DULKADIROGULLARI BEYLIGI Elbistan ve Maras civarinda 1337-1522 yillari arasinda h�k�m s�rm�s olan bir T�rkmen beyligidir. Beylige adini vermis olan Dulkadirli T�rkmenleri Oguzlar'in Bozok koluna mensupturlar. Dulkadirli halkini teskil eden Bozok T�rkmenleri Oguzlarin Bayat, Avsar ve Beydilli boylarindan idiler. a- Beyligin Kurulusu 1- Zeyneddin Karaca (1337-1353) XIII. y�zyil sonlarinda Halep ve Antep arasindaki b�lgelere yerlesen Bozok T�rkmenleri, burada bazan Meml�klular'la birlikte kuzeye dogru yayilan seferlere katiliyorlar, bazan da yalniz baslarina �ukurova'daki Ermeniler �zerine akinlar yapiyorlardi. Mogol hakimiyeti altinda bulunan Anadolu i�lerine kadar gelen bu T�rkmenlerin baslarinda Zeyneddin Karaca adli bir bey bulunuyordu. Zeyneddin Karaca Bey'in etrafinda toplanan T�rkmenler Antep'ten Elbistan'a kadar uzanan b�lgeleri ellerine ge�irmislerdi. Bunlarin, Meml�klular'in devamli saldirilari ile sarsilmis olan Ermeni Prensligi'nin zayif d�smesinden de faydalanarak besbin atli ile �ukurova'ya girdikleri ve bu prensligin dogu b�lgelerini tahrip ederek zengin ganimetlerle Maras'a geri d�nd�kleri g�r�lmektedir(1335). Ayni tarihte Ilhanli h�k�mdari Ebu Said Bahadir Han �lm�s ve Anadolu'daki T�rkmen beyleri i�in bir otorite boslugu meydana gelmisti. Bu firsattan faydalanan ve Karaca Bey gibi bir T�rkmen beyi olan Tarakli Halil Bey Emir Eretna'nin elinden Elbistan y�resini almaya muvaffak oldu. O, ayni zamanda Meml�klular'in Halep valisine hediye olarak y�z at g�nderip onun vasitasiyla Sultan Muhammed Nasir'dan sehrin hakimiyet mensurunu (beratini) da elde etti. Kendisine rakip olarak diger bir T�rkmen beyinin ortaya �ikisi, b�lgedeki b�t�n T�rkmenleri idaresi altina toplamak isteyen Karaca'yi endiselendirmeye basladi. Dulkadiroglu Karaca Bey, ertesi sene oglu Halil Bey'i g�ndererek Tarakli Halil'i bozguna ugratti ve Elbistan'i ele ge�irdi (1337). Savasta yaralanmis olan Tarakli Halil ise Meml�klularin Halep valisi Altun Boga'nin yanina giderek ona iltica etti ve yardimini istedi. Halep valisi Karaca Bey'e karsi Tarakli Halil'i destekliyordu. Bunun �zerine Karaca Bey Kahire'ye giderek Sultan Melik Nasir Muhammed'den Elbistan naipliginin mensurunu aldi ve b�lgedeki T�rkmenlerin reisi olarak kabul edildi. B�ylece 1337 yilinda Meml�klular'in himayesi altinda Maras ve Elbistan b�lgelerinde yaklasik iki asir kadar devam edecek olan bir beyligin temeli atilmis oluyordu. Karaca Bey �lkesine d�nerken Kahire'de muhtesem bir t�ren yapildi ve zamanin adetine g�re maiyetini teskil eden T�rkmenlerin her birine kiymetli hediyelerle birer hil'at verildi. Karaca Bey Elbistan merkez olmak �zere beyligini kurduktan sonra, Anadolu'da Mogol hakimiyetinin yikilmasindan da istifade ederek civardaki diger sehirlerin fethine basladi. Derhal kuzeye dogru g�nderilen Dulkadirli T�rkmenleri Eratna Bey'in elindeki yerlere akinlara basladi. Ancak Meml�k Sultaninin ikazi �zerine bu akinlar durduruldu. Bununla beraber Karaca Bey, emirlerinden bir kismini, Eratna'nin kuvvetleri tarafindan muhafaza edilmekte olan Darende kalesi �zerine g�nderdi. Karaca Bey'e bagli T�rkmen kuvvetleri Darende kalesi muhafizlarini kili�tan ge�irerek kaleyi zapt ettiler. B�ylece Darende Dulkadirlilar'in eline ge�ti (1338). Karaca Bey Darende'yi derhal Sam valisinin adamlarina teslim etti ve bu hareketi ile Meml�k sultaninin takdir ve sevgisini kazandi. Darende'nin fethinden sonra Karaca Bey'in Emir Eratna ile arasi iyice a�ildi. Eratna Bey, kalabalik bir ordu ile Dulkadirlilerin arazisine saldirdi. Zeyneddin Karaca Bey topraklarina saldiran Eratna ordusunu bozguna ugratarak b�lgeden uzaklastirdi. 1339 yilinda yapilan muharebede Karaca Bey hem rakibinin oglunu esir aldi, hem de zengin ganimet ele ge�irdi. Bu savastan bir s�re sonra Sultan Nasir'in araciligi ile iki taraf arasinda bir baris yapildi. Dulkadirogullari Beyligi ile Eratnalilar arasinda yapilan bu antlasmaya ragmen Karaca Bey emrindeki T�rkmenler Orta Anadolu'ya akinlar d�zenlemekten geri durmuyorlardi. Karaca Bey Eratna �lkesine akinlar yaparken T�rkmen emirlerinden biri olan Tasgun (Danusgu)oglu da onun beyligini tanimayarak devamli surette Dulkadirli kabilelerini rahatsiz ediyordu. Bu durum �zerine Karaca Bey Tasgunoglu'nu ve kendisine itaat etmeyen diger T�rkmen beylerini magl�p etti. Karaca Bey dostu ve hamisi olan Sam Valisi Tengiz'in, Misir'a �agirilarak �nce Iskenderiye'de hapis ve sonra �ld�r�lmesi �zerine Meml�k Devleti ile m�n�sebetini kesti ve bu olayin hemen ardindan Meml�k sultani Melik Nasir'in �l�m�n� m�teakip Misir'da �ikan karisikliktan da faydalanarak bagimsizligini il�n etti(1341). Karaca Bey, Meml�k sultanligina karsi bagimsizligini il�n ettikten sonra Eratnaogullari ile ittifak yaparak Halep'i ele ge�irmek �zere hazirliklara basladi. Bu sirada Meml�k sultanligi i�erisinde taht kavgalari baslamisti. Misir atabegi olan Emir Kosun, Melik Mansur'u �ld�rerek bes yasindaki Melik Esref'i tahta �ikarmis, b�ylece kendisi devlete hakim olmustu. Ancak bu duruma karsi �ikan Halep Valisi Tastimur isyan ederek Elbistan'a gelmis ve Dulkadir-oglu Karaca Bey ile birlesmisti. �te taraftan Misir'da isyancilar �ok ge�meden Emir Kosun'u katlederek Melik Ahmed N�sir'i sultan il�n ettiler. H�k�mdara naip tayin edilen Tastimur ile beraber Karaca Bey de Kahire'ye gitti. Ancak az sonra dostu Tastimur tutuklaninca ayni akibete d��ar olmamak i�in derhal Maras'a d�nen Karaca Bey Meml�klulara isyan ederek Halep'i tehdit etmeye basladi. Meml�klularla Dulkadirlilar arasindaki m�c�dele 1343 yilinda karsilikli �atismaya d�n�st�. Bu yil i�erisinde Eratna, Karab�k mevkiinde �obanli Seyh Hasan'i maglup ederek elde ettigi ganimetin bir kismini zafer nisanesi olarak Halep valisi Yilboga'ya g�ndermisti. Ganimet Dulkadirli �lkesinden ge�erken esyalarin b�y�k bir kismi T�rkmenler tarafindan soyuldu. Bu duruma �ok kizan Halep Valisi Yelboga 1344 yilinda b�y�k bir ordu ile Dulkadirogullari arazisine girdi. Meml�k ve Dulkadirli kuvvetleri arasinda meydana gelen muharebeyi Karaca Bey b�y�k bir muvaffakiyetle kazandi. Halep kuvvetleri 1343 Mart'inda magl�p olarak geri d�nd�. Bu yenilgiye �ok kizan Yelboga emrindeki birliklerin tamamini hazirlayarak Dulkadir beyine karsi yeni bir sefere giristi. Bu kadar b�y�k bir kuvvete karsi koyamayacagini anlayan Karaca Bey D�ld�l dagina �ekildi. Dagin eteklerinde yapilan ikinci Meml�k-Dulkadirli savasini da Karaca Bey kuvvetleri kazandi. Bu zafer Karaca Bey'in n�f�z ve kuvvetini bir kat daha arttirdi. Karaca Bey bu zaferi m�teakip Meml�klular'in �zerine daha b�y�k kuvvetler g�ndermesinden endise ederek almis oldugu ganimetlere el s�rmemis ve onlari tamamen Kahire'ye g�ndermistir. Ayrica savasin sorumlulugunu Halep valisine y�kleyerek kendisinin masum oldugunu bildirdi. Meml�k sultani Melik Salih Ismail kendisine karsi g��l� bir hasim haline gelmis olan Dulkadiroglu Karaca Bey'in �z�r�n� kabul etmeye mecbur kalmis ve ona beylik mensurunu g�ndermistir. Karaca Bey 1345 yilinda Ermeniler arasinda meydana gelen karisikliktan faydalanarak �ukurova'nin kuzeyinde bulunan Geben kalesini ele ge�irdi. Bu sirada Bizans Imparatoru olan II. Konstantin Ermeniler'e yardima geldi ise de Karaca Bey onu da agir bir hezimete ugratti ve agirliklarini yagmaladi. Karaca Bey ile Halep valisinin arasi Geben kalesinin fethi y�z�nden yeniden bozuldu. Halep valisi Ariktay Geben kalesine kendi muhafizlarini yerlestirmek istedi. Halep valisi ile Karaca Bey arasindaki bu karisik durumdan faydalanan Ermeniler Geben kalesini geri aldilar (Ekim 1346). |