacilu gibi T�rkmen oymaklari da Karakoyunlu ulusu i�erisinde yer almislardi. Karakoyunlularin Anadolu'ya gelisleri hakkinda iki g�r�s ileri s�r�lmektedir. Bunlardan birincisine g�re Karakoyunlular, Argun Han zamaninda (1284-1292) kardes boy olan Akkoyunlular ile birlikte T�rkistan'dan Azerbaycan'a gelmis ve daha sonra Erzincan ve Sivas b�lgelerinde yurt tutmuslardir. Akkoyunlular ise Diy�rbekir tarafinda yerlesmislerdir. Bu g�r�s kabul edilmemistir. Ikinci g�r�se g�re ise, yaklasik 30.000 �adirdan meydana gelen Karakoyunlular, Cengiz Han'in h�cumu �zerine T�re Bey adindaki reislerinin y�netimi altinda T�rkistan'dan Mavera�nnehir'e ve oradan da Iran yoluyla Dogu Anadolu'ya g�� etmislerdir. Bu rivayetin dogru oldugu kabul edilebilir. ��nk� Mogol devrinden �nceki zamanlarda Karakoyunlulara ait hi� bir bilgiye sahip olmadigimiz gibi, bunlarin tam g��ebe hayat tarzi yasamalari, bu hayat tarzini yasayan z�mrelerdeki sert ve siddetli davranislarin onlarda da g�r�lmesi bu s�ylentinin dogruluguna kuvvet kazandirmaktadir. Ilhanlilar'in H�lagu'dan Ebu Sa'id Bahadir Han'a kadar devam eden g��l� d�nemlerinde Karakoyunlu hanedani hakkinda hi�bir bilgi yoktur. Bunlarin da Ebu Sa'id'in �l�m�nden (1335) sonra Ilhanlilar arasinda baslayan I� karisikliklar sirasinda harekete ge�mis olmalari kuvvetle muhtemel g�r�lmektedir. 1- Bayram Hoca (1351-1380) Yukarida da belirttigimiz gibi Karakoyunlular, Ilhanli h�k�mdari Ebu Sa'id Bahadir Han'in �l�m�nden sonra Erzurum ve �evresinde faaliyete ge�mislerdir. Nitekim 1333-1334 yillarinda Anadolu'yu gezen meshur seylah Ibn Battuta, Erzurum'a da gelmis ve bu sehrin b�y�k bir b�l�m�n�n b�lgedeki iki T�rkmen oymaginin m�cadelesi y�z�nden oturulamaz hale geldigini kaydetmistir. Ibn Battuta'nin bahsettigi bu iki T�rkmen oymaginin Akkoyunlular ile Karakoyunlular oldugu kesindir. Akkoyunlularin 1340 yilindan itibaren Trabzon Rum Imparatorlugu'na akinlar yapmaya basladigi sirada Karakoyunlular da Sutaylilarin hizmetinde gittik�e ehemmiyet kazanmaya baslamislardi. 1350 yilinda da Barimbay-oglu Ibrahim-Sah'in �l�m�nden sonra Dogu ve G�ney-Dogu Anadolu'da Sutaylilarin hakimeyetleri azalmaya basladi. Nihayet Sutaylilarin son h�k�mdari Pir-Muhammed'in T�rkmen emiri H�seyin Beg tarafindan �ld�r�lmesiyle Sutaylilar Diy�rbekir b�lgesinde kalmayip Orta Anadolu'ya dogru g�� etmeye basladilar. Iste bu siralarda Bayram Hoca idaresinde bulunan Karakoyunlular Ercis merkez olmak �zere bu b�lgede beyliklerini kurmaya muvaffak oldular. Bayram-Hoca, beyligini kurdugu XIV. y�zyilin ikinci yarisinda Sincar hakimi Pir-Muhammed'i �ld�rerek emirligi ele ge�iren T�rkmen emiri H�seyin Bey'in maiyetinde bulunuyordu. H�seyin Bey'in emirligi Mardin ve Musul'da taninmasina ragmen Hisn-i keyfa h�k�mdari Melik Adil onun emirligini tanimadi. Melik Adil, b�lgedeki diger emir ve beyleri toplayarak, T�rkmenler ile yayladan d�nmekte olan H�seyin Bey'i Batman'in batisindaki Salat (Sallat) �ayi kenarinda karsiladi. Iki taraf arasinda yapilan savasi T�rkmenler kazandi. Bitlis, Ahlat, Meyyafarikin ve Hisn-i keyf� hakimlerinin bir araya geldigi bu m�ttefik kuvvetler agir bir yenilgiye ugradilar. Melik Adil esir alindi. Bu savasta H�seyin Bey'in yaninda ve onun en yakin adamlarindan birisi olarak bulunan Karakoyunlu Bayram Hoca, savasin kazanilmasinda �nemli bir rol oynadi. Bayram Hoca, bu savastan kisa bir s�re sonra H�seyin Bey'i �ld�rerek onun yerine ge�ti (1351). T�rkmenlerin b�y�k bir kismi, her halde n�fuz ve kudret a�isindan H�seyin Bey'den sonra gelen ve belki de onunla akrabaligi bulunan Bayram Hoca'nin emirligini kabul ettiler H�seyin Bey'i �ld�rd�kten sonra b�lgenin tek emiri olan Bayram Hoca bir s�re sonra Musul'a da hakim olarak buranin idaresini kardesi Bedri Hoca'ya verdi. Daha sonra Mardin'i kusatarak buradaki Artuklu kuvvetlerini bozguna ugratti (1365). Bunun �zerine Mardin emiri melik Mansur, Celayir h�k�mdari Sultan �veys'e el�i g�ndererek Bayram Hoca'dan sik�yette bulundu. Sultan �veys 1366 ilkbaharinda Bagdat'tan hareket ederek Musul'a geldi. Burada Bayram Hoca'nin kardesi Bedri Hoca bulunuyordu. Sultan �veys Musul'u onun elinden aldiktan sonra Mardin'e geldi. Sultan �veys'in Bagdat'tan hareket ettigini �grenen Bayram Hoca ise, Mardin kusatmasini birakarak Mus taraflarina �ekilmisti. Sultan �veys Mardin'den Mus ovasina geldiginde Karakoyunlu ordusu ile karsilasti. Iki taraf arasinda meydana gelen siddetli �arpisma sonunda Bayram Hoca b�y�k bir bozguna ugradi. Sultan �veys de mal ve s�r�leri yagmaladiktan sonra Tebriz'e gitti. Bu olaydan sonra Bayram Hoca vergi vermek suretiyle �veys'e tabi oldu. |